Ed Catmull, một trong những người đồng sáng lập Pixar, kể lại cách xưởng phim xây dựng nền văn hóa góp ý thẳng thắn và tin tưởng lẫn nhau để những người làm sáng tạo có thể làm ra các bộ phim tuyệt vời, và vì sao người lãnh đạo phải bảo vệ nền văn hóa ấy khỏi nỗi sợ.
Giới thiệu
Vương quốc sáng tạo ra mắt năm 2014. Tác giả Ed Catmull là một nhà khoa học máy tính đã dành nhiều thập kỷ góp phần tạo ra phim hoạt hình máy tính, rồi trở thành chủ tịch của Pixar Animation Studios và sau đó là chủ tịch của Disney Animation. Cuốn sách một phần là hồi ký, từ ước mơ làm phim hoạt hình thời thơ ấu đến lúc ra đời Toy Story, và một phần là cẩm nang quản lý công việc sáng tạo. Catmull cho rằng những ý tưởng hay rất mong manh, các vấn đề thường bị giấu đi, và việc của người lãnh đạo là tạo ra một môi trường để mọi người thấy an toàn khi nói thật và dám chấp nhận rủi ro.
Tóm tắt đầy đủ
1. Giấc mơ làm phim hoạt hình và chiếc máy tính chắn đường
Ý chính: Catmull lớn lên với niềm yêu thích phim của Disney và mong muốn trở thành họa sĩ hoạt hình, nhưng ông không tìm được con đường vào nghề này nên quay sang khoa học và học đồ họa máy tính. Sau đó ông gia nhập một nhóm máy tính tại Lucasfilm, rồi đến năm 1986, nhóm này được Steve Jobs mua lại và trở thành Pixar. Catmull kể về việc một tập thể kỹ sư và nghệ sĩ, những người yêu cả nghệ thuật lẫn công nghệ, đã từng bước tiến gần tới bộ phim hoạt hình máy tính dài đầu tiên.
Trong cuộc sống: Nhiều sự nghiệp sáng tạo bắt đầu ở nơi hai niềm yêu thích gặp nhau, chẳng hạn nghệ thuật và lập trình, hay âm nhạc và toán học.
2. Toy Story và bài học từ thất bại ban đầu
Ý chính: Bộ phim dài đầu tiên của Pixar, Toy Story, ra rạp năm 1995, là phim dài đầu tiên được làm hoàn toàn bằng hoạt hình máy tính, và đã thành công vang dội. Nhưng Catmull nói rằng ở những bản đầu, bộ phim chưa hay. Ông dùng cụm từ “những đứa bé xấu xí” (ugly babies) để chỉ các bản nháp đầu tiên của mọi tác phẩm sáng tạo: chúng còn vụng về, dang dở, và cần được che chở cùng thời gian để lớn lên.
Trong cuộc sống: Bản nháp đầu tiên của một bài văn hay một bức vẽ có thể còn thô. Điều đó không có nghĩa là nó tệ, chỉ là nó chưa được chỉnh sửa.
3. Nhóm góp ý chung (Braintrust) và những lời nhận xét thẳng thắn
Ý chính: Một trong những công cụ quan trọng nhất ở Pixar là nhóm góp ý chung (Braintrust), gồm những người làm phim cùng xem các bản phim đang làm dở của nhau và đưa ra nhận xét thẳng thắn. Catmull cho rằng nhóm này hiệu quả vì các thành viên nói thật, nhưng không có quyền gì đối với đạo diễn. Đạo diễn là người quyết định dùng ý kiến nào, nên các nhận xét là sự giúp đỡ chứ không phải mệnh lệnh. Ông nói rằng sự thẳng thắn phải đi cùng sự tôn trọng, và mọi người phải sẵn sàng nghe những điều mình không muốn nghe.
Trong cuộc sống: Một nhóm bạn đọc truyện của nhau và góp ý thật lòng, nhưng để mỗi người viết tự quyết định, đang dùng đúng ý tưởng này.
4. Suýt mất Toy Story 2
Ý chính: Catmull kể về một sự cố kỹ thuật nghiêm trọng trong lúc làm Toy Story 2, khi một lượng lớn tệp máy tính của bộ phim bị xóa nhầm. Các bản sao lưu cũng hỏng, nhưng Galyn Susman, một giám đốc kỹ thuật (technical director) đang làm việc tại nhà sau khi sinh con, có một bản sao trên máy tính ở nhà, nhờ đó gần như toàn bộ phần việc đã mất được khôi phục. Phần tiếp theo lúc đầu được dự định là một bộ phim rẻ hơn, làm thẳng cho thị trường video gia đình, nhưng xưởng phim quyết định phải làm nó tốt như phần đầu, và đội ngũ đã viết lại câu chuyện. Hoàn thành phim trong thời hạn gấp rút đòi hỏi làm việc nhiều giờ liền, gây tổn hại cho nhân viên, và nhiều người trong số họ bị chấn thương do vận động lặp đi lặp lại. Catmull dùng câu chuyện này để cho thấy vì sao chất lượng phải được coi trọng ở mọi bước, và vì sao người lãnh đạo phải chăm lo cho những người làm ra sản phẩm.
