Faust
Một học giả tài giỏi nhưng bất an, chán nản vì mọi tri thức tích lũy được vẫn không mang lại cho ông sự thấu hiểu hay hạnh phúc thật sự, đã lập giao ước với quỷ Mephistopheles. Từ đó mở ra một hành trình qua tình yêu, bi kịch và tham vọng, để thử xem liệu có cuộc đời nào tìm được sự viên mãn lâu dài hay không.
Giới thiệu
Faust là một vở kịch gồm hai phần của Johann Wolfgang von Goethe, nhà văn được tôn vinh nhất của nước Đức. Phần Một xuất bản năm 1808, Phần Hai năm 1832, ngay sau khi Goethe qua đời; ông đã làm việc với tác phẩm này khoảng sáu mươi năm. Vở kịch dựa trên một truyền thuyết cổ của Đức về một học giả bán linh hồn cho quỷ. Faust của Goethe là người đã học hết mọi ngành mà vẫn thấy mình chẳng biết điều gì đáng giá. Ông đánh cược với Mephistopheles: nếu quỷ có thể đem đến cho ông một khoảnh khắc trọn vẹn đến mức ông ước nó kéo dài mãi mãi, thì Mephistopheles được lấy linh hồn ông. Phần Một nổi tiếng với câu chuyện tình bi thảm giữa Faust và một cô gái trẻ tên Gretchen, còn Phần Hai là một hành trình rộng lớn, đầy tính biểu tượng, đi qua lịch sử, thần thoại và chính trị.
Nhân vật chính
- Heinrich Faust: một học giả uyên bác, bất an, khao khát ở cuộc sống nhiều hơn những gì mình có.
- Mephistopheles: một con quỷ hóm hỉnh và hoài nghi.
- Chúa: Thượng đế, đấng cho phép Mephistopheles thử thách Faust.
- Gretchen (Margarete): một cô gái ngây thơ mà Faust yêu.
- Martha: người hàng xóm của Gretchen.
- Valentin: anh trai của Gretchen, một người lính.
- Wagner: người phụ tá có đầu óc hạn hẹp của Faust.
- Helen thành Troy (Helen of Troy): người đẹp huyền thoại, xuất hiện ở Phần Hai.
Tóm tắt đầy đủ
Một ván cược trên thiên đàng
Vở kịch mở đầu trên thiên đàng, nơi các thiên thần ca ngợi sự sáng tạo của Chúa. Mephistopheles, một con quỷ, than phiền rằng con người là những sinh vật khốn khổ. Chúa nhắc đến Faust như một người tôi tớ trung thành, luôn nỗ lực tìm kiếm chân lý. Mephistopheles đánh cược rằng hắn có thể dẫn Faust đi lạc đường. Chúa cho phép hắn thử, và nói rằng con người còn nỗ lực thì còn mắc sai lầm, nhưng người tốt, dù có lạc lối, vẫn biết đâu là con đường đúng.
Nỗi tuyệt vọng của người học giả
Trong phòng làm việc vào ban đêm, Faust chìm trong tuyệt vọng. Ông đã học triết học, luật, y khoa và thần học, vậy mà vẫn thấy mình chẳng khôn ngoan hơn trước. Ông thử dùng ma thuật, gọi lên một linh hồn quyền năng, nhưng nó từ chối ông. Trong cơn tuyệt vọng, ông chuẩn bị uống thuốc độc, nhưng tiếng chuông và tiếng hát mừng lễ Phục Sinh gợi lại đức tin thuở nhỏ, và ông đặt chén xuống.
Trong buổi đi dạo ngày lễ Phục Sinh cùng người phụ tá Wagner, Faust để ý thấy một con chó xù đen đi theo họ. Khi về lại phòng làm việc, con chó biến thành Mephistopheles.
Giao ước
Mephistopheles đề nghị phục vụ Faust ở cõi trần, cho ông nếm mọi thú vui, để đổi lại linh hồn ông sau khi chết. Faust tin rằng sẽ chẳng có gì làm ông thỏa mãn, nên đưa ra một ván cược khác: nếu có lúc ông mãn nguyện đến mức xin khoảnh khắc ấy ở lại vì nó quá đẹp, thì Mephistopheles được quyền lấy ông. Họ ký giao ước bằng máu.
Mephistopheles dