Ghi chép dưới hầm

Tên gốc: Записки из подполья

Từ 13 tuổiđọc 6 phúttác phẩm kinh điểntiểu thuyết triết họctiểu thuyết tâm lýCó tiết lộ nội dung
Lưu ý nội dung sự tàn nhẫn và nhục nhã; một cảnh có người làm nghề mại dâm; những suy nghĩ cay đắng và gây ám ảnh
Tìm mua sách ↓

Một cựu viên chức cay nghiệt, cô độc, sống trong cảnh tồi tàn khép kín như dưới hầm ngầm, viết một lời thú tội đầy giận dữ về lòng ác ý của chính mình, sự khinh bỉ của ông với thế giới và một biến cố nhục nhã trong quá khứ.

Giới thiệu

Ghi chép dưới hầm là một tiểu thuyết ngắn của Fyodor Dostoevsky, xuất bản năm 1864. Người kể chuyện là một người đàn ông không tên ngoài bốn mươi tuổi, một viên chức nhỏ đã nghỉ việc ở St. Petersburg, tự mô tả mình là người ốm yếu, hay hằn học và kém hấp dẫn. Cuốn sách có hai phần. Ở phần đầu, ông tranh luận với một người nghe tưởng tượng về ý chí tự do, lý trí và lý do vì sao đôi khi con người hành động trái với lợi ích của chính mình. Ở phần hai, ông kể lại những chuyện của mười sáu năm trước, khi ông làm nhục chính mình và người khác. Đây là một tác phẩm báo trước những tiểu thuyết lớn mà Dostoevsky viết về sau, và thường được gọi là tiểu thuyết hiện sinh (existentialist) đầu tiên.

Nhân vật chính

  • Người dưới hầm (Underground Man): người kể chuyện, một cựu công chức cay nghiệt và quá ý thức về bản thân.
  • Zverkov: một người bạn học cũ thành đạt mà người kể chuyện vừa ghen tị vừa oán ghét.
  • Simonov: một người quen của người kể chuyện, người tổ chức bữa tiệc chia tay.
  • Liza: một phụ nữ trẻ làm nghề mại dâm mà người kể chuyện gặp.
  • Apollon: người hầu của người kể chuyện, người mà ông có một cuộc đấu khẩu vặt vãnh triền miên.

Tóm tắt đầy đủ

Dưới hầm

Cuốn sách mở đầu bằng giọng người kể chuyện, nói với độc giả rằng ông là một người ốm yếu, hay hằn học và kém hấp dẫn. Ông sống trong một căn hộ nhỏ, tồi tàn ở St. Petersburg, mà ông gọi là “căn hầm” của mình, và ông đã bỏ việc sau khi một người họ hàng xa để lại cho ông một khoản tiền. Ông thông minh, đọc nhiều, và đầy oán giận.

Ở phần đầu, ông tranh luận với một người đọc tưởng tượng về triết học của thời ông. Nhiều nhà tư tưởng tin rằng hành vi con người có thể được giải thích bằng lý trí, và rằng người ta luôn chọn điều tốt nhất cho mình. Người kể chuyện nói rằng điều này sai: đôi khi con người hành động trái với lợi ích của mình, chỉ để chứng tỏ rằng mình tự do. Ông cho rằng có khả năng lựa chọn quan trọng hơn là được hạnh phúc.

Nhân chuyện tuyết ướt

Phần hai, mang tên “Nhân chuyện tuyết ướt” (Apropos of the Wet Snow), kể về những sự việc khi người kể chuyện hai mươi bốn tuổi. Khi đó ông là một viên chức nhỏ cô đơn, cảm thấy bị thế giới làm nhục, và khao khát được người ta để ý. Một hôm, ông đứng chắn đường một sĩ quan quân đội trong một quán rượu, và viên sĩ quan chỉ việc nhấc ông sang một bên, như thể ông chẳng có mặt ở đó. Người kể chuyện bị tổn thương sâu sắc, và ông ấp ủ mối hận ấy suốt nhiều năm, cho đến khi một cú cố ý va vai trên một con phố sang trọng khiến ông cảm thấy đã được rửa hận.

Ông cũng đến thăm Simonov, một người bạn học cũ, và thấy anh ta đang cùng hai người khác lên kế hoạch cho một bữa tiệc chia tay một người bạn học cũ tên là Zverkov. Ông tự mời mình đến dự, dù không được chào đón. Ông đến, mặc một bộ đồ sờn cũ, và bị đối xử bằng sự khinh miệt lịch sự.

