Nghệ thuật đánh cắp ý tưởng
Tên gốc: Steal Like an Artist
Nhà văn kiêm họa sĩ Austin Kleon đưa ra mười bài học ngắn, có minh họa, về sáng tạo: không có ý tưởng nào hoàn toàn độc đáo, nghệ sĩ học bằng cách bắt chước những gì mình yêu thích, và việc làm ra sản phẩm, chia sẻ chúng và làm việc đều đặn chính là con đường để tìm ra tiếng nói riêng của mình.
Giới thiệu
Steal Like an Artist: 10 Things Nobody Told You About Being Creative ra mắt năm 2012, của Austin Kleon, một nhà văn và họa sĩ chuyên làm “thơ xóa chữ trên báo” (newspaper blackout poetry), tức là những bài thơ được tạo ra bằng cách bôi đen các từ trong bài báo. Cuốn sách phát triển từ một buổi nói chuyện của ông tại một trường cao đẳng cộng đồng và từ một bài viết trên blog trước đó, rất ngắn và có những hình vẽ giản dị. Kleon nói đó là lời khuyên ông muốn dành cho chính mình thời trẻ, và dành cho bất kỳ ai muốn đưa thêm sáng tạo vào cuộc sống và công việc, dù họ làm ra thứ gì. Mỗi chương là một bài học, kèm lời giải thích ngắn, các ví dụ và những câu trích dẫn từ các nhà sáng tạo khác. Sách trở thành sách bán chạy và dẫn đến những cuốn tiếp theo.
Tóm tắt đầy đủ
1. Hãy “đánh cắp” như một nghệ sĩ
Ý chính: Kleon mở đầu bằng câu hỏi mà nghệ sĩ nào cũng bị hỏi, rằng ý tưởng của bạn từ đâu mà có, và nói câu trả lời thành thật là nghệ sĩ đi ăn cắp chúng. Không thứ gì tự nhiên mà có: mọi tác phẩm sáng tạo đều xây trên những gì đã có trước, và mọi ý tưởng mới đều là sự pha trộn hay làm lại các ý tưởng cũ. Ông thấy điều này đáng hy vọng, vì khi thôi cố gắng trở nên hoàn toàn độc đáo, ta có thể đón nhận ảnh hưởng từ người khác. Ông nói bạn là bản phối lại của tổ tiên mình, và bạn còn có một gia phả của các ý tưởng, tạo nên từ những người thầy, bạn bè, âm nhạc và sách mà bạn chọn. Nghệ sĩ là người sưu tầm, không phải người tích trữ bừa bãi, chỉ gom những thứ mình thực sự yêu thích. Ông gợi ý hãy nghiên cứu một nhà tư tưởng mà bạn yêu mến, rồi đến những người mà nhà tư tưởng ấy yêu mến, cho đến khi bạn có một cây phả hệ và có thể bắt đầu mọc nhánh riêng của mình. Ông cũng khuyến khích sự tò mò, một cuốn sổ tay, và một kho “đồ để học lỏm” (swipe file) gồm những thứ đáng để lấy cảm hứng.
Trong cuộc sống: Một nhạc sĩ trẻ học các bài hát của vài ban nhạc sẽ hình thành một phong cách là sự pha trộn của họ.
