Những con số ẩn giấu

Tên gốc: Hidden Figures

Từ 10 tuổiđọc 6 phútlịch sửtiểu sử
Lưu ý nội dung phân biệt chủng tộc và kỳ thị
Tìm mua sách ↓

Margot Lee Shetterly kể lại câu chuyện có thật về những nữ nhà toán học da đen làm việc tại trung tâm nghiên cứu Langley của NASA, những người đã góp phần giúp nước Mỹ thắng trong cuộc chạy đua vào không gian, bất chấp nạn phân biệt chủng tộc và phân biệt giới tính.

Giới thiệu

Hidden Figures: The American Dream and the Untold Story of the Black Women Mathematicians Who Helped Win the Space Race do Margot Lee Shetterly viết và xuất bản năm 2016. Shetterly lớn lên ở Hampton, bang Virginia, gần Trung tâm Nghiên cứu Langley (Langley Research Center), và quen biết nhiều người trong câu chuyện vì cha bà làm việc tại NASA. Cuốn sách theo chân một số người phụ nữ từng làm “máy tính người” (human computers), tức là người thực hiện các phép tính phức tạp bằng tay và bằng máy, vào thời mà luật của bang Virginia buộc phải tách biệt người da đen và người da trắng. Nổi tiếng nhất là Dorothy Vaughan, Mary Jackson và Katherine Johnson. Bộ phim chuyển thể ra mắt năm 2016 đã đưa câu chuyện này đến khán giả toàn thế giới.

Tóm tắt đầy đủ

1. Chiến tranh, người lao động và nhóm West Computers

Ý chính: Trong Chiến tranh thế giới thứ hai, nước Mỹ cần thêm nhân lực cho các cơ sở nghiên cứu, và tình trạng thiếu đàn ông đã mở cửa cho phụ nữ, trong đó có phụ nữ da đen. Tại Langley, Ủy ban Cố vấn Hàng không Quốc gia (National Advisory Committee for Aeronautics, NACA), tiền thân của NASA, tuyển những phụ nữ giỏi toán để tính toán số liệu từ các hầm gió và các chuyến bay thử. Những phụ nữ da đen được xếp vào một nhóm riêng, gọi là Đơn vị Tính toán Khu Tây (West Area Computing Unit), do Dorothy Vaughan phụ trách từ năm 1949. Họ làm việc trong một khu vực tách biệt, với nhà vệ sinh và bàn ăn riêng.

Trong cuộc sống: Trước khi máy tính điện tử trở nên phổ biến, từ “computer” dùng để chỉ một người làm các phép tính.

2. Dorothy Vaughan: vai trò lãnh đạo và kỹ năng mới

Ý chính: Vaughan, vốn là giáo viên toán, trở thành người da đen đầu tiên làm giám sát viên tại NACA. Bà nỗ lực để nhóm của mình được trả lương công bằng và được ghi nhận, và bà cùng đồng nghiệp đã chứng tỏ giá trị của mình. Khi máy tính điện tử bắt đầu xuất hiện vào thập niên 1950, Vaughan nhận ra chúng sẽ thay đổi công việc, nên bà tự học và dạy cả nhóm lập trình bằng ngôn ngữ FORTRAN. Nhờ nhìn xa như vậy, họ chuyển được từ tính toán thủ công sang công nghệ mới thay vì bị thay thế.

Trong cuộc sống: Học kỹ năng mới trước khi thay đổi ập đến là một trong những cách tốt nhất để giữ giá trị của mình ở nơi làm việc luôn biến động.

3. Mary Jackson: nghề kỹ sư và sự bền bỉ

Ý chính: Mary Jackson làm trong một nhóm nghiên cứu các hầm gió siêu thanh, và được một người giám sát khuyến khích học để trở thành kỹ sư. Để học các lớp cần thiết, bà phải xin phép đặc biệt để theo học buổi tối tại một trường trung học chỉ dành cho học sinh da trắng, vì học sinh da đen không có những khóa học đó. Bà đã thành công và trở thành nữ kỹ sư da đen đầu tiên của NASA. Về sau, bà còn nỗ lực giúp những phụ nữ khác thăng tiến trong sự nghiệp.

Trong cuộc sống: Có người thành công nhờ tìm được lối đi vòng qua một rào cản bất công, rồi giúp phá bỏ rào cản ấy cho người khác.

