Hãy chôn trái tim tôi ở Wounded Knee

Tên gốc: Bury My Heart at Wounded Knee

Từ 16 tuổiđọc 6 phútlịch sử người Mỹ bản địamiền Tây nước Mỹ
Lưu ý nội dung các vụ thảm sát và bạo lực nhằm vào người Mỹ bản địa; cưỡng bức di dời; cái chết của phụ nữ và trẻ em
Tìm mua sách ↓

Dee Brown kể lại lịch sử miền Tây nước Mỹ từ năm 1860 đến năm 1890 qua con mắt của những dân tộc bản địa đã mất đất đai, cho thấy các hiệp ước bị phá bỏ, các cuộc chiến và những vụ thảm sát đã chấm dứt nền độc lập của họ.

Giới thiệu

Bury My Heart at Wounded Knee: An Indian History of the American West ra mắt năm 1970, do Dee Brown, một nhà văn và thủ thư người Mỹ, viết. Phần lớn các sách trước đó về miền Tây được viết từ góc nhìn của người định cư, binh lính và chính quyền. Brown muốn kể câu chuyện từ góc nhìn của người Mỹ bản địa. Ông dùng biên bản các hội nghị ký hiệp ước và những cuộc gặp khác với quan chức, các cuộc phỏng vấn trên báo, lời kể trực tiếp và văn kiện chính thức, và trích lời của người bản địa bất cứ khi nào có thể. Ông bao quát khoảng ba mươi năm, trong thời gian đó các bộ tộc ở vùng Đồng bằng lớn, miền Tây Nam và miền Tây Bắc bị dồn vào các khu dành riêng. Nhan đề sách lấy từ một câu trong bài thơ “American Names” năm 1927 của Stephen Vincent Benet.

Tóm tắt đầy đủ

1. Cuộc Đi bộ Dài và chiến tranh ở miền Tây Nam

Ý chính: Sau một chương mở đầu, phần kể chính của Brown bắt đầu với người Navajo. Năm 1864, họ bị quân đội dồn lại và buộc phải đi bộ hàng trăm dặm đến một khu dành riêng (reservation) ở New Mexico, trong sự kiện được gọi là Cuộc Đi bộ Dài (Long Walk). Nhiều người chết vì đói và rét. Ông cũng kể về các cuộc chiến với người Apache, những người đã kháng cự hàng chục năm dưới sự dẫn dắt của các thủ lĩnh như Cochise. Ông cho thấy chính quyền thường thất hứa và đưa binh lính đến mỗi khi người định cư muốn có đất.

Trong cuộc sống: Khi một nhóm có quyền lực muốn có thứ của người khác, họ có thể tìm ra rất nhiều cớ.

2. Sand Creek và vùng Đồng bằng

Ý chính: Tháng 11 năm 1864, những người lính tình nguyện Colorado dưới quyền Đại tá Chivington tấn công một trại của người Cheyenne và Arapaho ở Sand Creek, bang Colorado, giết nhiều người, trong đó có phụ nữ và trẻ em, dù thủ lĩnh người Cheyenne là Black Kettle đã được cho phép tin rằng dân mình an toàn ở đó. Brown kể vụ thảm sát này đã dẫn đến chiến tranh nhiều hơn trên vùng Đồng bằng như thế nào. Những thủ lĩnh bản địa từng muốn hòa bình thấy lòng tin của mình bị phản bội, và nhiều người Cheyenne, Arapaho và Lakota đòi trả thù.

Trong cuộc sống: Một lời hứa bị phá có thể biến bạn bè thành kẻ thù, và tổn hại có thể kéo dài qua nhiều thế hệ.

3. Chiến tranh của Red Cloud và các hiệp ước

Ý chính: Thủ lĩnh người Lakota là Red Cloud dẫn đầu một chiến dịch chống lại những người lính đang xây pháo đài dọc một con đường mòn dẫn đến các mỏ vàng ở Montana. Năm 1866, các chiến binh tiêu diệt một toán lính do Đại úy William Fetterman chỉ huy. Một hiệp ước năm 1868 hứa cho người Lakota một khu dành riêng rộng lớn, nhưng lời hứa không kéo dài. Brown cho thấy các thủ lĩnh bản địa thường thương lượng rất thận trọng, và các hiệp ước hay bị bỏ qua khi vàng hoặc người định cư xuất hiện.

Trong cuộc sống: Một thỏa thuận chỉ có giá trị bằng thiện chí giữ nó.

