Hóa thân
Tên gốc: Die Verwandlung
Một nhân viên bán hàng lưu động chăm chỉ thức dậy vào một buổi sáng và thấy mình đã biến thành một con côn trùng khổng lồ đáng sợ, còn tình thương của gia đình dành cho anh dần dần biến thành ghê tởm và bỏ mặc.
Giới thiệu
Hóa thân là một truyện vừa của Franz Kafka, viết năm 1912 và xuất bản năm 1915. Truyện mở đầu bằng một trong những câu mở đầu nổi tiếng nhất của văn học: Gregor Samsa thức dậy và thấy mình đã hóa thành một sinh vật khổng lồ giống côn trùng, thường được dịch sang tiếng Anh là “vermin” (loài sâu bọ đáng ghê tởm). Thay vì viết theo lối kỳ ảo hay kinh dị, Kafka kể chuyện này bằng giọng bình thản, với những chi tiết rất đời thường. Điều đầu tiên Gregor lo là mình sẽ đi làm muộn. Câu chuyện theo dõi cách gia đình anh, vốn sống nhờ đồng lương của anh, phản ứng trước sự biến đổi ấy, và tình cảm của họ thay đổi ra sao qua nhiều tuần, nhiều tháng. Đây là một câu chuyện ngắn, ám ảnh, đôi lúc hài hước một cách chua chát, về nỗi xa lạ với chính mình và với người khác (alienation), về bổn phận trong gia đình và về điều làm nên một con người.
Nhân vật chính
- Gregor Samsa: một nhân viên bán hàng lưu động tận tụy, người nuôi cả gia đình.
- Grete Samsa: em gái của Gregor, lúc đầu chăm sóc anh.
- Ông Samsa: bố của Gregor, đã nghỉ làm và hay đau ốm.
- Bà Samsa: mẹ của Gregor, thương con nhưng sợ hãi.
- Viên trưởng phòng: người thay mặt ông chủ của Gregor, đến để tìm hiểu vì sao Gregor đi làm muộn.
- Bà giúp việc: một người làm thuê thô ráp, không hề sợ Gregor.
- Ba người thuê phòng: những người ở trọ thuê một phòng trong căn hộ.
Tóm tắt đầy đủ
Cuộc biến hình
Một buổi sáng, Gregor Samsa tỉnh dậy trên giường và thấy mình đã biến thành một con côn trùng khổng lồ, với tấm lưng nâu cứng, nhiều cái chân mảnh và cái bụng phồng tròn. Điều đầu tiên anh nghĩ đến là công việc: anh ghét việc ấy, anh nhận nó để trả khoản nợ của bố mẹ, nhưng anh lo mình sẽ lỡ chuyến tàu. Anh nằm ngửa, vật lộn để lật mình lại và ra khỏi giường.
Người nhà gọi anh qua cánh cửa. Viên trưởng phòng của công ty đến để chất vấn vì sao Gregor không đi làm. Gregor dùng miệng mở được khóa cửa và xuất hiện trước mọi người. Mẹ anh ngất đi, bố anh dùng một cây gậy và tờ báo xua anh trở vào phòng, còn viên trưởng phòng bỏ chạy trong kinh hoàng. Gregor bị thương, bị đẩy trở lại phòng của mình.
Cuộc sống trong căn phòng
Lúc đầu, cô em gái Grete chăm sóc anh. Cô mang thức ăn cho anh, phát hiện ra anh thích rau củ thiu hơn sữa, và dọn dẹp phòng cho anh. Cô dời đồ đạc đi để anh có chỗ bò trên tường, nhưng Gregor vốn quý đồ đạc của mình nên trốn dưới một chiếc ghế dài và bám chặt vào bức tranh một người phụ nữ mặc áo lông thú trong khung để bảo vệ nó. Cảnh tượng ấy khiến mẹ anh lại ngất đi, còn bố anh nổi giận ném táo vào anh. Một quả táo mắc vào lưng anh và bắt đầu thối rữa, để lại một vết thương kéo dài.
Gia đình đã mất người duy nhất kiếm ra tiền nên ai cũng phải đi làm. Bố anh nhận việc làm người đưa tin cho một ngân hàng, mẹ anh may đồ cho một cửa hàng quần áo, còn Grete làm nhân viên bán hàng. Để có thêm tiền, họ cho ba người thuê một căn phòng. Gregor hầu như bị bỏ mặc, và phòng của anh dần thành chỗ chất đồ bỏ đi.
