Cô gái phòng thí nghiệm

Tên gốc: Lab Girl

Từ 13 tuổiđọc 6 phúthồi kýthực vật họcphụ nữ trong khoa học
Lưu ý nội dung chứng rối loạn lưỡng cực của tác giả và một lần nhập viện; nạn phân biệt đối xử với phụ nữ nơi làm việc
Tìm mua sách ↓

Nhà địa sinh học (geobiologist) Hope Jahren đan xen câu chuyện về cuộc đời làm khoa học của mình, với những vất vả và tình bạn sâu sắc với người cộng sự trong phòng thí nghiệm là Bill, cùng những chương đầy chất thơ về cách thực vật sống, lớn lên và tồn tại.

Giới thiệu

Cô gái phòng thí nghiệm ra mắt năm 2016, do Hope Jahren viết. Bà là một giáo sư nghiên cứu hóa học của các loài thực vật hóa thạch và những khu rừng cổ xưa. Bà lớn lên ở vùng nông thôn bang Minnesota, là con gái của một thầy giáo dạy khoa học, và đã trải qua tuổi thơ trong phòng thí nghiệm ở trường cao đẳng của cha. Sách luân phiên giữa những chương về sự nghiệp của bà, từ lúc học cao học đến khi làm giáo sư, với những lần chuyển giữa các trường đại học, và những chương về thực vật như rễ, hạt, lá và cây. Sách cũng kể về bệnh tâm thần của bà, chứng rối loạn lưỡng cực, và tình bạn lâu dài, khác thường của bà với Bill, người quản lý phòng thí nghiệm của bà. Cuốn sách đã giành Giải của Hội Phê bình Sách Quốc gia Mỹ (National Book Critics Circle Award) ở hạng mục tự truyện, cùng nhiều giải thưởng khác.

Tóm tắt đầy đủ

Sách có ba phần: “Rễ và lá” (Roots and Leaves), “Gỗ và mắt gỗ” (Wood and Knots) và “Hoa và quả” (Flowers and Fruit). Mỗi phần ghép các chương về cuộc đời Jahren với các chương về thực vật, và những chủ đề thực vật ấy đóng vai trò ẩn dụ cho điều đang xảy ra với bà.

1. Tuổi thơ trong phòng thí nghiệm

Ý chính: Jahren lớn lên ở một thị trấn nhỏ vùng nông thôn Minnesota, trong một gia đình kín đáo ít bày tỏ tình cảm ra ngoài. Cha bà dạy vật lý và khoa học trái đất ở một trường cao đẳng cộng đồng, và bà dành nhiều buổi tối trong phòng thí nghiệm của ông, giữa các bàn làm việc và thiết bị, nơi ông dạy bà cách tháo đồ vật ra rồi lắp lại. Bà cũng đọc văn học cùng mẹ, dù mối quan hệ giữa hai người khá phức tạp. Những buổi tối ấy cho bà cảm giác phòng thí nghiệm là nơi an toàn để tò mò, và khiến khoa học giống như một mái nhà. Sau đó bà học địa chất ở Đại học Minnesota, rồi học cao học tại Đại học California, Berkeley.

Trong cuộc sống: Một đứa trẻ được cho không gian để khám phá có thể tìm thấy niềm đam mê suốt đời.

2. Rễ, hạt và đời sống của thực vật

Ý chính: Xen giữa các chương tự truyện, Jahren viết những bài ngắn về đời sống của thực vật. Đó là một hạt sen nảy mầm sau khoảng hai nghìn năm, những cây hồi sinh (resurrection plants) sống lại sau khi khô héo, những hạt cây hackberry chứa opan, và cách thực vật vượt qua hạn hán và mùa đông. Một chương khác nói về cây và sự hợp tác của chúng với nấm. Bà xem thực vật là những sinh vật chủ động, kiên quyết, chứ không phải đồ trang trí thụ động, và dùng đời sống của chúng để nói về đời mình.

Trong cuộc sống: Một cọng cỏ dại nhô lên qua kẽ nứt trên vỉa hè cho thấy sức mạnh của một cây con.

3. Những năm cao học và mối cộng sự với Bill

Ý chính: Khi còn là nghiên cứu sinh cao học, Jahren gặp Bill Hagopian, người về sau trở thành quản lý phòng thí nghiệm và người bạn thân nhất của bà. Mối gắn bó của họ rất thân thiết nhưng chưa bao giờ là chuyện yêu đương, và Bill làm việc cho bà với đồng lương rất thấp, có lúc sống trong xe hơi hoặc ngay trong phòng thí nghiệm. Cùng nhau, họ dựng nên phòng thí nghiệm ở ba trường đại học, bắt đầu từ Georgia Tech, nơi Jahren làm trợ lý giáo sư, rồi đến Johns Hopkins và Đại học Hawaii. Bà kể lại những khoảnh khắc vui và khó khăn, như chuyến thực địa kéo dài một tuần với sinh viên đến Monkey Jungle ở Florida, và một chuyến lái xe đến hội nghị ở California kết thúc bằng chiếc xe tải của trường bị đâm hỏng.

