Đêm
Tên gốc: Un di velt hot geshvign
Bằng những trang văn ngắn và nhói buốt, Elie Wiesel kể rằng khi còn là một thiếu niên, ông bị đưa khỏi quê nhà Sighet đến Auschwitz và Buchenwald, mất gia đình, và chứng kiến niềm tin cùng tuổi thơ của mình vỡ vụn.
Giới thiệu
Đêm là một cuốn hồi ký ngắn của Elie Wiesel, nhà văn người Do Thái sinh năm 1928 ở Sighet, một thị trấn ở Transylvania, khi đó thuộc Romania và về sau thuộc Hungary. Ông đã sống sót qua các trại tập trung của Đức Quốc xã và trở thành một nhà văn, một diễn giả dành cả đời kêu gọi mọi người đừng bao giờ quên. Sách được xuất bản lần đầu bằng tiếng Yiddish năm 1956 trong một phiên bản dài hơn, sau đó bằng tiếng Pháp, rồi bằng tiếng Anh năm 1960. Sách chỉ dài khoảng một trăm trang, và lối viết giản dị, kiềm chế đã khiến nó trở thành một trong những cuốn sách về Holocaust được đọc rộng rãi nhất. Sách được kể ở ngôi thứ nhất, từ góc nhìn của cậu bé mà tác giả từng là.
Tóm tắt đầy đủ
1. Sighet và những lời cảnh báo
Eliezer sống ở Sighet, học các văn bản tôn giáo và khao khát được học Kabbalah, truyền thống thần bí của người Do Thái. Cậu nhờ Moishe the Beadle (người coi sóc giáo đường) dạy mình. Moishe bị đày đi, rồi trở lại thị trấn với một câu chuyện kinh hoàng: những người Do Thái bị đưa đi đã bị Đức Quốc xã giết trong một khu rừng. Mọi người không chịu tin ông. Năm 1944, quân Đức chiếm đóng Hungary, và các hạn chế bắt đầu: người Do Thái phải đeo ngôi sao vàng, bị nhốt trong các khu cách ly, rồi bị báo rằng họ sẽ bị chuyển đi. Ngay cả khi ấy, nhiều người trong thị trấn vẫn bám lấy hy vọng rằng chuyện này sẽ qua đi.
2. Toa chở gia súc và Auschwitz
Những người Do Thái ở Sighet bị nhồi nhét vào các toa chở gia súc, với rất ít không khí, nước và chỗ ngồi. Trong chuyến đi, bà Schächter mất trí và gào lên về lửa, còn những người khác, vì sợ hãi, tìm cách bắt bà im. Khi đoàn tàu đến Auschwitz-Birkenau, gia đình bị chia cắt: phụ nữ và trẻ em bị đưa đi một hướng, đàn ông đi hướng khác. Eliezer không bao giờ gặp lại mẹ và em gái nhỏ. Một tù nhân thì thầm bảo cậu hãy nói mình mười tám tuổi, để được chọn đi làm việc chứ không phải đi chết. Eliezer nhìn thấy ngọn lửa và khói, và chứng kiến những cảnh kinh hoàng, những điều bắt đầu làm lung lay niềm tin của cậu.
3. Cuộc sống trong trại
Eliezer và cha bị giam ở Auschwitz rồi ở Buna gần đó, nơi họ phải lao động cưỡng bức. Eliezer được gán một con số, xăm trên cánh tay. Các tù nhân bị bỏ đói, đánh đập và làm nhục, và nhiều người chết. Cậu chứng kiến vụ treo cổ công khai một cậu bé, một trong những cảnh nổi tiếng nhất của cuốn sách; khi đứa trẻ chết dần, có người hỏi Chúa đang ở đâu, và Eliezer cảm thấy một giọng nói trong lòng đáp rằng Chúa đang ở trên giá treo cổ. Cậu cũng kể về những đợt chọn lọc, khi những tù nhân yếu bị chọn đi chết, và việc hai cha con bám lấy nhau để sống sót.
