Ván cờ
Tên gốc: Schachnovelle
Trên một con tàu vượt đại dương, ván cờ giữa một nhà vô địch lạnh lùng và một hành khách bí ẩn cho thấy một người đã sống sót qua sự cô lập của Quốc xã bằng cách chơi cờ trong đầu, và phải trả một cái giá khủng khiếp.
Giới thiệu
Ván cờ, còn có tên The Royal Game, là một truyện vừa của nhà văn Áo Stefan Zweig, người hoàn thành nó vào đầu thập niên 1940. Truyện được xuất bản năm 1942, ngay sau khi ông qua đời. Truyện diễn ra trên một con tàu chở khách đi từ New York đến Buenos Aires trong những năm Chiến tranh thế giới thứ hai, và do một người kể chuyện cũng là hành khách trên tàu thuật lại. Zweig, một nhà văn gốc Do Thái đã chạy trốn Quốc xã, viết truyện này khi đang sống lưu vong. Truyện ngắn và hấp dẫn, đặt ra câu hỏi điều gì xảy ra với một trí óc bị nhốt tách khỏi thế giới.
Nhân vật chính
- Mirko Czentovic: đương kim vô địch cờ vua thế giới, một người thô lỗ, đần độn, chỉ giỏi duy nhất môn cờ.
- Dr. B: một hành khách người Áo, từng bị Gestapo giam giữ, đã học cờ theo một cách rất khác thường.
- McConnor: một hành khách giàu có người Mỹ gốc Scotland, muốn đấu với nhà vô địch.
- Người kể chuyện: một hành khách tò mò, kể lại những gì mình thấy và nghe.
Tóm tắt đầy đủ
Nhà vô địch trên tàu
Người kể chuyện biết rằng nhà vô địch cờ vua thế giới, Mirko Czentovic, đang ở trên tàu. Anh ta là con của một người lái thuyền nghèo, từng bị coi là cậu bé chậm hiểu, nhưng rồi người ta phát hiện ra anh ta có tài chơi cờ. Anh ta leo lên đỉnh cao của môn cờ mà không có học vấn hay sức hút nào. Anh ta kiêu căng, tham lam, lạnh lùng, và chỉ chơi vì tiền.
McConnor, một hành khách giàu có, thuyết phục Czentovic chơi một ván với các hành khách, những người cùng bàn bạc nước đi, để lấy một khoản phí. Nhà vô địch thắng dễ dàng.
Người lạ
Trong ván thứ hai, một hành khách trầm lặng bước vào, gợi ý cho cả nhóm một nước đi khôn ngoan, và ván cờ kết thúc với kết quả hòa. Người đó là Dr. B, một người Áo nói rằng đã hai mươi lăm năm ông không ngồi trước bàn cờ. Các hành khách đều kinh ngạc.
Sau đó, Dr. B kể cho người kể chuyện nghe câu chuyện của mình. Ông từng là luật sư ở Vienna, quản lý tài sản cho giới quý tộc cũ, và bị Gestapo bắt sau khi Quốc xã chiếm đóng, vì chúng muốn ông khai ra thông tin về những khối tài sản cất giấu của các thân chủ.
Sự cô lập
Thay vì bỏ ông vào nhà tù, Quốc xã giam Dr. B trong một phòng khách sạn, không tiếp xúc với ai, không có sách, không có việc gì để làm. Qua nhiều tuần, sự trống rỗng đẩy ông đến bờ vực điên loạn, và ông bị thẩm vấn hết lần này đến lần khác. Ông chỉ còn lại những ý nghĩ của mình, cứ quay đi quay lại không dứt.
Một hôm, ông tìm cách lấy trộm một cuốn sách từ túi áo khoác. Ông thất vọng khi thấy đó là một tuyển tập các ván cờ nổi tiếng. Nhưng nó cho ông một thứ để trí óc có việc mà làm.
Ván cờ trong đầu
Dr. B học thuộc các ván cờ trong cuốn sách, rồi bắt đầu tự đấu với chính mình trong đầu, cầm cả quân trắng lẫn quân đen. Suốt nhiều tháng, ông chơi không ngừng, và ván cờ trở thành nỗi ám ảnh. Ông chia trí óc mình thành hai đối thủ, dẫn đến một trạng thái bệnh tâm thần, với cơn sốt và những hành vi bạo lực.
Cuối cùng ông được đưa vào bệnh viện, nơi một bác sĩ giúp ông được thả và cảnh báo ông không bao giờ chơi cờ nữa. Ông rời nước Áo và sống lưu vong.
Cuộc đấu
McConnor thuyết phục Dr. B đấu với Czentovic, dù ông sợ rằng mình có thể tái phát bệnh. Ông muốn thử xem mình có chơi được một ván thật với một đối thủ thật hay không. Ông thắng ván đầu, còn Czentovic, bực bội, đòi chơi ván nữa.
Trong ván thứ hai, Czentovic chơi theo lối chậm rãi, cân nhắc, và mỗi nước đi lại mất nhiều thời gian hơn. Dr. B trở nên căng thẳng, bồn chồn, và bắt đầu nói năng loạn xạ, như người đang trong cơn mê. Ông bắt đầu tính trước cả một chuỗi nước đi, như ông từng làm trong phòng giam. Có lúc ông tuyên bố chiếu tướng một nước không khớp với bàn cờ thật, điều này cho thấy ông đang chơi một ván cờ tưởng tượng.
Kết thúc
Người kể chuyện nhận ra Dr. B đang trượt trở lại vào cơn điên và kịp thời lên tiếng cảnh báo. Dr. B dừng lại, xin lỗi và bỏ ván cờ. Ông bước đi trong xấu hổ, để nhà vô địch là người thắng. Ông nói rằng ông sẽ không bao giờ chơi cờ nữa.