Trong cuộc sống: Giữ một bản sao thứ hai của bài tập quan trọng ở trường là một thói quen nhỏ có thể giúp bạn tránh được rất nhiều rắc rối.
5. Nỗi sợ thất bại và cách giữ cho văn hóa luôn sống động
Ý chính: Catmull lập luận rằng thất bại là một phần tự nhiên khi làm điều mới, và mối nguy thật sự là khi nỗi sợ thất bại khiến mọi người thôi không dám chấp nhận rủi ro. Ông bàn về việc một công ty thành công có thể trở nên tự mãn như thế nào, và mô tả những cách làm Pixar dùng để tiếp tục học hỏi, chẳng hạn xem xét lại từng bộ phim sau khi hoàn thành, và bảo đảm nhân viên có thể thoải mái nêu lên mối lo ngại.
Trong cuộc sống: Một học sinh sợ nói sai trong lớp có thể sẽ thôi đặt câu hỏi, và vì thế học được ít hơn.
6. Disney và thử thách giữ lại “phép màu”
Ý chính: Sau khi Disney mua Pixar năm 2006, Catmull và John Lasseter được giao thêm việc lãnh đạo xưởng Disney Animation. Catmull mô tả cách họ đưa một số cách làm việc của Pixar, gồm những buổi xem xét thẳng thắn và niềm tin dành cho các đạo diễn, vào một xưởng phim đã mất đi phần nào sự tự tin. Ông mô tả nỗ lực này là giúp chính các nghệ sĩ của xưởng lấy lại sự tự tin, chứ không phải sao chép Pixar.
Trong cuộc sống: Khi bạn vào một câu lạc bộ hay một ngôi trường mới, bạn có thể chia sẻ những điều từng hiệu quả với mình, nhưng vẫn cần tìm hiểu xem mọi việc ở đó vận hành ra sao.
Vì sao tác phẩm đáng đọc
Vương quốc sáng tạo được đọc rộng rãi trong giới kinh doanh, thiết kế và giáo dục. Sách đáng đọc vì nó lấy một công ty thành công và được ngưỡng mộ rồi giải thích các phương pháp của công ty đó bằng ngôn ngữ dễ hiểu. Nhiều nhà lãnh đạo đã đem những ý tưởng về sự thẳng thắn, lòng tin và việc bảo vệ những ý tưởng non nớt vào tổ chức của mình. Cuốn sách cũng góp phần phá bỏ quan niệm sai lầm rằng thành công sáng tạo đến từ một thiên tài duy nhất. Catmull cho thấy nó phụ thuộc vào một hệ thống, với những con người phù hợp, sự góp ý trung thực và sự chú tâm đến văn hóa. Sách cũng phản ánh câu chuyện của chính ngành hoạt hình, từ phim vẽ tay đến máy tính, và ca ngợi sự kết hợp giữa công nghệ và nghệ thuật đã làm nên các bộ phim của Pixar. Với nhiều độc giả, đây vừa là một cuốn sách kinh doanh, vừa là một cái nhìn nhân văn về công việc.
Những ý chính
- Hãy bảo vệ những ý tưởng ban đầu. Bản nháp đầu tiên rất mong manh, và cần thời gian để trở nên tốt hơn.
- Hãy thẳng thắn nhưng tôn trọng. Lời góp ý trung thực giúp ích nhiều nhất khi nó được đưa ra để giúp đỡ, chứ không phải để kiểm soát.
- Con người quan trọng hơn ý tưởng. Một đội ngũ mạnh có thể cứu một ý tưởng yếu, nhưng một đội ngũ yếu có thể làm hỏng một ý tưởng mạnh.
- Thất bại là một phần của việc học. Nỗi sợ sai lầm có thể ngăn những công việc tốt đẹp xảy ra.
- Hãy luôn tìm những vấn đề bị che giấu. Người lãnh đạo phải tạo ra cách để biết điều gì đang đi sai.
