Cái chết của người chào hàng
Tên gốc: Death of a Salesman
Một người bán hàng rong đã lớn tuổi, đang mất việc và dần mất khả năng nhìn nhận thực tế, bám chặt vào giấc mơ được mọi người quý mến và giàu có; trong những ngày cuối đời, ông làm hỏng quan hệ với hai con trai rồi tự kết liễu đời mình để gia đình nhận được tiền bảo hiểm.
Giới thiệu
Cái chết của người chào hàng là vở kịch của Arthur Miller, công diễn lần đầu năm 1949, và là một trong những vở kịch Mỹ quan trọng nhất thế kỷ hai mươi. Willy Loman, ngoài sáu mươi tuổi, đã đi bán hàng suốt hàng chục năm và tin rằng thành công đến từ việc được mọi người yêu mến và có vẻ ngoài thu hút. Nhưng giờ ông kiệt sức, không bán được hàng và dần lú lẫn, liên tục trôi về những ký ức xưa. Vợ ông, Linda, yêu thương và cố che chở cho ông, còn hai con trai, Biff và Happy, là những người đàn ông trưởng thành đầy thất vọng, chưa bao giờ sống đúng với mơ ước của cha. Vở kịch chuyển nhịp nhàng giữa hiện tại và những ký ức của Willy. Nó bàn về giấc mơ Mỹ (American Dream), về gia đình, lòng tự trọng và cái giá phải trả khi sống trong dối trá.
Nhân vật chính
- Willy Loman: người bán hàng mệt mỏi, kiêu hãnh, bám chặt vào những giấc mơ của mình.
- Linda Loman: người vợ trung thành, đầy yêu thương của Willy.
- Biff Loman: con trai lớn của Willy, thời trung học từng là ngôi sao bóng bầu dục.
- Happy Loman: con trai nhỏ của Willy, sống dưới cái bóng của anh trai.
- Charley: người hàng xóm và người bạn tốt bụng của Willy.
- Bernard: con trai của Charley, ngày trước là cậu bé chăm học, nay là một luật sư thành đạt.
- Ben: người anh trai đã mất của Willy, xuất hiện trong các ký ức của ông.
- Người đàn bà (The Woman): người phụ nữ mà Willy từng ngoại tình.
Tóm tắt đầy đủ
Trở về nhà
Một đêm khuya, Willy Loman về đến ngôi nhà nhỏ của mình ở Brooklyn, kiệt sức sau khi hủy chuyến đi bán hàng đến vùng New England vì cứ mất tập trung khi lái xe. Vợ ông, Linda, gợi ý ông xin sếp là Howard cho làm việc ở New York thay vì phải đi xa. Willy phàn nàn rằng con trai lớn Biff, vừa trở về nhà sau nhiều năm làm việc ở các nông trại miền Tây, chẳng có định hướng gì cho cuộc đời.
Biff và em trai là Happy nghe thấy Willy đang nói một mình ở tầng dưới. Biff bàng hoàng vì cha mình đã lú lẫn đến thế. Hai anh em nói về ước mơ của mỗi người: Biff ghét công việc văn phòng và muốn mua một trang trại chăn nuôi, còn Happy sống trong thành phố, chạy theo phụ nữ và mơ được thăng chức.
Những ký ức
Khi vở kịch tiến triển, Willy trôi vào những ký ức sống động về quá khứ. Ông thấy các con thời thiếu niên, khi Biff là ngôi sao bóng bầu dục và ai cũng có vẻ ngưỡng mộ hai cậu. Willy bảo các con rằng được mọi người quý mến là chìa khóa của thành công, và Biff không cần phải học. Bernard, cậu bé hàng xóm ít nói, cảnh báo Biff rằng cậu đang trượt môn toán và sẽ không tốt nghiệp được, nhưng Willy cười nhạo Bernard là mọt sách.
Willy cũng nhớ đến người anh trai Ben, người đã sang châu Phi và trở về giàu có, kể rằng mười bảy tuổi anh bước vào rừng rậm, và đến hai mươi mốt tuổi bước ra đã là một người giàu. Willy ghen tị với anh và tin rằng thành công đến từ sự táo bạo và duyên dáng.
Bị sa thải
Willy đến gặp sếp là Howard, người quan tâm đến việc khoe chiếc máy ghi âm mới hơn là lắng nghe ông. Willy xin được thôi đi bán hàng xa, nhưng Howard từ chối và sa thải ông sau ba mươi bốn năm làm việc. Doanh số của chính Willy đã sụt giảm, và Howard nói rằng ông ta không có chỗ cho lòng thương cảm.
Willy đến thăm người hàng xóm Charley, người luôn giúp đỡ ông, mỗi tuần cho ông vay tiền và còn đề nghị cho ông một công việc. Nhưng Willy quá tự ái nên không nhận, khăng khăng rằng mình vẫn là một người bán hàng. Ông gặp Bernard, giờ là luật sư thành đạt sắp ra tranh tụng trước Tòa án Tối cao. Bernard hỏi chuyện gì đã xảy ra với Biff, người dường như bỏ cuộc trong mọi việc sau một chuyến đi Boston.