Người kể chuyện suy ngẫm rằng Dr. B đã thoát khỏi Quốc xã, nhưng một phần con người ông vẫn còn bị nhốt trong căn phòng ấy.
Vì sao tác phẩm đáng đọc
Ván cờ thường được coi là kiệt tác của Zweig, và là tác phẩm lớn cuối cùng của ông. Zweig là một trong những nhà văn được đọc nhiều nhất thế giới vào thập niên 1920 và 1930, và cái chết của ông nơi đất khách ở Brazil năm 1942 được coi là dấu hiệu bi thảm cho sự tàn lụi của văn hóa châu Âu. Truyện vừa này cũng được đọc như một nghiên cứu về tâm lý của chế độ chuyên chế và sự cô lập, và như một câu chuyện về mối nguy của nỗi ám ảnh. Nó đã được chuyển thể cho sân khấu và điện ảnh nhiều lần, và ngày nay được đọc rộng rãi hơn trước.
Những ý chính
- Sự cô lập có thể làm gãy một trí óc. Dr. B cho thấy một người có thể bị tra tấn mà không ai đụng đến một ngón tay.
- Nỗi ám ảnh vừa có thể che chở vừa có thể hủy hoại. Ván cờ cứu ông rồi lại đe dọa ông.
- Thông minh không đồng nghĩa với khôn ngoan. Czentovic xuất chúng trong cờ vua nhưng đần độn ở mọi điều khác.
- Cái ác có thể lặng lẽ. Sự tàn nhẫn của Quốc xã lạnh lùng và mang tính quan liêu.
- Người sống sót mang theo vết sẹo. Tự do của Dr. B không xóa được quá khứ của ông.
Bài học có thể rút ra
Câu chuyện cho thấy sự tiếp xúc với người khác quan trọng thế nào với sức khỏe tinh thần của ta, và ta cần đến những cuộc trò chuyện, công việc và sự đa dạng nhiều đến mức nào. Khi phải ở một mình trong thời gian dài, nên giữ liên lạc với người khác.
Nó cũng cảnh báo về nguy cơ bị ám ảnh bởi một thứ duy nhất, như một trò chơi, một màn hình hay một mục tiêu, mà bỏ bê mọi thứ còn lại. Sự cân bằng là một cách tự bảo vệ. Cuối cùng, truyện vừa mời ta đối xử kiên nhẫn và ân cần với những người đã sống sót qua gian khổ, vì vết thương của họ có thể không nhìn thấy được.
Phê bình và góc nhìn khác
Một số nhà phê bình cho rằng câu chuyện quá khuôn mẫu, với nhà vô địch máy móc và nạn nhân nhạy cảm đối lập rõ ràng. Những người khác thấy vai trò của người kể chuyện thụ động, và khung truyện bên ngoài làm chậm kịch tính. Việc khắc họa Czentovic như một anh nông dân đơn giản chỉ giỏi một việc cũng bị một số độc giả coi là rập khuôn. Các chuyên gia cờ vua cũng chỉ ra rằng một số chi tiết của các ván cờ là không thực tế.
Ai nên đọc cuốn sách này?
Cuốn sách dành cho độc giả từ mười ba tuổi trở lên thích những câu chuyện ngắn mà mạnh mẽ. Có thể đọc xong trong một buổi chiều. Bạn không cần biết chơi cờ, vì truyện nói về tâm trí chứ không phải về các nước đi. Đây là cách mở đầu tốt để làm quen với Zweig.
Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.
Bạn đã đọc đến cuối 🎉
Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.
Nên đọc tiếp
Hóa thân
Franz Kafka
Một nhân viên bán hàng lưu động chăm chỉ thức dậy vào một buổi sáng và thấy mình đã biến thành một con côn trùng khổng lồ đáng sợ, còn tình thương của gia đình dành cho anh dần dần biến thành ghê tởm và bỏ mặc.
🌍 Văn học thế giớiVụ án
Franz Kafka
Một cán bộ cấp cao của ngân hàng đáng kính bị bắt vào một buổi sáng vì một tội mà không ai chịu nói rõ, và bị cuốn vào một hệ thống tư pháp rộng lớn, vô nghĩa mà anh không thể hiểu cũng không thể thoát ra.
🌍 Văn học thế giớiMột chín tám tư
George Orwell
Trong một nước Anh tương lai do một Đảng toàn năng cai trị, một người đàn ông bí mật nổi loạn bằng cách viết nhật ký và yêu, rồi nhận ra một nhà nước toàn trị có thể nghiền nát tâm trí con người hoàn toàn đến mức nào.
📜 Kinh điểnNgười đọc
Bernhard Schlink
Một người đàn ông nhìn lại mối tình thời niên thiếu với một người phụ nữ lớn tuổi hơn, rồi đến phiên tòa phơi bày quá khứ khủng khiếp của bà và một bí mật mà bà không thể chịu nổi việc để lộ.
🌍 Văn học thế giớiĐêm
Elie Wiesel
Bằng những trang văn ngắn và nhói buốt, Elie Wiesel kể rằng khi còn là một thiếu niên, ông bị đưa khỏi quê nhà Sighet đến Auschwitz và Buchenwald, mất gia đình, và chứng kiến niềm tin cùng tuổi thơ của mình vỡ vụn.
👤 Chuyện đời thựcHoàng tử bé
Antoine de Saint-Exupery
Một phi công mắc kẹt giữa sa mạc gặp một cậu bé đến từ một hành tinh nhỏ xíu, và cậu dạy anh rằng những điều quan trọng nhất trong đời, như tình yêu và tình bạn, chỉ có thể nhìn thấy bằng trái tim.
🌍 Văn học thế giớiMuốn thứ gì khác?
Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.