Tiền bạc và nỗi hổ thẹn
Từ sau cánh cửa, Gregor nghe người nhà nói chuyện về tiền. Anh ngạc nhiên khi biết rằng bố anh đã giữ lại một khoản tiền nhỏ từ lúc việc kinh doanh sụp đổ nhiều năm trước, nhiều hơn những gì Gregor biết, và chưa bao giờ nói ra. Gregor vừa nhẹ nhõm vừa cay đắng, vì anh đã làm việc nhiều năm để trả một món nợ mà lẽ ra có thể nhỏ hơn. Anh nhớ lại dự định cho Grete đi học đàn violin ở nhạc viện, một ước mơ anh định báo tin vào dịp Giáng sinh. Giờ đây chẳng còn ai để anh nói. Cả nhà, kiệt sức và hổ thẹn, dần dần không còn nhắc đến tên anh nữa.
Tiếng đàn violin
Một buổi tối, Grete chơi violin cho những người thuê phòng nghe, và Gregor, bị tiếng nhạc cuốn hút, bò ra khỏi phòng, người phủ đầy bụi. Những người thuê phòng ghê tởm, dọa sẽ dọn đi mà không trả tiền. Grete, không chịu đựng nổi nữa, nói với bố mẹ rằng họ phải tống khứ “nó” đi, vì đó không còn là Gregor nữa, nếu là Gregor thì anh đã tự rời đi rồi. Nghe vậy, Gregor bò về phòng, yếu ớt và đói lả.
Kết thúc
Gregor chết trong đêm, một mình, nghĩ về gia đình bằng tình thương dịu dàng và đồng ý rằng mình phải biến mất. Sáng hôm sau, bà giúp việc thấy anh đã chết và vui vẻ báo tin. Nhà Samsa, thấy nhẹ cả người, báo cho những người thuê phòng dọn đi, rồi đi tàu điện ra vùng quê, tận hưởng ánh nắng. Họ nhận ra Grete đã lớn thành một thiếu nữ xinh đẹp và bắt đầu nghĩ đến chuyện tìm chồng cho cô. Truyện kết thúc khi Grete duỗi thân hình trẻ trung của mình, trong lúc cả gia đình nhìn về một tương lai đầy hy vọng.
Vì sao tác phẩm đáng đọc
Hóa thân là một trong những tác phẩm được đọc và bàn luận nhiều nhất của văn học hiện đại, và là truyện nổi tiếng nhất của Kafka. Truyện đã được dịch ra hàng chục thứ tiếng và là nội dung quen thuộc trong các khóa học ở trường phổ thông và đại học. Phần mở đầu của truyện đã trở thành cách nói ngắn gọn cho một sự thay đổi đột ngột, không thể giải thích.
Truyện được diễn giải theo nhiều cách: như một biểu hiện của sự xa lạ con người phải chịu dưới chủ nghĩa tư bản hiện đại, như sự phản ánh mối quan hệ khó khăn giữa Kafka và bố ông, như một bức tranh về bệnh tật hay khuyết tật, và như một nghiên cứu về cách các gia đình đối xử với người không còn đóng góp được nữa. Vì Kafka không bao giờ nói vì sao Gregor biến đổi, người đọc được tự do tìm ý nghĩa của riêng mình. Truyện đã khơi nguồn cho các bản chuyển thể trên sân khấu, điện ảnh và truyện tranh dài.
Những ý chính
- Tình thương có thể có điều kiện. Gia đình Gregor chăm sóc anh chừng nào anh còn có ích.
- Công việc có thể xóa mất con người thật của mình. Gregor chỉ còn biết mình qua công việc.
- Sự xa lạ, lạc lõng gây đau đớn. Gregor cô độc ngay cả khi có gia đình xung quanh.
- Con người thích nghi theo hướng có lợi cho sự thoải mái của mình. Nhà Samsa càng mạnh lên thì Gregor càng yếu đi.
- Vẻ ngoài chi phối cách người ta đối xử. Thân thể của Gregor thay đổi cái nhìn của mọi người về anh.
Bài học có thể rút ra
Câu chuyện mời chúng ta nghĩ về cách mình đối xử với người thân đang đau ốm, khuyết tật hoặc gặp khó khăn. Gia đình Gregor bắt đầu bằng sự chăm sóc nào đó rồi nhanh chóng hết kiên nhẫn. Tình thương cần nhiều hơn là một sự trao đổi ơn nghĩa.
