Leonardo da Vinci
Walter Isaacson dùng những cuốn sổ tay còn sót lại của Leonardo da Vinci để cho thấy một con người tò mò, không ngừng tìm tòi, sinh ra ngoài những con đường học hành thông thường, đã trở thành vừa là bậc thầy hội họa vừa là người đi tiên phong của khoa học như thế nào, và ta có thể học được gì từ thói quen suy nghĩ của ông.
Giới thiệu
Leonardo da Vinci do Walter Isaacson xuất bản năm 2017; ông cũng là tác giả của các cuốn tiểu sử về Steve Jobs, Albert Einstein và Benjamin Franklin. Isaacson cho rằng chìa khóa tạo nên thiên tài của Leonardo không chỉ là tài năng mà còn là một trí tò mò sâu sắc, thúc đẩy ông nghiên cứu mọi thứ, từ cách chim bay đến cách ánh sáng rơi trên một khuôn mặt. Khoảng bảy nghìn trang sổ tay của Leonardo còn lưu lại đến nay, đầy những bức vẽ, danh sách và câu hỏi, và Isaacson khai thác chúng rất nhiều. Cuốn sách kể cuộc đời Leonardo theo thứ tự thời gian, đồng thời rút ra những bài học từ tấm gương của ông.
Tóm tắt đầy đủ
Cậu bé đến từ Vinci
Leonardo sinh năm 1452 tại một ngôi làng gần Vinci, ở vùng Tuscany, là con ngoài giá thú của một công chứng viên và một cô gái trẻ thuộc tầng lớp thấp hơn trong xã hội. Ông không nối nghiệp cha làm công chứng viên, và không được học hành bài bản về tiếng Latin và toán, dù ông được đào tạo trong một xưởng vẽ và về sau có học toán. Thay vào đó, ông tự học, kể cả học một ít tiếng Latin khi đã trưởng thành, và bị cuốn hút bởi thế giới tự nhiên. Ông thuận tay trái, và trong sổ tay ông viết từ phải sang trái, theo lối chữ viết ngược gương.
Học việc ở Florence
Ở tuổi thiếu niên, Leonardo được gửi đến Florence, vào xưởng của nghệ sĩ Verrocchio, nơi ông học hội họa, điêu khắc và làm đồ kim loại. Ông giúp vẽ một thiên thần trong một tác phẩm của thầy, và chuyện kể rằng nó đẹp đến mức làm lu mờ phần còn lại. Ông gia nhập hội họa sĩ và bắt đầu làm việc độc lập. Trong những năm này, ông phát triển niềm say mê với từng chi tiết của thiên nhiên và thói quen kiểm chứng mọi điều bằng quan sát và thí nghiệm.
Milan: nghệ sĩ cung đình và kỹ sư
Khoảng năm 1482, Leonardo đến Milan làm việc cho công tước Ludovico Sforza. Ông chào mời các dịch vụ của mình với tư cách kỹ sư quân sự, đồng thời là nghệ sĩ và người sáng tạo các màn giải trí cho cung đình. Ở Milan, ông vẽ The Last Supper, một bức bích họa trên tường của một tu viện, mô tả khoảnh khắc Chúa Jesus nói rằng một người theo ngài sẽ phản bội. Cũng ở Milan, ông gặp nhà toán học Luca Pacioli và hợp tác với ông ấy. Ông còn thực hiện một tác phẩm điêu khắc ngựa khổng lồ nhưng không bao giờ hoàn thành, và làm vô số bản nghiên cứu về giải phẫu, ánh sáng, máy móc và thực vật.
Khoa học và nghệ thuật song hành
Leonardo mổ xác người để hiểu cơ và xương hoạt động ra sao, và vẽ lại kết quả với độ chính xác đáng kinh ngạc. Ông nghiên cứu dòng chảy của nước, chuyến bay của loài chim, và tác động của ánh sáng và bóng tối, rồi ghi những phát hiện vào sổ tay. Phần lớn công trình khoa học này vẫn không được công bố, điều đó hạn chế ảnh hưởng của nó đối với các nhà tư tưởng khác. Isaacson cho thấy những nghiên cứu này nuôi dưỡng hội họa của ông ra sao, chẳng hạn trong cách ông bắt được nụ cười và ánh mắt trên một khuôn mặt, và trong bức vẽ nổi tiếng về một người đàn ông nằm trong một vòng tròn và một hình vuông, gọi là Vitruvian Man.