Trong cuộc sống: Một người cộng sự tốt trong công việc có thể làm cho một con đường khó khăn trở nên khả thi.

4. Nỗi vất vả của nhà khoa học: tiền bạc, phân biệt giới tính và những lần chuyển nơi làm việc

Ý chính: Jahren nói thẳng về những khó khăn của sự nghiệp học thuật: việc tìm kiếm kinh phí nghiên cứu (grants) không dứt, chi phí trả lương cho nhân viên, và sự khan hiếm các vị trí nghiên cứu. Sau khi hết tiền ở Georgia Tech, bà nhận một công việc ở Johns Hopkins và xin được một việc ở đó cho cả Bill. Là phụ nữ, bà gặp phải định kiến và đôi khi bị xa lánh ở các hội nghị, và khi bà có thai, người giám sát của bà cấm bà vào phòng thí nghiệm của chính mình. Bà kể lại chuyện lẻn vào ngoài giờ như một cuộc phản đối của một người đơn độc. Cuốn sách cho thấy khoa học vừa thú vị vừa bấp bênh, và đam mê thường phải trả giá bằng sự hy sinh.

Trong cuộc sống: Một nhà nghiên cứu có thể mất nhiều thời gian viết đề xuất xin tiền không kém thời gian làm thí nghiệm.

5. Bệnh tâm thần và làm mẹ

Ý chính: Tác giả viết thẳng thắn về căn bệnh hưng-trầm cảm của mình, còn gọi là rối loạn lưỡng cực, và về những lúc khủng hoảng. Bill đã giúp bà vượt qua các giai đoạn hưng cảm. Thai kỳ của bà là một thời gian khó khăn và cô đơn, càng tệ hơn vì thiếu sự hỗ trợ từ trường đại học. Bà cũng kể về việc trở thành mẹ, và cách bà dần chấp nhận bản thân trong vai trò đó. Bà đã tìm được một phác đồ điều trị và hỗ trợ giúp bà giữ được thăng bằng và có thể làm việc.

Trong cuộc sống: Điều trị và sự hỗ trợ có thể giúp một người mắc bệnh nặng tiếp tục làm công việc mình yêu.

6. Một mái nhà ở Hawaii

Ý chính: Jahren lập gia đình và có một cậu con trai. Bà rời Johns Hopkins ngay sau khi con chào đời, một phần vì lệnh cấm bà làm việc trong phòng thí nghiệm, và cùng gia đình, cùng với Bill, chuyển đến Hawaii, nơi bà và Bill lập một phòng thí nghiệm mới tại Đại học Hawaii ở Manoa, và nơi bà trở thành giáo sư biên chế (tenured professor). Những chương cuối gom lại công việc, gia đình và tình yêu thực vật của bà, và cuốn sách khép lại với cảm giác rằng khoa học là một cách nhìn thế giới, và sự kinh ngạc là một lý do tốt để tiếp tục bước đi.

Trong cuộc sống: Đổi chỗ ở có thể mở ra những khả năng mới.

Vì sao tác phẩm đáng đọc

Cô gái phòng thí nghiệm được các nhà phê bình khen ngợi rộng rãi và là cuốn sách yêu thích của những độc giả mê khoa học và hồi ký. Sách đã giành Giải của Hội Phê bình Sách Quốc gia Mỹ ở hạng mục tự truyện và một giải thưởng về sách khoa học xuất sắc của Hiệp hội vì sự Tiến bộ Khoa học Mỹ (American Association for the Advancement of Science), và nhiều tờ báo đã chọn nó là sách của năm. Cuốn sách mang đến bức tranh gần gũi về đời sống một nhà khoa học, kể cả những phần đời thường và khó khăn, và thu hút sự chú ý đến những rào cản phụ nữ gặp phải trong khoa học, như cuộc vật lộn xin kinh phí và cách người ta đối xử với việc mang thai. Những chương về thực vật mời người đọc nhìn cây cối và cỏ dại bằng đôi mắt mới, và các nhà phê bình hoan nghênh sự thẳng thắn của Jahren về bệnh tâm thần của mình.

Những ý chính

  • Thực vật chủ động và phi thường. Chúng cảm nhận, lớn lên và tồn tại theo những cách đáng ngạc nhiên.
  • Khoa học cần đam mê và sự hy sinh. Nghiên cứu có thể bấp bênh.
  • Tình bạn nâng đỡ công việc. Jahren và Bill đã tạo thành một đội suốt đời.
  • Bệnh tâm thần có thể kiểm soát được. Sự trung thực và điều trị đều có ích.
  • Sự kinh ngạc là một lý do để tiếp tục. Lòng tò mò thúc đẩy khám phá.