2. Đừng chờ đến khi biết mình là ai rồi mới bắt đầu
Ý chính: Kleon nói nếu ông đợi đến khi biết mình là ai rồi mới làm ra sản phẩm, có lẽ đến giờ ông vẫn còn đang tìm hiểu bản thân. Chính trong lúc làm ra thứ gì đó mà ta khám phá mình là ai. Ông nhắc đến hội chứng kẻ mạo danh (impostor syndrome), cảm giác mình là kẻ giả tạo, và đáp lại bằng lời khuyên hãy cứ giả vờ cho đến khi thành thật (fake it until you make it). Ông kể lại chuyện Patti Smith và Robert Mapplethorpe, trong hồi ký Just Kids của bà, ăn mặc như nghệ sĩ trong một công viên ở New York và được một cặp vợ chồng đi ngang nhận nhầm là nghệ sĩ. Không ai sinh ra đã có phong cách, ông nói, nên ta học bằng cách bắt chước những người mình ngưỡng mộ, đó là luyện tập chứ không phải đạo văn, tức là việc nhận tác phẩm của người khác là của mình. Hãy bắt chước nhiều thần tượng, và bắt chước cách nghĩ đằng sau phong cách của họ chứ không phải vẻ bề ngoài. Mục tiêu là đi từ bắt chước sang noi gương, tức là học hỏi sâu hơn. Chỗ ta không bắt chước hoàn hảo được chính là nơi tiếng nói riêng của ta nằm: ông nêu ví dụ Kobe Bryant điều chỉnh những động tác học được cho hợp với cơ thể mình, và một chuỗi các diễn viên hài, mỗi người đều cố trở thành người đi trước nhưng rốt cuộc lại thành chính mình.
Trong cuộc sống: Một nhà văn trẻ bắt chước phong cách của tác giả mình yêu thích có thể hình thành giọng văn riêng nhờ những chỗ khác biệt.
3. Hãy viết cuốn sách mà bạn muốn đọc
Ý chính: Kleon nhớ lại rằng Jurassic Park ra mắt đúng vào sinh nhật lần thứ mười của ông và hôm sau ông đã gõ phần tiếp theo của riêng mình, mà về sau ông nhận ra đó là truyện đồng nhân (fan fiction). Ông nói lời khuyên thông thường là hãy viết về điều mình biết sẽ dẫn đến những câu chuyện nhạt nhẽo. Quy tắc tốt hơn là viết về điều mình thích, câu chuyện mà chính bạn muốn đọc, vì ta làm ra nghệ thuật từ tình yêu của mình với nghệ thuật. Ông kể rằng nhạc sĩ Bradford Cox hồi nhỏ đã tự thu âm phiên bản do mình tưởng tượng ra của album sắp ra mắt của một ban nhạc yêu thích. Tuyên ngôn của ông là: hãy làm ra thứ nghệ thuật mình muốn thấy, mở doanh nghiệp mình muốn điều hành, và làm công việc mình muốn thấy có người làm.
Trong cuộc sống: Một học sinh không tìm được câu lạc bộ về chủ đề mình thích có thể tự lập một câu lạc bộ.
4. Hãy dùng đôi tay
Ý chính: Kleon lập luận rằng máy tính đã lấy mất của ta cảm giác đang tạo ra một thứ gì đó, vì ta chỉ gõ phím và bấm chuột. Cơ thể có thể nói với bộ não nhiều như bộ não nói với cơ thể, nên chỉ cần làm động tác gảy đàn guitar hay nhào đất sét cũng có thể khơi mạch suy nghĩ. Công việc của chính ông khá hơn khi ông đưa các dụng cụ thủ công trở lại, làm cuốn sách đầu tay Newspaper Blackout từ các bài báo và một chiếc bút dạ. Theo ông, máy tính tốt cho việc biên tập và xuất bản nhưng kém cho việc nghĩ ra ý tưởng, vì nó đánh thức tính cầu toàn. Ông có hai chiếc bàn, một bàn thủ công không có thiết bị điện tử nào và một bàn kỹ thuật số, và ông chuyển qua lại giữa hai bàn.
Trong cuộc sống: Phác thảo ý tưởng trên giấy có thể dẫn đến kết quả khác so với gõ nó trên máy.
5. Các dự án phụ và sở thích đều quan trọng
Ý chính: Kleon nói những dự án phụ, những việc tưởng như chỉ để chơi, lại chính là những thứ phát triển mạnh với ông. Ông khuyên nên giữ nhiều dự án cùng lúc và nhảy qua lại giữa chúng, gọi đó là “trì hoãn có năng suất”, và dành thời gian để cảm thấy chán. Nếu bạn có hai hay ba niềm đam mê thật sự, đừng bỏ cái nào, mà hãy để chúng trò chuyện với nhau. Ông kể chuyện từng bỏ âm nhạc để tập trung viết, cảm thấy hơi giống cơn đau chi ma (phantom limb pain), và nhận ra rằng chơi trong một ban nhạc trở lại đã giúp việc viết của ông tốt hơn. Theo ông, sở thích là một hoạt động sáng tạo chỉ dành cho riêng bạn, không nhằm tiền bạc hay danh tiếng: nó cho đi chứ không lấy đi. Ông cũng nói đừng lo về sự thống nhất trong tác phẩm, vì điều làm nên sự thống nhất chính là việc bạn đã làm ra nó.
