Eichmann ở Jerusalem

Tên gốc: Eichmann in Jerusalem

Từ 16 tuổiđọc 7 phúttriết học chính trịbáo chí
Lưu ý nội dung Holocaust; mô tả những vụ giết người hàng loạt trong lời khai
Tìm mua sách ↓

Hannah Arendt tường thuật phiên tòa xét xử viên chức Đức Quốc xã Adolf Eichmann ở Jerusalem và lập luận rằng ông ta không phải một con quỷ mà là một công chức quan liêu không biết suy nghĩ, điều đã đưa bà đến ý niệm về sự tầm thường của cái ác (banality of evil).

Giới thiệu

Eichmann in Jerusalem: A Report on the Banality of Evil xuất bản năm 1963, của nhà tư tưởng chính trị Hannah Arendt. Bà đã dự phiên tòa năm 1961 xét xử Adolf Eichmann, một sĩ quan SS từng đóng vai trò lớn trong việc tổ chức trục xuất hàng triệu người Do Thái đến các khu biệt cư và các trại hủy diệt trong Thế chiến thứ hai. Eichmann đã bị phát hiện ở Argentina và được các điệp viên Israel đưa về Israel. Arendt đưa tin về phiên tòa cho tờ The New Yorker, tờ báo đăng bản tường thuật của bà năm 1963 dưới dạng rút gọn đôi chút, rồi cuốn sách ra đời sau đó. Nó gây ra phẫn nộ và một cuộc tranh luận kéo dài, và vẫn là một trong những tác phẩm nổi tiếng nhất của bà.

Tóm tắt đầy đủ

1. Phiên tòa ở Jerusalem

Ý chính: Arendt mô tả phòng xử án, các thẩm phán và công tố viên, cùng những vấn đề pháp lý mà phiên tòa đặt ra. Eichmann bị buộc tội phạm tội ác chống lại người Do Thái và tội ác chống nhân loại. Bà bàn về việc Israel có quyền xét xử ông ta hay không, vì các tội ác xảy ra ở châu Âu từ trước khi nhà nước Israel tồn tại, và bà ủng hộ bản án, dù phê phán một số mặt của quá trình tố tụng, chẳng hạn việc công tố viên biến phiên tòa thành một bài học lịch sử.

Trong cuộc sống: Một phiên tòa công bằng tập trung vào những gì bị cáo đã làm, chứ không phải toàn bộ lịch sử của một cuộc xung đột.

2. Người đàn ông trong buồng kính

Ý chính: Người đứng ở trung tâm phiên tòa hiện ra trước mắt Arendt như một người tầm thường, không phải kẻ cuồng tín hay kẻ khoái hành hạ. Eichmann nói bằng những lời sáo rỗng và những cụm từ hành chính, và nói rằng ông ta chỉ làm theo mệnh lệnh và làm tròn công việc. Bà ấn tượng vì ông ta không có khả năng nhìn sự việc từ góc nhìn của người khác. Bà kết luận rằng những điều ác lớn nhất có thể do những người không nghĩ về việc mình đang làm gây ra.

Trong cuộc sống: Một người lúc nào cũng nói “tôi chỉ làm việc của mình” có thể tránh không hỏi liệu công việc đó có đúng đắn hay không.

3. Một sự nghiệp tổ chức các cuộc trục xuất

Ý chính: Cuốn sách kể lại việc Eichmann thăng tiến trong bộ máy Đức Quốc xã, ban đầu lo vấn đề di cư của người Do Thái, rồi đến việc cưỡng bức trục xuất, và sau đó là người quản lý việc vận chuyển người Do Thái từ nhiều nước đến các trại. Arendt cho thấy ông ta là một người đầy tham vọng, muốn tiến thân, và công việc của ông ta xoay quanh khâu hậu cần như lịch trình và tàu hỏa. Bà lập luận rằng những tội ác của chế độ phụ thuộc vào sự hợp tác của rất nhiều viên chức như ông ta. Bà cũng nhắc đến Hội nghị Wannsee năm 1942, nơi “giải pháp cuối cùng” (final solution) được phối hợp, và cách Eichmann bóp méo triết học đạo đức của Kant để tự bào chữa tại phiên tòa.

Trong cuộc sống: Một tội ác lớn thường cần nhiều đóng góp nhỏ từ những người cảm thấy mình chỉ là một mắt xích bé nhỏ.

4. Các hội đồng Do Thái

Ý chính: Một trong những phần gây tranh cãi nhất của cuốn sách bàn về vai trò của các hội đồng Do Thái (Jewish councils), do Đức Quốc xã lập ra ở châu Âu bị chiếm đóng, mà các lãnh đạo bị ép phải giúp lập danh sách và tổ chức. Arendt nói rằng nếu không có sự hợp tác của họ thì đã có hỗn loạn và nhiều đau khổ, nhưng số nạn nhân sẽ ít hơn nhiều. Bà phán xét sự hợp tác ấy một cách nghiêm khắc, coi đó là một phần của sự suy đồi đạo đức rộng hơn trong xã hội châu Âu, vốn cũng ảnh hưởng đến cả các thủ lĩnh của nạn nhân. Những nhận xét của bà gây ra phẫn nộ lớn, vì nhiều người cảm thấy bà đang đổ lỗi cho nạn nhân, dù về sau bà khẳng định rằng mình không buộc tội toàn thể dân tộc Do Thái.