4. Cuộc hành quân và Buchenwald
Khi quân đội Liên Xô đến gần vào đầu năm 1945, quân Đức ép các tù nhân rời trại trong một cuộc hành quân chết chóc qua tuyết và giá lạnh. Nhiều người gục xuống rồi bị bắn hoặc chết vì kiệt sức. Những người sống sót lại bị nhồi vào các toa chở gia súc và đưa đến Buchenwald. Trong chuyến đi, nhiều người chết và bị quăng khỏi tàu. Cha của Eliezer, lúc này rất yếu và bị bệnh kiết lỵ, được giữ sống nhờ sự chăm sóc của Eliezer, nhưng gánh nặng đè lên người con trai là rất lớn. Cậu miêu tả mặt tồi tệ nhất của con người, khi một số tù nhân đánh nhau và thậm chí giết nhau vì những mẩu thức ăn thừa.
5. Cái chết của cha
Ở Buchenwald, cha của Eliezer là Shlomo, vốn đã bị kiết lỵ, bị một viên chức đánh đập, và ông qua đời vào tháng 1 năm 1945. Eliezer, kiệt sức và tê dại, cảm thấy tội lỗi cùng với một sự nhẹ nhõm khủng khiếp vì được giải thoát khỏi gánh nặng phải bảo vệ cha, rồi lại kinh hoàng với chính mình vì đã cảm thấy như vậy. Cậu được đưa về lán trại. Khoảnh khắc này là một trong những chỗ đau đớn nhất của cuốn sách: việc sống sót khiến cậu mất đi một phần con người mình, và cậu cảm thấy mình không còn là một đứa trẻ có niềm tin nữa mà là một người đã thấy quá nhiều.
6. Giải phóng và hình ảnh trong gương
Tháng 4 năm 1945, khi quân Mỹ đến gần, một tổ chức kháng chiến trong số các tù nhân giành quyền kiểm soát trại, rồi quân đội Mỹ giải phóng Buchenwald. Eliezer, gần như kiệt quệ, bị ngộ độc thực phẩm và nằm bệnh viện nhiều ngày. Khi cuối cùng nhìn vào gương, cuốn sách khép lại bằng một hình ảnh ám ảnh: một xác chết nhìn lại cậu. Những dòng cuối ngắn gọn và không tô vẽ, để lại cho người đọc cảm giác rằng chàng trai từng bước vào các trại tập trung đã không sống sót, dù thân xác anh vẫn còn.
Vì sao tác phẩm đáng đọc
Đêm là một trong những cuốn hồi ký quan trọng nhất về Holocaust. Sách được dạy trong trường học ở nhiều nước và đã được hàng triệu người đọc. Wiesel nhận giải Nobel Hòa bình năm 1986 cho công việc của ông với tư cách “sứ giả của nhân loại”, và cuốn sách đã đưa ông thành một tiếng nói hàng đầu về ký ức và nhân quyền.
Độ ngắn và lối viết giản dị khiến sách dễ đọc, nhưng nó vẫn truyền tải được quy mô của mất mát bằng cách tập trung vào một cậu bé và cha mình. Khi số người sống sót còn có thể kể câu chuyện của mình ngày càng ít đi, những cuốn sách như thế này mang một trách nhiệm đặc biệt là gìn giữ những gì đã xảy ra và cảnh báo trước lòng thù hận.
Những ý chính
- Hãy làm chứng. Kể lại những gì đã xảy ra là một cách tôn vinh các nạn nhân.
- Sự không tin có thể gây chết người. Nhiều người đã không tin những lời cảnh báo.
- Niềm tin có thể lung lay. Cuốn sách cho thấy cuộc khủng hoảng niềm tin của một chàng trai trẻ.
- Sống sót phải trả giá. Ngay cả người sống sót cũng mang theo mất mát và tội lỗi.
- Sự thờ ơ tiếp tay cho cái ác. Im lặng giúp sự tàn ác tiếp diễn.
Bài học có thể rút ra
Cuốn sách dạy ta lắng nghe những lời cảnh báo và coi trọng nỗi đau của con người, ngay cả khi khó mà tin được. Người dân Sighet không thể tưởng tượng điều gì đang đến, và bài học là phải luôn cảnh giác với lòng thù hận ngay từ lúc nó bắt đầu.
Sách cũng cho thấy nhân tính có thể được giữ lại trong những hành động nhỏ nhất, chẳng hạn như hai cha con giữ cho nhau sống, và cũng có thể bị đánh mất khi nỗi sợ chiếm lấy con người. Suy ngẫm về điều đó có thể giúp ta nghĩ về kiểu người mình muốn trở thành khi chịu áp lực.
Cuối cùng, đó là lời kêu gọi hãy nhớ và hãy lên tiếng. Wiesel tin rằng im lặng giúp kẻ áp bức, và bất cứ ai biết về sự bất công đều có bổn phận nói ra.
Phê bình và góc nhìn khác
Một số độc giả đã bàn về việc cuốn sách là một bản ghi chép chính xác đến đâu và được định hình bởi trí nhớ và hình thức văn chương đến mức nào. Bản tiếng Yiddish đầu tiên của Wiesel dài hơn và cay đắng hơn, còn các bản sau được biên tập và rút ngắn, khiến một số học giả chỉ ra những khác biệt giữa các ấn bản. Một vài chi tiết, chẳng hạn như một số mốc thời gian, đã bị các nhà sử học đặt nghi vấn, dù không học giả nghiêm túc nào nghi ngờ sự thật cốt lõi của cuốn sách.
Những độc giả khác chê độ ngắn của sách không bao quát được toàn bộ lịch sử của Holocaust, hoặc nhận xét rằng những câu hỏi về tôn giáo trong sách có thể không gây tiếng vang với tất cả mọi người. Chính Wiesel đã nói rằng không cuốn sách nào có thể nắm bắt trọn vẹn trải nghiệm ấy. Dù vậy, nó vẫn được tôn trọng như một bản chứng từ.
Ai nên đọc cuốn sách này?
Cuốn sách này phù hợp với thiếu niên và người lớn và thường được giao đọc ở trường. Sách ngắn, nhưng nội dung rất đau lòng và có lẽ nên đọc khi có cha mẹ hoặc thầy cô ở gần để trò chuyện. Đây là một cuốn sách đầu tiên tốt để hiểu về Holocaust qua một câu chuyện cá nhân.
Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI; đang chờ người đọc kiểm tra lại.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.
Bạn đã đọc đến cuối 🎉
Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.
Nên đọc tiếp
Nhật ký Anne Frank
Anne Frank
Một cô gái tuổi thiếu niên người Do Thái, trốn quân Đức Quốc xã trong một căn nhà bí mật ở Amsterdam, ghi lại hai năm sợ hãi, cãi vã trong gia đình, mối tình đầu và những ước mơ lớn trong một cuốn nhật ký đã trở thành một trong những cuốn sách nổi tiếng nhất thế giới.
👤 Chuyện đời thựcNếu đây là một con người
Primo Levi
Primo Levi, một nhà hóa học người Ý gốc Do Thái, mô tả bằng sự sáng rõ và tiết chế mười một tháng làm tù nhân trong trại Auschwitz, và đặt câu hỏi giữ được nhân tính nghĩa là gì khi mọi thứ đều bị lấy đi.
👤 Chuyện đời thựcMaus: Chuyện một kẻ sống sót
Art Spiegelman
Art Spiegelman vẽ lại câu chuyện của cha mình, người sống sót qua trại Auschwitz, với người Do Thái là chuột và người Đức Quốc xã là mèo, đồng thời cho thấy mối quan hệ khó khăn giữa hai cha con bị quá khứ in dấu.
👤 Chuyện đời thựcKhông khuất phục
Laura Hillenbrand
Đây là câu chuyện có thật về Louis Zamperini, một vận động viên chạy từng dự Thế vận hội, người đã sống sót sau một vụ rơi máy bay, nhiều tuần lênh đênh trên Thái Bình Dương và nhiều năm trong các trại tù khắc nghiệt của Nhật Bản trong Thế chiến thứ hai, rồi sau đó phải nỗ lực để xây dựng lại cuộc đời.
🏛️ Lịch sửĐi tìm lẽ sống
Viktor E. Frankl
Một bác sĩ tâm thần từng sống sót qua các trại tập trung của Đức Quốc xã giải thích rằng ngay cả trong nỗi đau tồi tệ nhất, con người vẫn có thể chọn thái độ của mình, và việc tìm được một lý do để sống chính là điều cho ta sức mạnh để chịu đựng.
👤 Chuyện đời thựcHành trình dài đến tự do
Nelson Mandela
Nelson Mandela tự kể câu chuyện đời mình, từ tuổi thơ ở một ngôi làng, qua hai mươi bảy năm tù, đến khi trở thành tổng thống đầu tiên của Nam Phi được bầu theo nguyên tắc dân chủ, và cho thấy sự kiên nhẫn, lòng can đảm và sự tha thứ đã góp phần chấm dứt chế độ apartheid như thế nào.
👤 Chuyện đời thựcMuốn thứ gì khác?
Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.