Nếu đây là một con người
Tên gốc: Se questo è un uomo
Primo Levi, một nhà hóa học người Ý gốc Do Thái, mô tả bằng sự sáng rõ và tiết chế mười một tháng làm tù nhân trong trại Auschwitz, và đặt câu hỏi giữ được nhân tính nghĩa là gì khi mọi thứ đều bị lấy đi.
Giới thiệu
Nếu đây là một con người, còn được xuất bản với tựa Survival in Auschwitz, là một cuốn hồi ký của Primo Levi, xuất bản lần đầu ở Ý năm 1947. Levi là một nhà hóa học trẻ ở Turin, bị bắt vào tháng 12 năm 1943 khi đang ở cùng một nhóm du kích nhỏ trên núi, rồi bị đưa, vì là người Do Thái, đến trại của Đức Quốc xã ở Auschwitz vào đầu năm 1944. Ông sống sót và viết cuốn sách ngay sau khi trở về. Giọng văn bình thản và chính xác, như bản báo cáo của một nhà khoa học. Ông nói mình viết cuốn sách để làm chứng, và để giải thích cho thế giới biết một trại như thế đã làm gì với con người.
Tóm tắt đầy đủ
Bị bắt và chuyến đi
Levi bị bắt trên những ngọn núi ở miền bắc nước Ý, nơi ông đã gia nhập một nhóm du kích nhỏ, và vì thừa nhận mình là người Do Thái, ông bị đưa đến một trại tạm giữ gần Modena. Tháng 2 năm 1944, khoảng sáu trăm năm mươi người Do Thái bị nhồi vào các toa chở hàng cho một hành trình năm ngày với rất ít thức ăn và nước uống. Khi đoàn tàu đến Auschwitz vào ban đêm, các cánh cửa mở ra trước những tên lính canh la hét, và các gia đình bị chia lìa. Phần lớn nhóm, gồm phụ nữ, trẻ em và người già, bị đưa đi ngay và bị giết. Chỉ một số ít đàn ông và phụ nữ được chọn đi lao động.
Trở thành một con số
Những người đàn ông được giữ lại bị lột đồ, cạo đầu, xăm một con số và được phát quần áo kẻ sọc và giày gỗ. Levi bị đưa vào một doanh trại ở khu của tổ hợp trại gọi là Monowitz, nơi các tù nhân làm việc cho một công ty hóa chất. Khi ông hỏi một tên lính canh vì sao lại làm một việc nào đó, ông được bảo rằng ở nơi này không có chữ “vì sao”. Levi viết rằng chỉ trong vài ngày họ mất tên, mất quần áo và mất quá khứ, bị thu nhỏ thành những gì ông gọi là những con người trống rỗng, chỉ còn nghĩ đến miếng bánh mì và việc tránh những cú đánh.
Cuộc vật lộn hằng ngày
Ông mô tả nhịp sống ở trại: tiếng gọi dậy trước bình minh, buổi điểm danh trong không khí giá buốt, những giờ lao động nặng nhọc kéo dài và món súp loãng toẹt. Đói và lạnh chi phối mọi thứ, và các tù nhân học cách trao đổi, ăn cắp và mặc cả để có một chiếc thìa hay một đôi giày. Levi mô tả những người “chìm”, bị trại hủy hoại, và những người “được cứu”, sống sót, thường nhờ may mắn hoặc nhờ thỏa hiệp. Ông lập luận rằng sống sót phụ thuộc ít vào phẩm chất hơn là vào đặc quyền, sự thỏa hiệp và hoàn toàn là may rủi, và ông đề nghị người đọc suy nghĩ kỹ trước khi phán xét những việc những người đói khát đã làm để giữ mạng sống.
Bạn bè và những lòng tốt nhỏ
Ngay trong thế giới này, Levi vẫn tìm thấy những khoảnh khắc của nhân tính. Ông kết bạn với Alberto, một chàng trai Ý trẻ có tài sống sót mà không đánh mất sự tử tế. Một người thợ dân sự người Ý tên Lorenzo mang thêm bánh mì và súp cho ông suốt nhiều tháng, một hành động tử tế bình thường mà theo Levi đã nhắc ông rằng một thế giới tốt đẹp vẫn còn tồn tại. Trong một trong những đoạn nổi tiếng nhất, Levi cố đọc thuộc một phần Inferno của Dante cho Jean, một tù nhân trẻ người Alsace muốn học tiếng Ý, và trong một khoảnh khắc ông trở lại thế giới của thơ ca.