Trong cuộc sống: Phán xét những người đã hành động dưới áp lực cực độ là chuyện tế nhị, và phải xử lý các sự kiện một cách thận trọng.

5. Các nhân chứng và nỗi kinh hoàng

Ý chính: Arendt mô tả hàng dài nhân chứng do bên công tố gọi ra, nhiều người trong số họ là những người sống sót đến từ khắp châu Âu. Bà phê phán cách chọn này, vì nhiều người nói về những nơi mà Eichmann có rất ít quyền hạn, nên cho tòa biết rất ít về hành động của chính ông ta. Dù vậy, bà ghi nhận những khoảnh khắc làm cả phòng xử án xúc động, chẳng hạn lời khai của một nhà thơ, cựu chiến sĩ kháng chiến, kể về một viên trung sĩ Đức đã giúp những du kích Do Thái, khiến cả hội trường chìm vào im lặng sâu thẳm. Bà cũng chỉ ra rằng các dân tộc ở châu Âu đã cư xử khác nhau đến thế nào. Ở Đan Mạch, chính phủ và người dân từ chối hợp tác với các cuộc trục xuất, và Arendt gọi câu chuyện Đan Mạch là một bài học về sức mạnh của sự kháng cự bất bạo động, trong khi ở những nước khác, chính quyền địa phương lại hợp tác.

Trong cuộc sống: Nghe chính lời kể của một con người có thể khiến lịch sử trở nên có thật theo cách mà các con số không làm được.

6. Sự tầm thường của cái ác và bản án

Ý chính: Cuối cùng, Eichmann bị tuyên có tội và bị kết án tử hình, rồi bị treo cổ năm 1962. Arendt ủng hộ bản án, và đưa ra lý lẽ riêng cho phán quyết ấy: rằng Eichmann, bằng việc tham gia vào việc loại bỏ cả những dân tộc khỏi mặt đất, đã không có quyền mong người khác chung sống trên trái đất với mình. Điểm cốt lõi của bà là điều ác mà ông ta gây ra được thực hiện bởi một người tầm thường trong cách suy nghĩ, và đó là điều bà muốn nói bằng từ “tầm thường” (banal), chứ bà không có ý nói rằng bản thân tội ác là tầm thường. Bà không nói rằng ông ta vô tội hay chỉ biết tuân lệnh, và các nhà sử học về sau đã phản bác bức chân dung mà bà vẽ về ông ta.

Trong cuộc sống: Cái ác không phải lúc nào cũng trông kịch tính; đôi khi nó trông giống như công việc thường ngày.

Vì sao tác phẩm đáng đọc

Eichmann ở Jerusalem đã đem đến cho thế giới cụm từ “sự tầm thường của cái ác”, nay được dùng để mô tả việc những con người bình thường có thể tham gia vào những hành vi khủng khiếp mà không nghĩ đến ý nghĩa của chúng. Cuốn sách đặt ra những câu hỏi lớn về trách nhiệm, sự phục tùng và vai trò của lương tâm cá nhân trong một hệ thống quan liêu. Nó cũng làm phong phú thêm cuộc thảo luận chung về Holocaust và về cách xét xử các tội ác chống nhân loại. Cuộc tranh cãi mà nó gây ra, nhất là trong các cộng đồng Do Thái, rất dữ dội, và đã là đề tài của nhiều nghiên cứu và phim ảnh. Nó vẫn là một văn bản trung tâm cho các cuộc tranh luận về sự phục tùng, việc suy nghĩ và trách nhiệm đạo đức.

Những ý chính

  • Cái ác có thể rất bình thường. Những hành động khủng khiếp có thể do những người không biết suy nghĩ gây ra, chứ không nhất thiết là quái vật.
  • Phục tùng không phải là lời bào chữa. Mỗi cá nhân phải chịu trách nhiệm về những gì mình làm.
  • Việc suy nghĩ rất quan trọng. Khả năng cân nhắc góc nhìn của người khác là một sự bảo vệ về mặt đạo đức.
  • Bộ máy quan liêu có thể tiếp tay cho tai họa. Các hệ thống có thể chia nhỏ trách nhiệm và che giấu hậu quả.
  • Những câu hỏi khó đáng được thảo luận thẳng thắn. Ngay cả những đề tài đau đớn cũng cần được xem xét.