Nàng Mona Lisa và những năm cuối đời
Sau khi trở về Florence vào đầu những năm 1500, Leonardo bắt đầu vẽ bức chân dung ngày nay gọi là Mona Lisa, và tiếp tục làm việc với nó suốt nhiều năm, mang theo nó trong những chuyến đi về sau. Học trò kiêm người bạn đồng hành của ông là Francesco Melzi sau này ở cùng ông tại Pháp, còn Salai, một người phụ tá trẻ, là thành viên lâu năm trong gia đình ông. Ông đi lại giữa Florence, Milan và Rome, làm nhiều dự án, trong đó có những dự án bỏ dở, vì ông là người cầu toàn và thường mất hứng thú. Đôi khi ông bị chê là hay trì hoãn. Sổ tay của ông cho thấy ông tiếp tục khám phá những chủ đề như hình học, kỹ thuật và thế giới tự nhiên.
Nước Pháp và phần kết
Ở tuổi sáu mươi, Leonardo nhận lời mời của vua Pháp Francis I và chuyển đến một dinh thự gần nơi ở của hoàng gia tại Amboise. Ở đó ông sống thoải mái, tiếp tục vẽ và được đối xử như một bậc thầy đáng kính. Ông mất năm 1519, thọ sáu mươi bảy tuổi. Isaacson khép lại cuốn sách bằng một đánh giá về những bài học ta có thể rút ra: hãy luôn tò mò, quan sát kỹ, chú ý đến chi tiết, kết nối các lĩnh vực khác nhau, ghi chép lại mọi thứ và giữ một cảm giác kinh ngạc như trẻ thơ.
Vì sao tác phẩm đáng đọc
Cuốn sách của Isaacson đưa cuộc đời và trí tuệ của Leonardo đến đông đảo công chúng, và thường được nhắc đến như một lời giới thiệu hay về ông. Sách nhấn mạnh rằng thành tựu của Leonardo đến từ sự kết hợp giữa nghệ thuật và khoa học, điều vốn hiếm thấy ngay cả vào thời của ông, và từ một trí tò mò như trẻ thơ mà ông giữ suốt đời. Với độc giả hiện đại, sách là một hình mẫu về việc học tập suốt đời và tư duy sáng tạo. Cuốn sách cũng ra đời vào lúc Leonardo lại được chú ý trở lại, trong đó có việc một bức tranh được cho là của ông được bán với mức giá kỷ lục. Là một nghiên cứu về cách thiên tài vận hành, sách nói được với giáo viên, học sinh và bất kỳ ai muốn nuôi dưỡng óc sáng tạo.
Những ý chính
- Hãy tò mò về mọi thứ. Leonardo đặt câu hỏi về cả những chi tiết nhỏ nhất.
- Hãy quan sát cẩn thận. Ông tin vào đôi mắt và các thí nghiệm của chính mình.
- Kết nối nghệ thuật và khoa học. Hội họa của ông được hưởng lợi từ những nghiên cứu về giải phẫu và ánh sáng.
- Hãy giữ sổ tay. Viết và vẽ giúp ông suy nghĩ.
- Tò mò cũng có cái giá. Trí tò mò không dứt của Leonardo tạo ra những tác phẩm phi thường, nhưng ông cũng để dở dang nhiều dự án, điều mà Isaacson coi là một khuyết điểm chứ không chỉ là dấu hiệu của thiên tài.
Bài học có thể rút ra
Bạn có thể bắt đầu một cuốn sổ tay của riêng mình và ghi lại những câu hỏi bạn quan tâm, chẳng hạn vì sao bầu trời có màu xanh hoặc làm sao một con chim giữ được mình trên không. Hãy tập nhìn một vật bình thường thật lâu và vẽ nó. Hãy tìm những mối liên hệ giữa các môn khác nhau, chẳng hạn âm nhạc và toán. Khi không thể hoàn thành một dự án, hãy tự hỏi mình đã học được gì từ đó. Và hãy nhớ rằng, dù Leonardo là người phi thường, ông đã phát triển khả năng của mình bằng nỗ lực và sự chú tâm, những điều ai cũng có thể làm được.