Bài học có thể rút ra

Bạn có thể bắt đầu bằng việc quan sát kỹ một loài cây, như một cái cây hoặc một cọng cỏ dại, và nghĩ xem nó đã lớn lên như thế nào. Hãy thử ươm một hạt giống. Nếu bạn quan tâm đến khoa học, hãy tìm một người hướng dẫn hoặc một người cộng sự cùng chung sự tò mò, và đừng để chướng ngại làm bạn nản lòng. Hãy trung thực về những khó khăn trong sức khỏe tâm thần, và tìm sự giúp đỡ từ bác sĩ và bạn bè. Hãy ủng hộ sự đối xử công bằng với phụ nữ và những người khác trong khoa học và các lĩnh vực khác. Và hãy biết ơn những người giúp đỡ bạn, như Jahren biết ơn Bill.

Phê bình và góc nhìn khác

Phần lớn các bài điểm sách rất tích cực, và những lời phê bình khá nhẹ. Một người điểm sách cảm thấy mối quan hệ khó khăn của bà với mẹ được nhắc đến nhưng không bao giờ được khai thác, như một lỗ hổng trong mạch kể. Các chương về thực vật ngắn, và cuốn sách chủ yếu là hồi ký, nên ai muốn có kiến thức thực vật học đầy đủ sẽ chỉ thấy những thoáng qua. Trải nghiệm của bà về giới học thuật ở Mỹ, và ở một vài trường đại học cụ thể, cũng là của riêng bà và có thể không giống trải nghiệm của mọi nhà khoa học. Phần lớn độc giả thấy cuốn sách chân thật và cảm động.

Ai nên đọc cuốn sách này?

Cuốn sách này dành cho những độc giả thích hồi ký, thiên nhiên và khoa học, kể cả các bạn thiếu niên lớn tuổi hơn. Sách giàu chất thơ và hài hước. Những ai muốn một giáo trình thực vật học thẳng thắn nên tìm ở nơi khác, và những ai nhạy cảm với các mô tả về bệnh tâm thần nên đọc cẩn trọng.

Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.

Muốn đọc cả cuốn sách?

Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.

Bạn đã đọc đến cuối 🎉

Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.

Nên đọc tiếp

Sự sống vấn vít

Merlin Sheldrake

Nhà sinh học Merlin Sheldrake đưa người đọc vào thế giới ẩn khuất của nấm, cho thấy những sinh vật kỳ lạ này, vốn không phải thực vật cũng không phải động vật, định hình các hệ sinh thái, kết đôi cộng sinh với thực vật, và có thể giúp giải quyết các vấn đề của con người.

🔬 Khoa học

Bảng tuần hoàn

Primo Levi

Nhà hóa học kiêm nhà văn Primo Levi kể hai mươi mốt truyện ngắn, mỗi truyện lấy tên một nguyên tố hóa học, pha trộn hồi ký, hư cấu và suy ngẫm để nói về cuộc đời ông: một nhà hóa học, một người Do Thái dưới chế độ phát xít ở Ý và một người sống sót sau trại Auschwitz.

🔬 Khoa học

Bà Curie

Eve Curie

Eve Curie viết về cuộc đời mẹ mình, Marie Curie, một nữ sinh nghèo người Ba Lan đã trở thành người phụ nữ đầu tiên giành giải Nobel và là người duy nhất giành giải này ở hai ngành khoa học khác nhau.

👤 Chuyện đời thực

Niên lịch miền gió cát

Aldo Leopold

Nhà lâm nghiệp và sinh thái học Aldo Leopold kể về một năm trên một trang trại kiệt quệ ở Wisconsin cùng những chuyến đi của ông, và lập luận cho một "đạo đức đối với đất đai" (land ethic): con người là thành viên của cộng đồng đất đai, và có bổn phận chăm sóc nó.

🔬 Khoa học

Chuỗi xoắn kép

James D. Watson

James Watson kể lại một cách cá nhân, thẳng thắn và gây nhiều tranh cãi việc ông và Francis Crick tìm ra cấu trúc xoắn kép của DNA vào năm 1953, cùng với sự ganh đua, may mắn và tham vọng đi kèm.

🔬 Khoa học

Lược sử thời gian

Stephen Hawking

Một trong những nhà vật lý vĩ đại nhất thế giới giải thích, gần như không dùng toán, những gì chúng ta biết về nguồn gốc, cấu trúc và số phận của vũ trụ, từ vụ nổ Big Bang đến các lỗ đen và bản chất của chính thời gian.

🔬 Khoa học

Muốn thứ gì khác?

Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.

Hiển thị sách cho:
Duyệt tất cả sách →