Hãy lên núi mà rao

Tên gốc: Go Tell It on the Mountain

Từ 13 tuổiđọc 7 phúttác phẩm kinh điểntrưởng thànhvăn học người Mỹ gốc PhiCó tiết lộ nội dung
Lưu ý nội dung phân biệt chủng tộc và bạo lực chủng tộc; một vụ tự tử; một vụ hiếp dâm và một vụ hành hình không qua xét xử (lynching) được nhắc đến từ quá khứ; mặc cảm tội lỗi vì tôn giáo và bạo hành trong gia đình; một vụ mang thai ngoài hôn nhân; có nhắc đến chuyện tình dục
Tìm mua sách ↓

Vào sinh nhật mười bốn tuổi ở Harlem những năm 1930, cậu bé John Grimes trải qua một cuộc khủng hoảng tâm linh trong nhà thờ của mình, trong khi cuốn tiểu thuyết hé lộ quá khứ đau đớn của cha dượng, của cô và của mẹ cậu, những điều đã định hình gia đình cậu.

Giới thiệu

Hãy lên núi mà rao là tiểu thuyết đầu tay của James Baldwin, xuất bản năm 1953, và một phần dựa trên tuổi thơ của chính ông ở Harlem, khi ông là con riêng của vợ một mục sư nghiêm khắc. Câu chuyện diễn ra trong một ngày thứ Bảy và Chủ nhật, trong nhà thờ của một cộng đoàn Ngũ Tuần (Pentecostal) nhỏ, nhưng thông qua ba lời cầu nguyện dài, nó lùi về quá khứ để kể câu chuyện của họ hàng John, ngược về miền Nam. Cuốn sách nói về đức tin, gia đình, chủng tộc và hành trình tìm lại chính mình, được viết bằng lối văn phong phú, đậm chất Kinh Thánh.

Nhân vật chính

  • John Grimes: cậu bé mười bốn tuổi, thông minh, nhạy cảm và chưa chắc chắn về chỗ đứng của mình.
  • Gabriel Grimes: cha dượng của John, một mục sư nghiêm khắc có một quá khứ giấu kín.
  • Elizabeth: mẹ của John, yêu thương và mạnh mẽ, mang trong lòng nỗi đau riêng.
  • Florence: chị gái của Gabriel, một người phụ nữ cứng rắn, kiêu hãnh, đã trải qua nhiều thất vọng.
  • Roy: em trai của John, nổi loạn, và bị đâm bằng dao trong một cuộc ẩu đả.
  • Richard: chàng trai Elizabeth từng yêu, cha ruột của John.
  • Esther: một người phụ nữ mà Gabriel từng có quan hệ ngoài hôn nhân nhiều năm trước.

Tóm tắt đầy đủ

Sinh nhật của John

Vào buổi sáng sinh nhật mười bốn tuổi, John Grimes thức dậy trong một căn hộ nhỏ ở Harlem, nơi mẹ và các em đang chuẩn bị cho một ngày mới. Cậu biết mình được kỳ vọng sẽ nối nghiệp cha dượng làm mục sư, nhưng cậu sợ và ghét ông, người khắc nghiệt và khinh thường cậu. John thông minh, các thầy cô nói cậu có thể tiến xa, và cậu khao khát thoát khỏi thế giới chật hẹp của nhà thờ. Mẹ cho cậu một ít tiền, và cậu dành một phần ngày để lang thang qua Công viên Trung tâm (Central Park), đi dọc Đại lộ số Năm (Fifth Avenue), rồi vào một rạp chiếu phim. Khi cậu trở về, Roy đã bị đâm bằng dao trong một cuộc ẩu đả với những cậu bé trong khu phố. Gabriel, giận dữ, đổ lỗi cho những người phụ nữ trong nhà, đánh Elizabeth và đánh Roy. Sau đó John đến nhà thờ giúp dọn dẹp trước buổi lễ tối, cùng một cậu bé lớn hơn tên Elisha, và cậu vật lộn với những cảm xúc mà nhà thờ gọi là tội lỗi.

Lời cầu nguyện của Florence

Tối hôm đó, trong nhà thờ, khi giáo dân cầu nguyện, John rơi vào trạng thái xuất thần. Câu chuyện chuyển sang lời cầu nguyện của Florence, cô của cậu, người đang ốm nặng. Bà nhớ lại tuổi trẻ ở miền Nam, nơi mẹ bà luôn đặt tương lai của Gabriel lên trước tương lai của bà, và bà đã rời lên miền Bắc dù mẹ đang ốm. Ở New York bà lấy Frank, người nghiện rượu và tiêu tiền bừa bãi, rồi bỏ bà theo một người đàn bà khác. Bà sống trong cay đắng, và căm ghét em trai mình, cho rằng ông không có quyền làm mục sư. Bà cũng nhớ đến một lá thư của Deborah, người vợ đầu của Gabriel, kể về nỗi ngờ vực của cô rằng ông đã có con ngoài hôn nhân.