Phê bình và góc nhìn khác
Một số nhà phê bình cho rằng Isaacson, vốn không phải chuyên gia về thời Phục hưng, dựa vào nhiều nguồn giống như các tiểu sử trước và đưa ra ít phát hiện mới. Những người khác thấy rằng việc nối nghệ thuật của Leonardo với khoa học của ông đôi khi bị gượng ép, chẳng hạn khi giải thích nụ cười của nàng Mona Lisa bằng việc ông mổ xẻ môi, và rằng sách đôi khi thiếu phê phán trong sự ngưỡng mộ. Cũng còn những điều chưa chắc chắn về việc xác định tác giả và niên đại của một số tác phẩm. Dù vậy, nhiều độc giả thấy đây là một lời giới thiệu rõ ràng và hấp dẫn.
Ai nên đọc cuốn sách này?
Cuốn sách này dành cho độc giả muốn có một cuốn tiểu sử dễ tiếp cận về Leonardo và một lời dẫn nhập vào những ý tưởng và bức vẽ của ông. Sách dài và có nhiều hình minh họa trong các ấn bản in. Ai muốn một công trình chuyên sâu về lịch sử nghệ thuật Phục hưng có thể thích các nghiên cứu học thuật hơn, nhưng với công chúng nói chung, đây là cuốn sách đọc thú vị và truyền cảm hứng.
Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.
Bạn đã đọc đến cuối 🎉
Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.
Nên đọc tiếp
Steve Jobs
Walter Isaacson
Cuốn tiểu sử được ủy quyền về người đồng sáng lập Apple theo chân một người cầu toàn tài giỏi, đòi hỏi cao và thường nhẫn tâm, người mà sự tập trung vào thiết kế đẹp đã làm thay đổi máy tính, âm nhạc, điện thoại và phim hoạt hình.
💼 Kinh doanhElon Musk
Walter Isaacson
Cuốn tiểu sử của Walter Isaacson theo chân Elon Musk từ một tuổi thơ đầy sóng gió ở Nam Phi đến vị trí lãnh đạo Tesla, SpaceX và những dự án đầy tham vọng khác, và đặt câu hỏi liệu thiên tài dám chấp nhận rủi ro của ông có thể tách khỏi mặt thô bạo, bốc đồng của ông hay không.
💼 Kinh doanhTự truyện của Benjamin Franklin
Benjamin Franklin
Benjamin Franklin kể lại hành trình từ một cậu bé nghèo ở Boston trở thành một thợ in thành đạt, nhà phát minh và nhà lãnh đạo cộng đồng ở Philadelphia, đồng thời chia sẻ những phương pháp tự hoàn thiện bản thân của mình.
👤 Chuyện đời thựcLược sử vạn vật
Bill Bryson
Bill Bryson muốn hiểu bằng cách nào chúng ta biết được những điều ta biết về vũ trụ, Trái Đất và sự sống, và ông kể câu chuyện ấy qua những con người kỳ lạ, tài giỏi và đôi khi kém may mắn đã tìm ra chúng.
🏛️ Lịch sửNhững nhà đổi mới
Walter Isaacson
Walter Isaacson kể lại lịch sử cuộc cách mạng số qua những con người đã phát minh ra máy tính, internet và World Wide Web, và lập luận rằng đổi mới chủ yếu là kết quả của sự hợp tác, chứ không phải công của những thiên tài đơn độc.
💡 Công nghệĐi tìm lẽ sống
Viktor E. Frankl
Một bác sĩ tâm thần từng sống sót qua các trại tập trung của Đức Quốc xã giải thích rằng ngay cả trong nỗi đau tồi tệ nhất, con người vẫn có thể chọn thái độ của mình, và việc tìm được một lý do để sống chính là điều cho ta sức mạnh để chịu đựng.
👤 Chuyện đời thựcMuốn thứ gì khác?
Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.