Trong cuộc sống: Một người thích vẽ và lập trình có thể kết hợp hai thứ thành một dự án khác thường.
6. Bí quyết: làm việc tốt và chia sẻ nó với mọi người
Ý chính: Kleon nhận được email của những người trẻ hỏi làm sao để được phát hiện. Ông nói phần lớn thế giới đơn giản là quá bận để quan tâm đến ý tưởng của bạn, và điều đó tốt, vì việc chưa ai biết đến cho bạn tự do thử nghiệm, nên hãy tận hưởng sự vô danh của mình. Công thức duy nhất của ông gồm hai bước: làm việc tốt, vốn khó và đòi hỏi làm ra thứ gì đó mỗi ngày, và chia sẻ nó, giờ đây thì đơn giản vì bạn có thể đưa tác phẩm lên Internet. Ông khuyên hãy ngạc nhiên trước một điều gì đó và mời người khác cùng ngạc nhiên với mình. Ông lưu ý Bob Ross và Martha Stewart đều tiết lộ hết bí quyết của mình, và người ta có thể đền đáp bạn vì điều đó. Bạn có thể chia sẻ một bản phác thảo hay một thoáng về quá trình làm việc, và nếu bạn sợ tiết lộ quá nhiều bí quyết, bạn có thể chia sẻ các chấm mà không nối chúng lại.
Trong cuộc sống: Đăng một bức vẽ lên mạng mỗi ngày có thể dẫn đến việc gặp những người cùng sở thích.
7 và 8. Địa lý không còn chi phối ta nữa, và hãy tử tế
Ý chính: Kleon lớn lên giữa một cánh đồng ngô ở miền nam Ohio và nay sống ở Austin, nhưng ông nói khoảng 90 phần trăm những người thầy và bạn đồng nghiệp của ông sống ở nơi khác và là những người ông quen qua mạng. Vì vậy nơi bạn sống không còn quyết định việc bạn có thể tham gia một cộng đồng sáng tạo hay không. Tuy vậy, nơi chốn vẫn quan trọng: đến một lúc nào đó bạn nên rời quê nhà, vì đi xa khiến thế giới trông mới mẻ, và khi thế giới trông mới mẻ, bộ não của ta làm việc tích cực hơn. Ông cũng cho rằng thời tiết xấu giúp ra đời nghệ thuật tốt hơn, vì bạn ở trong nhà và làm việc. Chương tiếp theo nói về sự tử tế, vì thế giới này nhỏ như một thị trấn. Nếu bạn nói về ai đó trên mạng, họ sẽ biết, nên hãy lờ đi kẻ thù và nói những điều tốt đẹp về những người mình ngưỡng mộ. Hãy theo dõi những người giỏi nhất trên mạng, và dồn cơn giận vào công việc, ông nói, nhắc lại chuyện vợ ông từng bảo ông thôi gây gổ trên Twitter mà hãy làm ra một thứ gì đó. Ông giới thiệu những bức thư hâm mộ công khai, chẳng hạn một bài đăng blog hay một tác phẩm dành tặng thần tượng, viết ra mà không mong được hồi âm.
Trong cuộc sống: Một nghệ sĩ trẻ ở thị trấn nhỏ có thể học hỏi từ các nghệ sĩ trên khắp thế giới qua mạng. Khen dự án của một bạn cùng lớp có thể mở đầu một tình bạn.