4. Little Bighorn và hậu quả

Ý chính: Khi người ta tìm thấy vàng ở vùng Black Hills, hàng nghìn thợ mỏ đã tràn vào vùng đất từng được hứa cho người Lakota. Năm 1876, một lực lượng liên minh gồm người Lakota, Cheyenne và các nhóm khác đánh bại kỵ binh của Trung tá George Armstrong Custer ở Little Bighorn. Đó là một chiến thắng lớn, nhưng đã kéo theo sự đáp trả tàn khốc: quân đội truy đuổi các bộ tộc không ngừng, và các thủ lĩnh bị buộc phải đầu hàng. Sitting Bull sang Canada một thời gian, còn Crazy Horse bị giết sau khi đã đầu hàng.

Trong cuộc sống: Một chiến thắng đơn lẻ không phải lúc nào cũng có ích nếu phía bên kia mạnh hơn nhiều và không chịu dừng.

5. Cuộc chạy trốn của người Nez Perce và những cuộc đấu tranh khác

Ý chính: Brown kể về người Nez Perce. Các thủ lĩnh của họ, trong đó có Chief Joseph, năm 1877 cố đưa dân mình sang Canada thay vì sống trong khu dành riêng, và bị truy đuổi hàng trăm dặm. Họ chiến đấu rất khéo, nhưng bị chặn lại ngay gần biên giới. Brown cũng kể về số phận của các nhóm khác, như người Modoc, Ute và Apache, để cho thấy cùng một khuôn mẫu lặp lại khắp miền Tây.

Trong cuộc sống: Một hành trình dài và dũng cảm vẫn có thể kết thúc trong thất vọng khi thế cờ quá chênh lệch.

6. Các khu dành riêng và Wounded Knee

Ý chính: Đến cuối thập niên 1880, hầu hết các dân tộc bản địa bị giam giữ trong các khu dành riêng, lối sống của họ tan vỡ và đàn bò rừng gần như biến mất. Một phong trào tôn giáo gọi là Điệu múa Hồn ma (Ghost Dance), hứa hẹn sự hồi sinh, lan rộng, và nhà chức trách trở nên lo ngại. Tháng 12 năm 1890, binh lính đưa một nhóm người Lakota dưới quyền thủ lĩnh Big Foot đến một trại ở Wounded Knee Creek, bang Nam Dakota. Sáng hôm sau, khi một phát súng nổ lên lúc người Lakota đang bị tước vũ khí, binh lính nổ súng và giết nhiều đàn ông, phụ nữ và trẻ em, trong một sự kiện mà gọi là thảm sát là hoàn toàn xác đáng. Câu chuyện của Brown dừng lại ở đây, với một mất mát thảm khốc về đất đai và tự do, dù các dân tộc bản địa vẫn tồn tại và tiếp tục kháng cự.

Trong cuộc sống: Nỗi sợ và sự hiểu lầm có thể dẫn đến bạo lực khủng khiếp, nhất là khi một bên nắm toàn bộ vũ khí.

Vì sao tác phẩm đáng đọc

Hãy chôn trái tim tôi ở Wounded Knee nằm trong danh sách bán chạy hơn một năm và có ảnh hưởng sâu sắc đến cách nhiều người Mỹ nghĩ về miền Tây. Sách xuất hiện vào thời kỳ phong trào dân quyền và lúc hoạt động của người Mỹ bản địa đang lên, và đã góp phần thách thức những huyền thoại về vùng biên cương. Việc Brown dùng tiếng nói và tư liệu của người bản địa đem đến cho độc giả một góc nhìn họ chưa từng thấy. Cuốn sách chưa bao giờ ngừng xuất bản và đã được dịch ra ít nhất 17 thứ tiếng. Dù còn những hạn chế, đây vẫn là một tác phẩm quan trọng và được đọc rộng rãi.

Những ý chính

  • Lịch sử có hai phía. Câu chuyện về miền Tây trông khác đi khi nhìn từ góc độ các dân tộc bản địa.
  • Hiệp ước thường bị phá. Những lời hứa với các quốc gia bản địa bị gạt bỏ khi người ta muốn có đất.
  • Bạo lực lan rộng. Các vụ thảm sát và cưỡng bức di dời gây ra đau khổ to lớn.
  • Sự kháng cự là có thật. Các thủ lĩnh bản địa đã chiến đấu, thương lượng và thích nghi theo nhiều cách.
  • Ký ức quan trọng. Kể lại những câu chuyện bị giấu đi giúp chỉnh lại sự thật.

Bài học có thể rút ra

Khi đọc về lịch sử, hãy hỏi tiếng nói của ai được lắng nghe và của ai vắng mặt. Hãy nghĩ về giá trị của việc giữ lời hứa, trong đời sống riêng lẫn việc công. Hãy tìm hiểu về các dân tộc bản địa ở vùng bạn sống, và cân nhắc lắng nghe các nhà văn và sử gia bản địa ngày nay. Hãy cẩn thận với những từ khiến một nhóm người dường như kém con người hơn. Và hãy nghĩ xem những bất công trong quá khứ vẫn ảnh hưởng đến các cộng đồng ra sao, và những cách đáp lại công bằng có thể như thế nào. Lịch sử này đau lòng, nhưng đối diện nó một cách trung thực là một phần của việc tôn trọng mọi người.