Bữa tiệc

Trong bữa tiệc, người kể chuyện tự biến mình thành trò hề. Ông xúc phạm các vị khách, tranh cãi và làm ầm lên. Họ phần lớn phớt lờ ông, và ông càng thấy cô độc. Khi những người kia bỏ đi đến một nhà thổ mà không rủ ông, ông bị bỏ lại phía sau, xấu hổ và hừng hực muốn trả thù. Ông vay Simonov một ít tiền và vội vã chạy theo họ, thề sẽ tát Zverkov và buộc hắn phải đấu tay đôi với mình, nhưng khi ông đến nơi thì cả nhóm đã tan, chẳng còn ai để đối mặt.

Cảnh này cho thấy sự pha trộn giữa kiêu hãnh và tự ghét bỏ bản thân của ông. Ông muốn được tôn trọng, nhưng lại khăng khăng cư xử theo những cách khiến điều đó không thể xảy ra.

Liza

Ở nhà thổ, người kể chuyện gặp Liza, một cô gái trẻ làm nghề mại dâm. Ông trò chuyện với cô, và vì muốn cảm thấy mình có quyền lực, ông nói một tràng dài về nỗi khổ trong cuộc sống của cô, và điều sẽ xảy ra với cô khi về già. Cô xúc động, và dường như thấy một cơ hội thoát ra. Ông cho cô địa chỉ của mình, và cô nói sẽ đến thăm.

Khi cô đến căn hộ của ông, ông đang giữa cuộc cãi vã với người hầu, và đồ đạc của ông thì tồi tàn. Ông xấu hổ và giận dữ, và nói những lời tàn nhẫn với cô. Ông bật khóc và thú nhận nỗi khốn khổ của mình, và Liza, xúc động, ôm lấy ông bằng lòng trắc ẩn thật sự. Ông không chịu nổi lòng tốt của cô, và lại quay sang làm khó cô, làm nhục cô bằng cách nhét tiền vào tay cô. Cô để lại số tiền đó và đi, và ông lại bị nhục thêm một lần nữa.

Kết thúc

Người kể chuyện lao ra đường để tìm cô, nhưng cô đã đi mất. Ông nhận ra rằng mình đã bỏ lỡ một cơ hội kết nối với người khác. Cuốn sách kết thúc bằng một ghi chú của người biên tập, nói rằng những ghi chép của “kẻ thích nghịch lý” (paradoxist) này còn tiếp tục, nhưng tốt nhất là nên dừng ở đây.

Những dòng cuối gợi ý rằng người kể chuyện là một người không thể thay đổi, người muốn có tình yêu nhưng không thể chấp nhận nó, và vẫn ở lại trong căn hầm của mình.

Vì sao tác phẩm đáng đọc

Ghi chép dưới hầm là một trong những tác phẩm quan trọng nhất của văn học thế kỷ mười chín, và đã có ảnh hưởng rất lớn đến triết học và tiểu thuyết. Người kể chuyện của nó, với sự pha trộn giữa tự ghét mình, kiêu hãnh và trí tuệ, là một trong những nhân vật đáng nhớ nhất của thể loại tiểu thuyết, và là hình mẫu cho những nhân vật sau này trong tác phẩm của Kafka, Camus, Sartre và nhiều người khác. Phần đầu, với lập luận về ý chí tự do và lý trí, thường được trích dẫn trong các cuộc tranh luận về bản chất con người.

Tác phẩm cũng đánh dấu một bước ngoặt trong sự nghiệp của chính Dostoevsky, vì nó giới thiệu những chủ đề về tội lỗi, tự do và khủng hoảng tinh thần mà ông khai thác trong Crime and Punishment và The Brothers Karamazov.

Những ý chính

  • Con người không chỉ có lý trí. Đôi khi ta hành động trái với lợi ích của chính mình.
  • Tự do là điều quan trọng với phẩm giá con người. Người kể chuyện coi trọng việc được lựa chọn hơn sự thoải mái.
  • Tự khinh mình và kiêu hãnh đi cùng nhau. Ông vừa xấu hổ vừa ngạo mạn.
  • Sự cô lập có thể đầu độc. Người kể chuyện bị cô đơn hủy hoại.
  • Ta có thể khước từ lòng tốt. Ông đẩy lòng trắc ẩn của Liza ra xa.