9 và 10. Hãy “nhàm chán”, và sáng tạo là phép trừ
Ý chính: Kleon tự gọi mình là một gã nhàm chán với công việc giờ hành chính, và nói hình ảnh lãng mạn về thiên tài sáng tạo phóng túng đã lỗi thời, vì sáng tạo đòi hỏi năng lượng. Ông trích lời nhà văn Pháp Gustave Flaubert, người khuyên hãy sống đều đặn, ngăn nắp để có thể dữ dội và độc đáo trong công việc. Theo ông, một công việc ban ngày mang lại tiền bạc, sự kết nối với thế giới và một nền nếp, và đặt bạn giữa những người mà bạn có thể học hỏi. Ông khuyên làm việc mỗi ngày, và mô tả phương pháp tờ lịch của Jerry Seinfeld: đánh dấu mỗi ngày đã hoàn thành để tạo thành một chuỗi mà bạn không muốn làm đứt. Bài học cuối là sáng tạo là phép trừ: trong thời đại thông tin quá tải, những người vươn lên là những người biết quyết định bỏ bớt điều gì. Không gì làm ta tê liệt bằng những khả năng vô hạn, nên hãy tự đặt ra giới hạn cho mình. Ví dụ ông thích nhất là Dr. Seuss, người viết The Cat in the Hat chỉ với 236 từ khác nhau, rồi thắng một vụ cá cược với biên tập viên của mình bằng cách viết Green Eggs and Ham chỉ với 50 từ. Cuốn sách khép lại bằng một danh sách việc cần làm ngắn, gồm lập một kho “đồ để học lỏm” và một blog và chợp mắt một lát, cùng lời nhắc rằng không có luật lệ nào cả.
Trong cuộc sống: Viết hai mươi phút mỗi ngày, xoay quanh lịch học hay lịch làm việc, rồi sẽ cộng lại thành nhiều. Một bài thơ ít chữ hơn có thể mạnh hơn một bài dài.
Vì sao tác phẩm đáng đọc
Nghệ thuật đánh cắp ý tưởng trở thành sách bán chạy của New York Times. Theo trang web của chính Kleon, sách đã bán được hơn một triệu bản và được dịch sang hơn ba mươi thứ tiếng. Thông điệp của nó, rằng sáng tạo không phải là tạo ra thứ độc đáo từ hư không mà là xây dựng trên người khác và làm ra sản phẩm, đã giải tỏa tâm lý cho nhiều người đang bị bế tắc. Khổ sách nhỏ và các hình vẽ khiến nó dễ tiếp cận. Cuốn sách cũng có ảnh hưởng đến văn hóa chia sẻ tác phẩm trên mạng, và dẫn đến một loạt sách, trong đó có Show Your Work! và Keep Going. Thơ xóa chữ của Kleon cũng thu hút sự chú ý.
Những ý chính
- Không gì hoàn toàn độc đáo. Hãy xây dựng trên những gì bạn yêu thích.
- Hãy bắt đầu trước khi bạn sẵn sàng. Làm ra sản phẩm giúp bạn biết mình là ai.
- Hãy làm ra thứ bạn muốn thấy. Gu của bạn là sức mạnh của bạn.
- Hãy chia sẻ tác phẩm của mình. Sự hào phóng xây nên cộng đồng.
- Giới hạn giúp sáng tạo. Hãy chọn điều cần bỏ đi.
Bài học có thể rút ra
Bạn có thể bắt đầu bằng việc lập danh sách những nhà sáng tạo mà bạn ngưỡng mộ, và thử bắt chước một tác phẩm để học xem nó vận hành thế nào. Hãy giữ một cuốn sổ ghi các ý tưởng và những điều truyền cảm hứng cho bạn, cùng một kho “đồ để học lỏm” gồm những thứ đáng học hỏi. Hãy làm ra một thứ gì đó bằng tay, và chia sẻ nó với một người bạn hoặc trên mạng. Hãy dành ra một khoảng thời gian nhỏ mỗi ngày để sáng tạo. Hãy tử tế với những người cùng lĩnh vực, và ghi nhận công của họ. Và khi bạn thấy bế tắc, hãy thử tự đặt giới hạn, chẳng hạn thời gian ngắn hoặc vài vật liệu. Hãy nhớ ghi nguồn cảm hứng của mình, và đừng bao giờ nhận tác phẩm của người khác là của mình.