Truyện cũng đặt câu hỏi về cách ta nhìn công việc của mình. Cuộc sống của Gregor là một vòng lặp mệt mỏi của những chuyến đi và đơn hàng, và anh hầu như không còn hiểu chính mình. Dành thời gian cho bạn bè, sở thích và nghỉ ngơi giúp ta không đánh mất bản thân trong công việc.
Cuối cùng, truyện nhắc rằng phẩm giá không phụ thuộc vào việc mình có ích hay không. Một con người đáng được chăm sóc, dù họ làm được hay không làm được điều gì.
Phê bình và góc nhìn khác
Một số độc giả thấy tiền đề của truyện vô lý hoặc quá u ám, và bực bội vì Kafka không bao giờ giải thích sự biến hình. Số khác cho rằng cái kết, với niềm nhẹ nhõm vui vẻ của cả gia đình, là tàn nhẫn. Các học giả từng tranh luận liệu Gregor là nạn nhân của gia đình hay một phần là người tự gây ra hoàn cảnh của mình, vì anh luôn đặt nhu cầu của bản thân xuống hàng thứ hai.
Các học giả nghiên cứu về khuyết tật cũng nhận xét rằng truyện có thể được đọc như một bức tranh về cách xã hội đối xử với người khuyết tật, nhưng một số nhà phê bình thấy khó chịu khi truyện dùng một sự thay đổi gây tàn tật làm biểu tượng. Chính Kafka từng đề nghị không vẽ hình con côn trùng lên bìa sách.
Ai nên đọc cuốn sách này?
Truyện vừa ngắn này hợp với thanh thiếu niên và người lớn, và có thể đọc xong trong một lần ngồi. Đây là cuốn đầu tiên đáng để thử khi bắt đầu đọc Kafka. Những độc giả không thích sự mơ hồ có thể thấy việc thiếu lời giải thích là bực bội, nhưng nhiều người lại thấy truyện khó quên.
Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.
Bạn đã đọc đến cuối 🎉
Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.
Nên đọc tiếp
Vụ án
Franz Kafka
Một cán bộ cấp cao của ngân hàng đáng kính bị bắt vào một buổi sáng vì một tội mà không ai chịu nói rõ, và bị cuốn vào một hệ thống tư pháp rộng lớn, vô nghĩa mà anh không thể hiểu cũng không thể thoát ra.
🌍 Văn học thế giớiNgười xa lạ
Albert Camus
Một nhân viên văn phòng lạnh nhạt giết một người đàn ông trên bãi biển ở Algeria, rồi nhận ra rằng xã hội kết tội anh không chỉ vì vụ giết người mà còn vì anh từ chối bày tỏ những cảm xúc mà người ta mong đợi.
🌍 Văn học thế giớiFrankenstein
Mary Shelley
Một nhà khoa học trẻ tạo ra một sinh vật sống từ các bộ phận của xác chết rồi hoảng sợ bỏ rơi nó, và sinh vật bị ruồng bỏ ấy, khao khát được yêu thương, quay sang báo thù.
🚀 Khoa học viễn tưởng & giả tưởngGhi chép dưới hầm
Fyodor Dostoevsky
Một cựu viên chức cay nghiệt, cô độc, sống trong cảnh tồi tàn khép kín như dưới hầm ngầm, viết một lời thú tội đầy giận dữ về lòng ác ý của chính mình, sự khinh bỉ của ông với thế giới và một biến cố nhục nhã trong quá khứ.
🌍 Văn học thế giớiHoàng tử bé
Antoine de Saint-Exupery
Một phi công mắc kẹt giữa sa mạc gặp một cậu bé đến từ một hành tinh nhỏ xíu, và cậu dạy anh rằng những điều quan trọng nhất trong đời, như tình yêu và tình bạn, chỉ có thể nhìn thấy bằng trái tim.
🌍 Văn học thế giớiQuê hương tan rã
Chinua Achebe
Okonkwo, một thủ lĩnh kiêu hãnh và đáng sợ trong một làng người Igbo ở Nigeria, vật lộn với nỗi sợ của chính mình và với sự xuất hiện của các nhà truyền giáo cùng những kẻ cai trị thực dân Anh, những người đã thay đổi thế giới của ông mãi mãi.
🌍 Văn học thế giớiMuốn thứ gì khác?
Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.