Những đợt tuyển chọn và vận may của nhà hóa học
Levi chứng kiến những đợt “tuyển chọn”, khi các tù nhân quá yếu bị chọn đưa vào phòng hơi ngạt, và việc chọn nhanh đến mức gần như là chuyện ngẫu nhiên. Vào mùa hè, vì là nhà hóa học, ông được gọi đi thi vấn đáp bằng tiếng Đức trước một nhà hóa học người Đức, dù nhiều tháng sau đó chẳng có kết quả gì. Khi một mùa đông khắc nghiệt làm các tù nhân suy yếu thêm, ông và hai người khác được chọn làm việc trong một phòng thí nghiệm, nhờ vậy ông có việc làm trong nhà và cơ hội sống sót nhỉnh hơn một chút. Ông biết rằng may rủi và ngẫu nhiên quyết định ai sống. Ông cũng mô tả việc treo cổ một người đàn ông đã tham gia một cuộc nổi dậy, và nỗi xấu hổ của những tù nhân đứng xem, những người đã suy sụp đến mức không thể làm gì.
Giải phóng
Tháng 1 năm 1945, khi quân đội Liên Xô tiến đến gần, người Đức bỏ trại, buộc phần lớn tù nhân phải hành quân đi nơi khác. Levi, đang bị bệnh ban đỏ, bị bỏ lại ở trạm xá cùng một vài người khác. Trong những ngày sau đó, những người bệnh vật lộn để sống sót với rất ít thức ăn và trong giá rét, và nhiều người chết. Levi cùng hai bạn đồng hành, Charles và Arthur, làm việc để sống sót. Lính Liên Xô đến vào cuối tháng. Cuốn sách kết thúc ở đó. Hành trình dài trở về nhà của ông được kể trong một cuốn sách sau này, The Truce.
Vì sao tác phẩm đáng đọc
Nếu đây là một con người được coi là một trong những tác phẩm quan trọng nhất của văn học Holocaust. Sự tiết chế và chính xác của Levi mang lại cho sách một sức mạnh đạo đức, và phân tích của ông về việc trại đã tước đi phẩm giá con người như thế nào, và một số người đã bám trụ ra sao, được nghiên cứu rộng rãi. Sách lần đầu được xuất bản với số lượng nhỏ, và chỉ được biết đến rộng rãi trong những thập niên sau. Sách đã được dịch ra nhiều thứ tiếng, và được giảng dạy ở trường học và đại học. Đây vẫn là cuốn sách bắt buộc phải đọc với bất kỳ ai muốn hiểu ý nghĩa con người của Holocaust, và làm nhân chứng thay cho những người đã không sống sót. Sau đó Levi còn có những tác phẩm khác, trong đó có The Truce và The Drowned and the Saved.
Những ý chính
- Việc tước đoạt nhân tính là có chủ ý. Hệ thống trại nhằm tước bỏ bản sắc của tù nhân.
- Sống sót phụ thuộc vào may mắn. Ngẫu nhiên và những hoàn cảnh nhỏ thường quyết định ai sống.
- Lòng tử tế vẫn còn. Những hành động đàng hoàng giúp con người bám trụ.
- Không có phán xét dễ dàng. Levi cảnh báo đừng lên án những người đã làm điều cần thiết để sống sót.
- Làm chứng là quan trọng. Kể lại câu chuyện giữ cho ký ức không bị phai mờ.
Bài học có thể rút ra
Cuốn sách dạy chúng ta trân trọng phẩm giá con người, và nhận ra nó bị tấn công như thế nào khi người ta bị đối xử như những con số. Sách khuyến khích chúng ta ghi nhớ, lắng nghe những người sống sót và dạy lại cho người khác. Hãy nghĩ về những hành động tử tế nhỏ có thể có ý nghĩa trong một hoàn cảnh ảm đạm, và bạn có thể trao đi những điều ấy như thế nào. Sách cũng cảnh báo chúng ta phải cảnh giác với lòng thù ghét nhắm vào các nhóm người, vì lòng thù ghét ấy có thể lớn lên từng bước. Đọc cuốn sách này có thể rất nặng nề, và nên thảo luận về nó với một giáo viên hoặc một người lớn đáng tin cậy.