Phê bình và góc nhìn khác
Đôi khi độc giả cảm thấy lời khuyên trong sách tuy vui vẻ nhưng chung chung và thiếu chiều sâu, giống một bộ khẩu hiệu hơn là một phương pháp. Nhan đề “steal” (đánh cắp) có thể khiến người đọc hiểu nhầm rằng đạo văn được khuyến khích, dù Kleon vạch ra ranh giới rõ ràng giữa học hỏi từ người khác và nhận tác phẩm của họ là của mình. Lời khuyên của ông về công việc ban ngày, nền nếp và chia sẻ trên mạng cũng phản ánh hoàn cảnh riêng của ông, và có thể hợp với một số cuộc sống sáng tạo hơn những cuộc sống khác. Chính Kleon nói rằng kết quả của mỗi người có thể khác nhau và độc giả nên lấy những gì dùng được và bỏ phần còn lại.
Ai nên đọc cuốn sách này?
Cuốn sách này dành cho người trẻ, học sinh, sinh viên, nghệ sĩ, nhà văn và bất kỳ ai muốn sáng tạo hơn. Sách ngắn, vui và có minh họa, đọc nhanh. Ai muốn tìm hiểu sâu hơn về quá trình sáng tạo có thể đọc những cuốn khác về chủ đề này.
Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.
Bạn đã đọc đến cuối 🎉
Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.
Nên đọc tiếp
Cuộc chiến nghệ thuật
Steven Pressfield
Tiểu thuyết gia Steven Pressfield đặt tên cho thế lực vô hình ngăn ta làm những công việc sáng tạo và quan trọng, mà ông gọi là "Kháng cự" (Resistance), và cho thấy những người làm nghề chuyên nghiệp đánh bại nó bằng cách có mặt mỗi ngày và bắt tay vào làm việc.
🌱 Phát triển bản thânCon đường của người nghệ sĩ
Julia Cameron
Julia Cameron đưa ra một chương trình mười hai tuần, dựa trên việc viết "trang buổi sáng" (morning pages) và một "buổi hẹn nghệ sĩ" (artist date) mỗi tuần, để giúp mọi người gỡ nút thắt cho khả năng sáng tạo bằng cách lấy lại sự tự tin, tìm lại cảm giác an toàn và thoát khỏi nỗi sợ cùng những lời chỉ trích.
🌱 Phát triển bản thânTừng con chim một
Anne Lamott
Một cuốn hướng dẫn viết văn ấm áp và hài hước, khuyên bạn bắt đầu từ những bước nhỏ, cho phép mình viết dở, và chú ý đến cuộc sống.
🎨 Nghệ thuật & sáng tạoThay đổi tí hon, hiệu quả bất ngờ
James Clear
Những thay đổi lớn trong cuộc sống không đến từ những bước nhảy vọt khổng lồ mà từ những thói quen nhỏ lặp lại mỗi ngày, và bạn có thể xây dựng thói quen tốt (cũng như bỏ thói quen xấu) bằng cách thiết kế cuộc sống sao cho những lựa chọn đúng trở nên rõ ràng, hấp dẫn, dễ làm và mang lại sự hài lòng.
🌱 Phát triển bản thân7 thói quen của người thành đạt
Stephen R. Covey
Thành công lâu dài trong cuộc sống và công việc không đến từ những mẹo nhanh hay một cá tính lôi cuốn, mà từ nhân cách tốt, được xây dựng qua bảy thói quen đưa ta từ chỗ phụ thuộc vào người khác, đến chỗ tự đứng vững, rồi đến chỗ hợp tác tốt với người khác.
🌱 Phát triển bản thânĐắc nhân tâm
Dale Carnegie
Con người bị chi phối bởi cảm xúc và khao khát được cảm thấy mình quan trọng, nên cách để hòa hợp với họ, và thuyết phục họ theo quan điểm của bạn, là thôi chỉ trích, thể hiện sự quan tâm và trân trọng chân thành, và nhìn sự việc từ phía họ.
🌱 Phát triển bản thânMuốn thứ gì khác?
Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.