Bữa tối
Tối hôm đó, Biff, Happy và Willy gặp nhau ở một nhà hàng. Biff đã tìm cách vay tiền một ông chủ cũ nhưng phải chờ cả ngày mà không ai để ý đến, và trong cơn bực bội, anh đã lấy cắp chiếc bút máy của người đó. Anh nhận ra cả cuộc đời mình đã được dựng trên những lời dối trá. Anh cố nói sự thật với cha, nhưng Willy không chịu nghe. Biff thú nhận rằng mình chưa bao giờ là một người bán hàng, và Willy lại chìm vào một đoạn hồi tưởng.
Trong đó, ta thấy nguyên nhân của sự rạn nứt giữa cha và con. Nhiều năm trước, Biff, hy vọng nhờ cha giúp chuyện trượt môn toán, đã đến Boston tìm ông và bắt gặp Willy ở cùng một người phụ nữ khác trong phòng khách sạn. Niềm tin của Biff vào cha tan vỡ. Trở lại hiện tại, Willy ngập trong xấu hổ. Happy và Biff bỏ mặc Willy một mình trong nhà vệ sinh của nhà hàng, còn Happy đi theo hai người phụ nữ.
Đêm cuối cùng
Ở nhà, Linda giận dữ với hai con vì đã bỏ rơi cha. Biff cố làm hòa và giải thích với Willy rằng anh không phải một người dẫn đầu, chỉ là một người bình thường, và rằng cả hai cha con đều không có gì đặc biệt. Anh hy vọng cuối cùng cũng có được sự thành thật. Willy đáp lại bằng sự giận dữ, nhưng khi Biff bật khóc và ôm lấy ông, Willy sững sờ nhận ra con trai vẫn yêu mình.
Nhưng Willy đã đưa ra một quyết định khủng khiếp. Tin rằng mình chết đi còn đáng giá hơn sống, ông định tự sát để Biff có thể dùng hai mươi nghìn đô la tiền bảo hiểm nhân thọ mà khởi nghiệp. Ben hiện ra trước mặt ông và cổ vũ ông. Willy lái xe đi và chết trong một vụ tai nạn.
Tang lễ
Ở đám tang chỉ có vài người đến: gia đình, Charley và Bernard. Linda không khóc được; bà cứ nói rằng mình không hiểu vì sao ông làm vậy, khi cuối cùng họ đã trả hết tiền nhà và không còn ai ở nhà nữa. Biff nói rằng Willy đã theo đuổi những giấc mơ sai. Happy khăng khăng rằng mình sẽ thực hiện giấc mơ của cha và chiến thắng ở thành phố. Linda cầu xin Willy tha thứ và nói lời tạm biệt.
Vì sao tác phẩm đáng đọc
Cái chết của người chào hàng giành giải Pulitzer hạng mục Kịch năm 1949 và giải Tony cho vở kịch hay nhất, và thường được xếp vào hàng những vở kịch Mỹ vĩ đại nhất. Cách vở kịch khắc họa một người bình thường bị những giấc mơ hão huyền hủy hoại đã đem lại một ý nghĩa mới cho bi kịch: Miller cho rằng người bình thường cũng xứng đáng với bi kịch không kém các vị vua.
Vở kịch vẫn là nền tảng của sân khấu Mỹ và của việc học văn trong nhà trường. Câu nói rằng người ta phải chú ý đến Willy (“Attention must be paid”) đã thành một trong những câu thoại nổi tiếng nhất của sân khấu, và cái tên “Willy Loman” dùng để chỉ bất cứ ai chạy theo một giấc mơ rỗng tuếch. Sự phê phán của vở kịch đối với giấc mơ Mỹ, niềm tin rằng thành công đến từ sức quyến rũ và sự chăm chỉ, vẫn còn nguyên giá trị với người lao động, các bậc cha mẹ và bất cứ ai bị đánh giá qua thu nhập của mình.
Những ý chính
- Giấc mơ Mỹ có thể chỉ là ảo tưởng. Niềm tin của Willy rằng cứ được lòng mọi người là thành công đã dẫn ông đến thất bại.
- Tự lừa dối mình rất nguy hiểm. Willy không thể đối diện với thực tế hay chấp nhận những giới hạn của mình.
- Giá trị của ta không nằm ở công việc. Willy chỉ nhìn giá trị bản thân qua doanh số và tiền bạc.
- Sự thành thật hàn gắn gia đình. Việc Biff nói ra sự thật tuy đau đớn nhưng cần thiết.
- Lòng tự ái có thể chặn mất sự giúp đỡ. Willy từ chối lời đề nghị hào phóng của Charley.