Phê bình và góc nhìn khác
Vì sách là một cuốn hồi ký, hầu như không có ai chỉ trích phần kể chính của nó, và các sử gia đã xác nhận phần kể đó. Một số độc giả đã nhận xét rằng giọng văn của Levi bình thản đến mức có thể có vẻ lạnh lùng, nhưng ông nói điều đó là cố ý, để làm một nhân chứng hiệu quả. Một vài học giả chỉ ra những khác biệt nhỏ giữa hồi ký và các tài liệu khác, hoặc rằng chính Levi không hề nhận là biết hết mọi điều về trại, chỉ biết những gì ông đã thấy. Những người khác đã tranh luận về những suy ngẫm sau này của ông về cảm giác tội lỗi và “vùng xám” của sự thỏa hiệp. Danh tiếng của cuốn sách như một bản tường thuật trung thực và nhân văn vẫn rất cao.
Ai nên đọc cuốn sách này?
Cuốn sách này dành cho những độc giả trưởng thành muốn đọc một bản tường thuật trực tiếp về sự sống và cái chết ở Auschwitz. Sách ngắn, rõ ràng và lay động sâu sắc, nhưng có những cảnh đau khổ và tàn ác. Độc giả nhỏ tuổi hơn nên đọc với sự hướng dẫn, và bất kỳ ai đang gặp khó khăn tinh thần nên cẩn thận khi đọc.
Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.
Bạn đã đọc đến cuối 🎉
Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.
Nên đọc tiếp
Đêm
Elie Wiesel
Bằng những trang văn ngắn và nhói buốt, Elie Wiesel kể rằng khi còn là một thiếu niên, ông bị đưa khỏi quê nhà Sighet đến Auschwitz và Buchenwald, mất gia đình, và chứng kiến niềm tin cùng tuổi thơ của mình vỡ vụn.
👤 Chuyện đời thựcNhật ký Anne Frank
Anne Frank
Một cô gái tuổi thiếu niên người Do Thái, trốn quân Đức Quốc xã trong một căn nhà bí mật ở Amsterdam, ghi lại hai năm sợ hãi, cãi vã trong gia đình, mối tình đầu và những ước mơ lớn trong một cuốn nhật ký đã trở thành một trong những cuốn sách nổi tiếng nhất thế giới.
👤 Chuyện đời thựcĐi tìm lẽ sống
Viktor E. Frankl
Một bác sĩ tâm thần từng sống sót qua các trại tập trung của Đức Quốc xã giải thích rằng ngay cả trong nỗi đau tồi tệ nhất, con người vẫn có thể chọn thái độ của mình, và việc tìm được một lý do để sống chính là điều cho ta sức mạnh để chịu đựng.
👤 Chuyện đời thựcSự trỗi dậy và suy tàn của Đế chế thứ ba
William L. Shirer
Nhà báo William Shirer kể lại việc Adolf Hitler lên nắm quyền ở nước Đức ra sao, dựng nên một chế độ độc tài, phát động Thế chiến thứ hai và thực hiện cuộc diệt chủng, cho đến khi chế độ ấy thất bại năm 1945.
🏛️ Lịch sửEichmann ở Jerusalem
Hannah Arendt
Hannah Arendt tường thuật phiên tòa xét xử viên chức Đức Quốc xã Adolf Eichmann ở Jerusalem và lập luận rằng ông ta không phải một con quỷ mà là một công chức quan liêu không biết suy nghĩ, điều đã đưa bà đến ý niệm về sự tầm thường của cái ác (banality of evil).
🏛️ Lịch sửHành trình dài đến tự do
Nelson Mandela
Nelson Mandela tự kể câu chuyện đời mình, từ tuổi thơ ở một ngôi làng, qua hai mươi bảy năm tù, đến khi trở thành tổng thống đầu tiên của Nam Phi được bầu theo nguyên tắc dân chủ, và cho thấy sự kiên nhẫn, lòng can đảm và sự tha thứ đã góp phần chấm dứt chế độ apartheid như thế nào.
👤 Chuyện đời thựcMuốn thứ gì khác?
Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.