Lời cầu nguyện của Gabriel

Lời cầu nguyện tiếp theo là của Gabriel, người kể về quá khứ của chính mình, khi còn là một thanh niên ở miền Nam, từng là kẻ tội lỗi trước khi tìm thấy Chúa. Sau một tuổi trẻ phóng túng, ông được cứu rỗi, bỏ rượu và trở thành mục sư, rồi sau đó cưới Deborah, một người phụ nữ mà không ai khác chịu cưới sau khi cô bị một nhóm đàn ông da trắng hành hung. Nhưng ông cũng có quan hệ với một người phụ nữ tên Esther, người mang thai và qua đời khi sinh đứa con trai của ông, Royal. Gabriel không bao giờ nhận đứa bé, nó được mẹ của Esther nuôi, và cuối cùng Royal bị giết trong một cuộc ẩu đả ở Chicago. Gabriel chưa bao giờ công khai thú nhận điều này, và ông kiêu hãnh, khắc nghiệt với người khác để che giấu tội lỗi của mình.

Lời cầu nguyện của Elizabeth

Lời cầu nguyện thứ ba là của Elizabeth, mẹ của John. Bà kể về tình yêu của mình với Richard, một chàng trai mơ về một cuộc sống tốt đẹp hơn, người mà bà đã cùng bỏ trốn đến New York. Trước khi bà kịp nói với anh rằng mình có thai, anh bị bắt oan vì tội trộm cắp và bị cảnh sát đánh đập dã man. Anh được thả, nhưng ngay sau đó anh tự sát, trước khi John chào đời. Elizabeth, một mình với đứa con, gặp Florence ở chỗ làm, và Florence giới thiệu bà với em trai mình là Gabriel, một người góa vợ vừa mới lên miền Bắc. Elizabeth hy vọng ông sẽ cho mẹ con bà sự che chở và ổn định, và bà đã cưới ông, dù ông chưa bao giờ dành cho John tình yêu mà bà mong muốn. Bà sống với nỗi buồn và lòng trung thành.

Sự hoán cải của John

Trở lại nhà thờ, John, đang nằm trên sàn, cảm thấy mình rơi xuống như rơi vào một cái hố, trong khi giáo dân cầu nguyện cho cậu. Cậu vật lộn với những hình ảnh về tội lỗi và sự cứu rỗi, và với tiếng nói của những người trong gia đình. Trong những thị kiến của mình, cậu đối diện với tội lỗi, hy vọng và nghi ngờ của mình, và nghe một giọng nói bảo cậu đứng dậy. Cuối cùng cậu cảm thấy mình đã được cứu rỗi. Khi tỉnh lại, cậu thấy trời đã sáng và mình đã nằm đó suốt đêm. Cả nhà thờ vui mừng cho cậu, nhưng Gabriel có vẻ không tin.

Buổi sáng

Khi nhóm người rời nhà thờ vào sáng sớm, Florence, người sắp qua đời, đối chất với Gabriel bằng lá thư của Deborah. Bà buộc tội ông bắt Elizabeth và John phải trả giá cho tội lỗi của chính ông, và nói rằng bà sẽ kể sự thật cho Elizabeth. Trong lúc đó John trò chuyện với Elisha, người chúc mừng và động viên cậu khi họ đi bộ về nhà. John biết cuộc vật lộn của mình chưa kết thúc, và con đường phía trước sẽ gian nan, với nạn phân biệt chủng tộc và nghèo đói. John và Gabriel cuối cùng đứng đối diện nhau, ngượng nghịu, ở cửa căn hộ. Cuốn tiểu thuyết khép lại với cảm giác rằng John đã tìm được tiếng nói của riêng mình, và dù theo đức tin nào, cậu cũng đã có can đảm đối mặt với tương lai.

Vì sao tác phẩm đáng đọc

Hãy lên núi mà rao được xem là một trong những tiểu thuyết Mỹ vĩ đại của thế kỷ hai mươi, và là một dấu mốc của văn học người Mỹ gốc Phi. Cuốn sách miêu tả sự phức tạp của đời sống tôn giáo của người da đen, cả những an ủi lẫn sự khắc nghiệt của nó, và nối lịch sử của một gia đình với lịch sử lớn hơn của làn sóng di cư và nạn phân biệt chủng tộc. Văn xuôi của Baldwin, chịu ảnh hưởng ngôn ngữ của bản Kinh Thánh King James và của nhà thờ, mạnh mẽ và giàu nhạc tính. Cuốn sách cũng giới thiệu những chủ đề mà Baldwin sẽ phát triển trong các bài tiểu luận của mình, như hành trình tìm bản sắc và mối quan hệ giữa cha và con trai.

Những ý chính

  • Lịch sử gia đình định hình hiện tại. Thế giới của John được dựng nên từ những bí mật của những người đi trước.
  • Đức tin có thể vừa an ủi vừa làm tổn thương. Nhà thờ vừa là nơi nương náu vừa là nhà tù.
  • Phân biệt chủng tộc để lại những vết sẹo sâu. Các nhân vật mang trong mình tổn thương từ những bạo lực trước đó.
  • Bản sắc là một cuộc đấu tranh. John phải tự tìm con đường của mình.
  • Người cha rất quan trọng. Mối quan hệ giữa John và Gabriel là trung tâm của cuốn sách.