Bài học có thể rút ra

Cuốn sách khuyến khích ta nghĩ về việc mình làm và lý do làm, nhất là khi ta là một phần của một tổ chức. Hãy hỏi một nhiệm vụ có đúng đắn không, chứ không chỉ hỏi nó có được cho phép không. Hãy thử hình dung hành động của mình trông ra sao trong mắt những người bị ảnh hưởng. Hãy dè chừng những câu nói dùng để trốn trách nhiệm, chẳng hạn “ai cũng làm thế”. Và hãy sẵn lòng lên tiếng, ngay cả khi điều đó khó chịu. Đồng thời, hãy thận trọng khi phán xét người khác, và nhớ rằng những người chịu áp lực cực độ ở một vị thế khác với những người có quyền lựa chọn.

Phê bình và góc nhìn khác

Các nghiên cứu về sau đã thách thức bức chân dung Eichmann của Arendt. Những nhà sử học nghiên cứu các bài viết và băng ghi âm của chính ông ta từ trước phiên tòa nhận thấy ông ta là một kẻ bài Do Thái kiên định và là người tham gia chủ động, hăng hái hơn nhiều so với viên thư ký không biết suy nghĩ mà bà mô tả, và một số người cho rằng ông ta đã hạ thấp vai trò của mình trước tòa. Những người khác bênh vực ý tưởng cốt lõi của bà, cho rằng bà đang mô tả cách ông ta nói và nghĩ tại phiên tòa, và ý tưởng về sự tầm thường vẫn còn giá trị. Những nhận xét của bà về các hội đồng Do Thái cũng bị chỉ trích mạnh mẽ là bất công, và các nhà sử học như Isaiah Trunk về sau đã nghiên cứu các hội đồng ấy chi tiết hơn rất nhiều. Những cuộc tranh luận này là một phần của lịch sử cuốn sách.

Ai nên đọc cuốn sách này?

Cuốn sách này dành cho độc giả đã trưởng thành, quan tâm đến lịch sử, luật pháp và triết học đạo đức. Sách ngắn hơn và dễ đọc hơn The Origins of Totalitarianism, nhưng nó đề cập đến Holocaust và những luận điểm gây tranh cãi. Độc giả nên xem đây là một cách diễn giải quan trọng nhưng còn bị tranh cãi, và nên đọc thêm về những lời phê bình về sau.

Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.

Muốn đọc cả cuốn sách?

Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.

Bạn đã đọc đến cuối 🎉

Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.

Nên đọc tiếp

Nguồn gốc của chủ nghĩa toàn trị

Hannah Arendt

Hannah Arendt xem xét việc chủ nghĩa bài Do Thái, chủ nghĩa đế quốc và sự rã đám của xã hội ở châu Âu đã chuẩn bị mảnh đất cho các chế độ toàn trị (totalitarian) của nước Đức Quốc xã và Liên Xô thời Stalin ra sao, và điều gì khiến những chế độ ấy vừa mới mẻ vừa kinh hoàng đến thế.

🏛️ Lịch sử

Sự trỗi dậy và suy tàn của Đế chế thứ ba

William L. Shirer

Nhà báo William Shirer kể lại việc Adolf Hitler lên nắm quyền ở nước Đức ra sao, dựng nên một chế độ độc tài, phát động Thế chiến thứ hai và thực hiện cuộc diệt chủng, cho đến khi chế độ ấy thất bại năm 1945.

🏛️ Lịch sử

Đêm

Elie Wiesel

Bằng những trang văn ngắn và nhói buốt, Elie Wiesel kể rằng khi còn là một thiếu niên, ông bị đưa khỏi quê nhà Sighet đến Auschwitz và Buchenwald, mất gia đình, và chứng kiến niềm tin cùng tuổi thơ của mình vỡ vụn.

👤 Chuyện đời thực

Nếu đây là một con người

Primo Levi

Primo Levi, một nhà hóa học người Ý gốc Do Thái, mô tả bằng sự sáng rõ và tiết chế mười một tháng làm tù nhân trong trại Auschwitz, và đặt câu hỏi giữ được nhân tính nghĩa là gì khi mọi thứ đều bị lấy đi.

👤 Chuyện đời thực

Bàn về chế độ chuyên chế

Timothy Snyder

Nhà sử học Timothy Snyder rút ra hai mươi bài học thực tế từ lịch sử của chủ nghĩa phát xít, chủ nghĩa cộng sản và các chế độ độc tài khác trong thế kỷ XX, để giúp người dân bình thường bảo vệ tự do trong các xã hội dân chủ ngày nay.

🏛️ Lịch sử

Sapiens: Lược sử loài người

Yuval Noah Harari

Loài người thống trị hành tinh này không phải vì chúng ta là loài vật mạnh nhất, mà vì chúng ta có thể tin vào những câu chuyện chung (thần linh, quốc gia, tiền tệ, công ty) giúp hàng triệu người xa lạ hợp tác với nhau.

🏛️ Lịch sử

Muốn thứ gì khác?

Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.

Hiển thị sách cho:
Duyệt tất cả sách →