4. Katherine Johnson và quỹ đạo bay

Ý chính: Katherine Johnson, một nhà toán học tài năng, làm việc với dữ liệu bay, rồi với những phép tính cần thiết để đưa con người vào không gian. Sau khi Liên Xô phóng vệ tinh Sputnik năm 1957, cuộc chạy đua vào không gian trở nên cấp bách. Nhờ giỏi hình học, Johnson tham gia tính quỹ đạo chuyến bay của Alan Shepard năm 1961, người Mỹ đầu tiên bay vào không gian. Khi phi hành gia John Glenn chuẩn bị bay vòng quanh Trái Đất năm 1962, ông yêu cầu chính Johnson kiểm tra lại các con số của máy tính điện tử, vì ông tin bà hơn tin cỗ máy.

Trong cuộc sống: Dù có những cỗ máy hiện đại, việc con người kiểm tra lại vẫn giúp phát hiện sai sót và tạo thêm niềm tin vào một kế hoạch.

5. Cuộc sống dưới chế độ phân biệt chủng tộc

Ý chính: Cuốn sách cũng mô tả cuộc sống của những người phụ nữ ngoài giờ làm việc. Họ sống ở bang Virginia nơi người da đen và người da trắng bị tách riêng, từ trường học, nhà hàng đến những nơi công cộng. Nhiều người trong số họ tích cực tham gia hội thánh và các nhóm cộng đồng, đồng thời nuôi con trong khi làm những công việc đòi hỏi cao. Họ chịu nhiều sự sỉ nhục, từ những quy định về việc được dùng nhà vệ sinh nào đến sự nghi ngờ về năng lực của họ, nhưng họ nâng đỡ nhau, chia sẻ lời khuyên và lời động viên. Phong trào dân quyền và những thay đổi về luật pháp đã mở ra những cơ hội mới trong thập niên 1960.

Trong cuộc sống: Một mạng lưới bạn bè và đồng nghiệp biết nâng đỡ nhau có thể giúp con người đứng vững khi bị đối xử bất công.

6. Di sản và sự ghi nhận

Ý chính: Ở những chương cuối, Shetterly mô tả công việc của các bà đã đóng góp thế nào cho chương trình Apollo và những dự án sau đó, và vì sao phải nhiều thập niên sau họ mới được ghi nhận. Christine Darden, một nhà toán học khác, vào làm muộn hơn và trở thành một kỹ sư hàng đầu. Shetterly nhấn mạnh rằng những phụ nữ này không phải là các trường hợp ngoại lệ đơn lẻ, mà là một phần của cộng đồng lớn hơn những chuyên gia da đen đã xây dựng sự nghiệp trong điều kiện khó khăn, và câu chuyện của họ đã bị lịch sử bỏ quên.

Trong cuộc sống: Nhiều câu chuyện trong lịch sử bị chìm khuất vì những người đã sống trong đó không được quan tâm như những người khác.

Vì sao tác phẩm đáng đọc

Những con số ẩn giấu nhiều tuần liền nằm trong danh sách sách bán chạy và trở thành một bộ phim ăn khách với dàn diễn viên được đề cử giải Oscar. Cuốn sách mang lại sự ghi nhận đã chậm trễ từ lâu cho Katherine Johnson, Dorothy Vaughan, Mary Jackson và các đồng nghiệp của họ. Năm 2015, Tổng thống Obama trao cho Johnson Huân chương Tự do của Tổng thống (Presidential Medal of Freedom), và NASA đã đặt tên một số tòa nhà và một cơ sở để vinh danh các bà.

Cuốn sách khuyến khích các bạn gái và học sinh người da màu hình dung mình trong các ngành khoa học, công nghệ và kỹ thuật, đồng thời cho thấy việc ghi chép và kể lại những phần lịch sử bị lãng quên là điều quan trọng.

Sách cũng cho thấy một câu chuyện của địa phương có thể trở thành câu chuyện của cả quốc gia: cuộc tìm hiểu của Shetterly bắt đầu từ những cuộc trò chuyện ngay tại quê hương bà, và kết quả đã thay đổi cách nhiều người nghĩ về chương trình không gian của Mỹ và về việc ai xứng đáng được ghi công cho thành tựu khoa học.

Những ý chính

  • Tài năng có ở mọi nơi. Các rào cản đã khiến nhiều người giỏi không có cơ hội.
  • Kỹ năng mở ra cánh cửa. Toán và lập trình khiến những người phụ nữ này trở nên không thể thiếu.
  • Sự kiên trì rất quan trọng. Họ gặp những quy định bất công và vẫn tiếp tục bước đi.
  • Sự nâng đỡ giúp ích. Bạn bè và đồng nghiệp đã nâng đỡ lẫn nhau.
  • Lịch sử cần được kể lại. Nhiều đóng góp bị che khuất cho đến khi có người kể ra.

Bài học có thể rút ra

Cuốn sách cho thấy tiến bộ phụ thuộc vào rất nhiều người, không chỉ những người có tên tuổi nổi tiếng. Khi nhìn thấy một thành tựu lớn, chúng ta có thể tự hỏi còn ai khác đã góp sức và công lao của họ có được ghi nhận hay không.

Sách cũng cho thấy sự công bằng có lợi cho tất cả mọi người. Khi loại bỏ những người có năng lực, đất nước mất đi nhân tài; khi đón nhận họ, đất nước được lợi, một bài học vẫn đúng với trường học và nơi làm việc ngày nay.

Cuối cùng, sách khuyến khích chúng ta học những điều mới và chuẩn bị cho thay đổi, như Vaughan đã làm, để công nghệ mới trở thành cơ hội.

Phê bình và góc nhìn khác

Một số nhà phê bình cho rằng bộ phim chuyển thể đã thay đổi hoặc bịa thêm một số sự kiện, chẳng hạn các cảnh về việc tách riêng nhà vệ sinh và bình cà phê, đồng thời gộp nhân vật và sự việc lại cho kịch tính, nên không thể xem phim là bản ghi chép lịch sử chính xác. Bản thân cuốn sách được khen về công phu nghiên cứu, nhưng một số người đánh giá thấy sách dày đặc tên người và bối cảnh, còn mạch kể thì lỏng lẻo.

Những người khác nhận xét rằng sách tập trung vào một vài người phụ nữ, và lẽ ra có thể nói thêm về nhóm rộng hơn gồm những phụ nữ da đen và da trắng từng làm công việc tính toán. Vai trò chính xác của Katherine Johnson trong một số sứ mệnh cũng đã được các nhà sử học bàn luận. Tuy nhiên, nhìn chung, câu chuyện cơ bản của sách được ghi chép rõ ràng và được đánh giá cao rộng rãi.

Ai nên đọc cuốn sách này?

Cuốn sách phù hợp với độc giả từ khoảng mười tuổi đến người lớn. Sách truyền cảm hứng và khá dễ theo dõi, dù một số phần về lịch sử ngành hàng không khá chi tiết. Cũng có một phiên bản dành cho độc giả nhỏ tuổi.

Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.

Muốn đọc cả cuốn sách?

Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.

Bạn đã đọc đến cuối 🎉

Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.

Nên đọc tiếp

Hơi ấm của những mặt trời khác

Isabel Wilkerson

Isabel Wilkerson kể câu chuyện về cuộc Đại di cư (Great Migration), khi khoảng sáu triệu người Mỹ da đen rời miền Nam để đến các thành phố ở miền Bắc và miền Tây, qua cuộc đời của ba người đã thực hiện hành trình ấy.

🏛️ Lịch sử

Tôi là Malala

Malala Yousafzai with Christina Lamb

Malala Yousafzai kể về việc một cô bé yêu trường lớp đã lên tiếng bảo vệ quyền học hành của các bé gái ở thung lũng Swat, Pakistan, bị Taliban bắn năm mười lăm tuổi, đã sống sót, và trở thành tiếng nói của thế giới vì quyền được học của mọi trẻ em.

👤 Chuyện đời thực

Cuộc đời bất tử của Henrietta Lacks

Rebecca Skloot

Các bác sĩ lấy tế bào của Henrietta Lacks, một phụ nữ da đen nghèo, mà không cho bà biết, tạo ra dòng tế bào HeLa đã làm thay đổi y học; Rebecca Skloot kể lại câu chuyện về người phụ nữ ấy và gia đình bà.

🔬 Khoa học

Không khuất phục

Laura Hillenbrand

Đây là câu chuyện có thật về Louis Zamperini, một vận động viên chạy từng dự Thế vận hội, người đã sống sót sau một vụ rơi máy bay, nhiều tuần lênh đênh trên Thái Bình Dương và nhiều năm trong các trại tù khắc nghiệt của Nhật Bản trong Thế chiến thứ hai, rồi sau đó phải nỗ lực để xây dựng lại cuộc đời.

🏛️ Lịch sử

Lược sử thời gian

Stephen Hawking

Một trong những nhà vật lý vĩ đại nhất thế giới giải thích, gần như không dùng toán, những gì chúng ta biết về nguồn gốc, cấu trúc và số phận của vũ trụ, từ vụ nổ Big Bang đến các lỗ đen và bản chất của chính thời gian.

🔬 Khoa học

Nguồn gốc các loài

Charles Darwin

Mọi sinh vật đều có quan hệ họ hàng với nhau và đã thay đổi dần dần qua những khoảng thời gian vô cùng dài, do chọn lọc tự nhiên (natural selection) tạo nên, tức là quá trình trong đó những cá thể thích nghi tốt hơn với môi trường sẽ sống sót và truyền các đặc điểm của mình lại.

🔬 Khoa học

Muốn thứ gì khác?

Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.

Hiển thị sách cho:
Duyệt tất cả sách →