Bài học có thể rút ra

Từ John, bạn có thể học được rằng ta vẫn có thể tìm thấy tiếng nói và bản sắc của mình, ngay cả khi những người gần gũi nhất không hiểu mình, và rằng hiểu quá khứ có thể giúp ta hiểu chính mình. Cuốn sách cũng cho thấy đức tin của một cộng đồng có thể vừa là nguồn sức mạnh vừa là nguồn đau đớn, và mặc cảm tội lỗi cùng sự giấu giếm có thể đầu độc các mối quan hệ. Nếu đọc cuốn sách, bạn có thể nghĩ về những câu chuyện mà người lớn tuổi trong gia đình mình chưa kể, và về việc chúng đã định hình cuộc đời bạn ra sao. Nó có thể làm lòng đồng cảm của bạn sâu sắc hơn.

Phê bình và góc nhìn khác

Một số độc giả thấy tiểu thuyết khó đọc, vì những câu văn dài, dày đặc, việc dùng nhiều đoạn hồi tưởng và hình ảnh tôn giáo nặng nề. Giới phê bình cũng bất đồng về cách cuốn sách nhìn nhà thờ: có người đọc nó như một lời cáo buộc mỉa mai đối với Kitô giáo, người khác lại đọc như một sự bênh vực đầy xúc động. Một số độc giả cảm thấy Gabriel giống một mẫu người mục sư đạo đức giả hơn là một con người trọn vẹn, và cách cuốn sách đối xử với những người phụ nữ chịu khổ cũng từng được bàn luận. Tuy vậy, hầu hết giới phê bình đều coi đây là một tác phẩm sâu sắc và cảm động.

Ai nên đọc cuốn sách này?

Cuốn sách phù hợp với độc giả trưởng thành, từ khoảng mười lăm tuổi, thích văn học nghiêm túc, lịch sử và những câu chuyện về gia đình và đức tin. Sách đòi hỏi sự kiên nhẫn, nhưng xứng đáng. Ai thích cuốn này có thể đọc tiếp các tiểu luận của Baldwin, như The Fire Next Time, và tiểu thuyết If Beale Street Could Talk của ông.

Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.

Muốn đọc cả cuốn sách?

Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.

Bạn đã đọc đến cuối 🎉

Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.

Nên đọc tiếp

Người yêu dấu

Toni Morrison

Một người phụ nữ từng là nô lệ, sống ở Ohio sau Nội chiến, bị ám bởi hồn ma của đứa con gái mà bà đã giết để cứu nó khỏi kiếp nô lệ, và bởi những ký ức đau đớn bà cố chôn đi.

✨ Tiểu thuyết hiện đại

Mắt họ đang ngắm Thượng đế

Zora Neale Hurston

Janie Crawford kể cho người bạn thân nhất nghe câu chuyện về ba cuộc hôn nhân của mình, khi cô đi từ một cô gái được dạy phải tìm sự an toàn đến một người phụ nữ tìm thấy tình yêu và tiếng nói của chính mình, ở bang Florida đầu thế kỷ hai mươi.

📜 Kinh điển

Màu tím

Alice Walker

Được kể qua những bức thư, câu chuyện theo chân Celie, một phụ nữ da đen nghèo ở vùng nông thôn bang Georgia, người vượt qua bạo hành và mất mát, rồi nhờ tình thương của những người phụ nữ khác mà tìm được tiếng nói, sự độc lập và niềm vui.

✨ Tiểu thuyết hiện đại

Người vô hình

Ralph Ellison

Một thanh niên da đen không có tên rời miền Nam đến Harlem và lần lượt khoác lên mình hết danh tính giả này đến danh tính giả khác, cho đến khi nhận ra mình vô hình trong mắt một xã hội chỉ nhìn thấy điều nó mong đợi, và anh rút xuống lòng đất để viết lại câu chuyện của mình.

📜 Kinh điển

Con của người

Richard Wright

Bigger Thomas, một thanh niên da đen ở Chicago những năm 1930, cảm thấy bị nhốt chặt giữa đói nghèo và phân biệt chủng tộc, vô tình giết một phụ nữ da trắng rồi gây thêm một tội ác nữa; cuốn tiểu thuyết cho thấy một xã hội đã nhào nặn nên anh rồi quay sang kết án anh.

📜 Kinh điển

Kiêu hãnh và định kiến

Jane Austen

Elizabeth Bennet thông minh, lanh lợi và ngài Darcy giàu có, kiêu hãnh đều hiểu lầm nhau nghiêm trọng, và chỉ khi dám đối diện với khuyết điểm của chính mình, họ mới tìm được đường đến với tình yêu.

📜 Kinh điển

Muốn thứ gì khác?

Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.

Hiển thị sách cho:
Duyệt tất cả sách →