Phê bình và góc nhìn khác

Một số học giả, như sử gia Francis Paul Prucha, cho rằng cuốn sách ít nêu nguồn cho phần lớn tư liệu ngoài các đoạn trích trực tiếp, rằng nó chọn tư liệu để trình bày một quan điểm, và rằng nó không đặt câu chuyện vào bối cảnh các sự kiện rộng hơn của đất nước thời đó. Chính Brown ghi nhận rằng lời của người bản địa thường được ghi lại qua thông dịch viên và quan chức da trắng. Những người khác, như sử gia Ari Kelman, lập luận rằng cuốn sách thu hẹp lịch sử người bản địa thành mất mát và biến mất, nên không cho thấy việc người bản địa vẫn tiếp tục sống và thay đổi. Nhà văn người Ojibwe David Treuer viết The Heartbeat of Wounded Knee như một cách kể đối lập, về sự sống của người bản địa chứ không phải cái chết của họ. Tốt nhất nên đọc cuốn sách này như một tác phẩm tiên phong và có ảnh hưởng, rồi bổ sung bằng các nghiên cứu mới hơn.

Ai nên đọc cuốn sách này?

Cuốn sách dành cho độc giả trưởng thành muốn hiểu lịch sử miền Tây nước Mỹ từ góc nhìn của người bản địa. Sách cảm động nhưng thường đau lòng, với nhiều đoạn mô tả cảnh giết chóc. Giáo viên và học sinh có thể thấy đây là một điểm khởi đầu hữu ích, còn độc giả muốn tìm nghiên cứu cập nhật hơn có thể đọc tiếp các tác phẩm mới của những sử gia chuyên về các dân tộc bản địa.

Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.

Muốn đọc cả cuốn sách?

Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.

Bạn đã đọc đến cuối 🎉

Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.

Nên đọc tiếp

1491: Những khám phá mới về châu Mỹ trước thời Columbus

Charles C. Mann

Charles Mann tập hợp các nghiên cứu gần đây để lập luận rằng châu Mỹ trước thời Columbus có đông dân hơn, có những thành phố lâu đời hơn và có những người quản lý đất đai khéo léo hơn nhiều so với điều phần lớn chúng ta được dạy, và rằng hình ảnh về một vùng hoang dã nguyên sơ, vắng người là sai.

🏛️ Lịch sử

Hơi ấm của những mặt trời khác

Isabel Wilkerson

Isabel Wilkerson kể câu chuyện về cuộc Đại di cư (Great Migration), khi khoảng sáu triệu người Mỹ da đen rời miền Nam để đến các thành phố ở miền Bắc và miền Tây, qua cuộc đời của ba người đã thực hiện hành trình ấy.

🏛️ Lịch sử

Bóng ma của vua Leopold

Adam Hochschild

Adam Hochschild kể rằng vua Leopold II của Bỉ đã chiếm Congo làm tài sản riêng, làm giàu cho mình bằng lao động cưỡng bức và khủng bố, và cuối cùng bị vạch trần bởi một chiến dịch toàn cầu của những người bình thường.

🏛️ Lịch sử

Lịch sử dân tộc Mỹ

Howard Zinn

Howard Zinn kể lại lịch sử nước Mỹ từ góc nhìn của những người thường bị bỏ quên trong sách giáo khoa, như người Mỹ bản địa, người nô lệ, công nhân, phụ nữ và những người biểu tình, thay vì từ góc nhìn các tổng thống và tướng lĩnh.

🏛️ Lịch sử

Hành trình dài đến tự do

Nelson Mandela

Nelson Mandela tự kể câu chuyện đời mình, từ tuổi thơ ở một ngôi làng, qua hai mươi bảy năm tù, đến khi trở thành tổng thống đầu tiên của Nam Phi được bầu theo nguyên tắc dân chủ, và cho thấy sự kiên nhẫn, lòng can đảm và sự tha thứ đã góp phần chấm dứt chế độ apartheid như thế nào.

👤 Chuyện đời thực

Sapiens: Lược sử loài người

Yuval Noah Harari

Loài người thống trị hành tinh này không phải vì chúng ta là loài vật mạnh nhất, mà vì chúng ta có thể tin vào những câu chuyện chung (thần linh, quốc gia, tiền tệ, công ty) giúp hàng triệu người xa lạ hợp tác với nhau.

🏛️ Lịch sử

Muốn thứ gì khác?

Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.

Hiển thị sách cho:
Duyệt tất cả sách →