Bài học có thể rút ra

Cuốn sách mời ta nhìn thẳng vào sự cay đắng và kiêu hãnh của chính mình. Người kể chuyện không ưa bản thân, và ông công kích người khác, mong họ thấy mình thông minh hay tổn thương đến mức nào. Nhận ra thôi thúc này ở bản thân, và chọn một cách phản ứng tử tế hơn, có thể giúp ta tránh được nhiều cuộc cãi vã.

Sách cũng cảnh báo về một cuộc sống chỉ diễn ra trong đầu óc. Người kể chuyện đọc, suy nghĩ và tranh luận, nhưng không tham gia vào thế giới, và ông ngày càng cô độc. Dành thời gian cho những con người thật và hành động thật là một cách giữ cân bằng lành mạnh.

Cuối cùng, câu chuyện cho thấy một hành động tử tế nhỏ có thể quan trọng đến thế nào, và buồn ra sao khi ta không biết đón nhận nó.

Phê bình và góc nhìn khác

Một số độc giả thấy người kể chuyện không thể chịu nổi, vì ông nhỏ nhen và tàn nhẫn, và phần đầu có thể khó đọc, với những lập luận dày đặc. Những người khác nói rằng cuốn sách là một đòn tấn công vào một triết lý vị kỷ duy lý mà ít người thật sự theo, nên mục tiêu của nó phần nào là một đối thủ được dựng lên cho dễ bác bỏ. Một số ít chỉ trích cách xử lý nhân vật Liza, người bị dùng làm phương tiện cho câu chuyện của người kể chuyện và không có tiếng nói riêng.

Dù vậy, nó vẫn là một cột mốc.

Ai nên đọc cuốn sách này?

Cuốn sách này dành cho thiếu niên lớn và người trưởng thành thích tiểu thuyết tâm lý và triết học. Sách ngắn, nhưng đòi hỏi nhiều và u tối. Đây là điểm khởi đầu tốt cho độc giả muốn thử đọc Dostoevsky, và cho bất kỳ ai quan tâm đến cội nguồn của chủ nghĩa hiện sinh.

Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.

Muốn đọc cả cuốn sách?

Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.

Bạn đã đọc đến cuối 🎉

Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.

Nên đọc tiếp

Tội ác và hình phạt

Fyodor Dostoevsky

Một cựu sinh viên nghèo ở St. Petersburg giết một bà chủ tiệm cầm đồ già để chứng minh mình là người phi thường, đứng trên đạo đức thông thường, rồi bị lương tâm giày vò cho đến khi tình yêu và lời thú tội mở ra cho anh một con đường chuộc lỗi.

🌍 Văn học thế giới

Anh em nhà Karamazov

Fyodor Dostoevsky

Khi một chủ đất thô tục, tham lam bị sát hại, ba người con trai rất khác nhau của ông, một quân nhân nồng nhiệt, một trí thức thiên về lý trí và một tu sĩ tập sự hiền hậu, bị cuốn vào một vụ bí ẩn, đồng thời là một cuộc tranh luận về đức tin, hoài nghi, tội lỗi và tự do.

🌍 Văn học thế giới

Người xa lạ

Albert Camus

Một nhân viên văn phòng lạnh nhạt giết một người đàn ông trên bãi biển ở Algeria, rồi nhận ra rằng xã hội kết tội anh không chỉ vì vụ giết người mà còn vì anh từ chối bày tỏ những cảm xúc mà người ta mong đợi.

🌍 Văn học thế giới

Hóa thân

Franz Kafka

Một nhân viên bán hàng lưu động chăm chỉ thức dậy vào một buổi sáng và thấy mình đã biến thành một con côn trùng khổng lồ đáng sợ, còn tình thương của gia đình dành cho anh dần dần biến thành ghê tởm và bỏ mặc.

🌍 Văn học thế giới

thần thoại Sisyphus

Albert Camus

Camus đặt câu hỏi liệu cuộc sống có đáng sống trong một vũ trụ không có ý nghĩa rõ ràng hay không, và trả lời rằng ta nên chấp nhận sự phi lý, sống hết mình với đam mê và tinh thần phản kháng, đồng thời hình dung Sisyphus là một người hạnh phúc.

🕊️ Triết học & tôn giáo

Hoàng tử bé

Antoine de Saint-Exupery

Một phi công mắc kẹt giữa sa mạc gặp một cậu bé đến từ một hành tinh nhỏ xíu, và cậu dạy anh rằng những điều quan trọng nhất trong đời, như tình yêu và tình bạn, chỉ có thể nhìn thấy bằng trái tim.

🌍 Văn học thế giới

Muốn thứ gì khác?

Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.

Hiển thị sách cho:
Duyệt tất cả sách →