Bài học có thể rút ra
Khi cho bạn bè hoặc thầy cô xem một sản phẩm đang làm dở, hãy xin những nhận xét cụ thể và thật lòng, rồi cảm ơn họ. Khi ai đó cho bạn xem sản phẩm của họ, hãy cố giúp họ cải thiện nó, chứ đừng giành quyền làm thay. Hãy để ý đến văn hóa của bất kỳ nhóm nào bạn tham gia: nó có khiến mọi người cảm thấy an toàn khi nói “tôi chưa chắc” không? Nếu bạn là người dẫn dắt, bạn có thể giúp bằng cách thừa nhận sai lầm của chính mình trước. Cuối cùng, hãy nhớ rằng làm ra một thứ tốt cần sự kiên nhẫn. Hãy sẵn sàng làm dở lúc đầu, và tiếp tục làm cho nó tốt hơn.
Phê bình và góc nhìn khác
Một số nhà phê bình cho rằng cuốn sách vẽ ra một bức tranh rất tích cực về Pixar, có thể đã bỏ qua các xung đột, và những bài học của nó đến từ một xưởng phim đặc biệt có thành công và nguồn lực khác thường. Những người khác chỉ ra rằng sách được viết trước các sự kiện xảy ra sau này ở công ty, trong đó có những báo cáo công khai năm 2017 về hành vi không phù hợp của một lãnh đạo sáng tạo cấp cao, cho thấy không có nền văn hóa nào là hoàn hảo. Một số độc giả thấy những lời khuyên quản lý trong sách chung chung hoặc quá hiển nhiên. Tốt nhất nên đọc cuốn sách như lời kể của một nhà lãnh đạo biết suy nghĩ, chứ không phải một công thức bảo đảm thành công.
Ai nên đọc cuốn sách này?
Cuốn sách này dành cho bất kỳ ai làm việc trong môi trường sáng tạo hoặc làm việc nhóm, gồm giáo viên, nhà thiết kế, nhà văn, kỹ sư và quản lý. Đây cũng là cuốn sách hay cho người hâm mộ phim hoạt hình. Những độc giả chỉ muốn tìm hiểu lịch sử điện ảnh có thể thấy các phần về quản lý hơi dài, còn những ai muốn có nghiên cứu chặt chẽ có thể thích một loại sách khác hơn.
Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI; đang chờ người đọc kiểm tra lại.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.
Bạn đã đọc đến cuối 🎉
Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.
Nên đọc tiếp
Chuyến đi của đời tôi
Robert Iger
Robert Iger, người đã lãnh đạo Công ty Walt Disney suốt mười lăm năm, kể lại việc ông đã đi từ một công việc nhỏ trong ngành truyền hình lên đứng đầu một tập đoàn giải trí toàn cầu như thế nào, và chia sẻ những bài học lãnh đạo ông rút ra trên đường đi.
💼 Kinh doanhSteve Jobs
Walter Isaacson
Cuốn tiểu sử được ủy quyền về người đồng sáng lập Apple theo chân một người cầu toàn tài giỏi, đòi hỏi cao và thường nhẫn tâm, người mà sự tập trung vào thiết kế đẹp đã làm thay đổi máy tính, âm nhạc, điện thoại và phim hoạt hình.
💼 Kinh doanhSếp xịn - Trở thành vị sếp khó tính thân tình
Kim Scott
Kim Scott lập luận rằng những người sếp và đồng nghiệp tốt nhất kết hợp hai thói quen, quan tâm đến con người một cách chân thành và thẳng thắn thách thức họ, và bà chỉ cách đưa ra phản hồi trung thực mà không tàn nhẫn hay giả tạo.
💼 Kinh doanhNetflix: Phá bỏ nguyên tắc để bứt phá
Reed Hastings and Erin Meyer
Reed Hastings, người đồng sáng lập Netflix, và giáo sư kinh doanh Erin Meyer giải thích cách Netflix xây dựng một công ty dựa trên những con người rất giỏi, sự thẳng thắn và rất ít quy định, cũng như lý do họ tin rằng sự tự do ấy mang lại cả tốc độ lẫn tinh thần trách nhiệm.
💼 Kinh doanhKhởi nghiệp tinh gọn
Eric Ries
Các công ty khởi nghiệp thành công không phải nhờ làm theo một kế hoạch chi tiết, mà nhờ nhanh chóng thử nghiệm ý tưởng với khách hàng thật, học từ kết quả và đổi hướng khi cần.
💼 Kinh doanhTừ tốt đến vĩ đại
Jim Collins
Collins lập luận rằng sự cải thiện bền vững của một doanh nghiệp đến từ những nhà lãnh đạo có kỷ luật, những con người được chọn lọc kỹ, một ý tưởng kinh tế tập trung và việc thực thi tích lũy dần dần, chứ không phải từ những chương trình chuyển đổi gây chấn động.
💼 Kinh doanhMuốn thứ gì khác?
Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.