Bài học có thể rút ra
Cái chết của người chào hàng nhắc ta trân trọng con người vì con người họ, chứ không chỉ vì họ kiếm được bao nhiêu hay đạt được gì. Willy tin rằng giá trị của mình phụ thuộc vào thành công, và điều đó khiến ông tuyệt vọng và cô độc.
Vở kịch cũng dạy tầm quan trọng của việc trò chuyện thành thật trong gia đình. Nhiều năm dối trá và những nỗi thất vọng không nói ra đã xé nhà Loman thành từng mảnh. Cởi mở chuyện trò, biết lắng nghe và biết tha thứ có thể làm các mối quan hệ bền chặt hơn.
Cuối cùng, vở kịch khuyến khích ta biết nhận sự giúp đỡ. Willy từ chối lời mời làm việc của Charley vì lòng tự ái. Sẵn sàng xin và nhận sự hỗ trợ khi ta đang chật vật là dấu hiệu của sức mạnh.
Phê bình và góc nhìn khác
Một số nhà phê bình cho rằng Willy quá yếu đuối và dại dột để làm một anh hùng bi kịch đích thực, vì ông không có địa vị cao nào để rơi xuống. Miller bênh vực nhân vật của mình như một người bình thường mà cuộc vật lộn vẫn có ý nghĩa sâu sắc. Những người khác cho rằng các nhân vật nữ chưa được xây dựng đủ sâu: Linda chủ yếu là một người vợ trung thành và chịu đựng, còn “Người đàn bà” chẳng hơn một biểu tượng cho sự phản bội của Willy.
Độc giả hiện đại cũng nhận xét rằng giấc mơ Mỹ trong vở kịch tập trung vào một gia đình da trắng thuộc tầng lớp trung lưu, và rằng thói phân biệt giới tính của Willy cũng như việc ông dạy các con những giá trị thiếu trung thực khiến ta khó đồng cảm. Còn những người khác lại khen cấu trúc rõ ràng, lời thoại mạnh mẽ và cái kết xúc động của vở kịch.
Ai nên đọc cuốn sách này?
Vở kịch này phù hợp với thanh thiếu niên và người lớn, và là văn bản quen thuộc trong các lớp trung học và đại học. Nó đặc biệt có ý nghĩa với bất cứ ai đang suy nghĩ về công việc, thành công và kỳ vọng của gia đình. Xem một bản dàn dựng trên sân khấu hoặc bản phim sẽ khiến vở kịch chạm đến cảm xúc người xem mạnh hơn.
Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.
Bạn đã đọc đến cuối 🎉
Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.
Nên đọc tiếp
Chuyến tàu mang tên dục vọng
Tennessee Williams
Một quý cô miền Nam đã tàn phai đến căn hộ chật chội của em gái ở New Orleans, bám víu vào những ảo tưởng về sự thanh lịch, và va chạm với người chồng thô bạo của em. Cuộc va chạm ấy kết thúc bằng sự suy sụp của cô.
🎭 Sử thi, kịch & thơThử thách
Arthur Miller
Năm 1692 ở Salem, bang Massachusetts, một nhóm cô gái tố cáo hàng xóm là phù thủy, và nỗi sợ, lòng ghen ghét cùng niềm tin tôn giáo cố chấp đã cuốn nơi này vào một làn sóng vu cáo và treo cổ, mà một người nông dân ngay thẳng nhất quyết không tham gia.
🎭 Sử thi, kịch & thơNho khô dưới nắng
Lorraine Hansberry
Một gia đình da đen ở Chicago vào thập niên 1950 nhận được tấm séc bảo hiểm mười nghìn đô la sau cái chết của người cha, và mỗi thành viên có một ước mơ riêng về cách dùng số tiền ấy, điều này thử thách tình thương và lòng tự trọng của họ.
🎭 Sử thi, kịch & thơĐại gia Gatsby
F. Scott Fitzgerald
Một triệu phú bí ẩn mở những bữa tiệc xa hoa ở Long Island với hy vọng giành lại người phụ nữ ông yêu từ nhiều năm trước, nhưng giấc mơ của ông va phải sự tàn nhẫn vô tâm của những kẻ giàu có.
📜 Kinh điểnNgôi nhà búp bê
Henrik Ibsen
Một người vợ trẻ vui vẻ, bị chồng đối xử như một con búp bê xinh xắn, giấu chuyện đã bí mật vay tiền để cứu mạng anh. Khi sự thật bị phơi bày, cô nhận ra mình phải rời bỏ chồng để tìm hiểu xem mình thật sự là ai.
🎭 Sử thi, kịch & thơOdyssey
Homer
Sau cuộc chiến thành Troy, người anh hùng mưu lược Odysseus vật lộn suốt mười năm với quái vật, các vị thần và những cám dỗ để trở về với người vợ chung thủy và đứa con trai, rồi phải giành lại ngôi nhà của mình từ tay những kẻ đang tìm cách chiếm đoạt nó.
🎭 Sử thi, kịch & thơMuốn thứ gì khác?
Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.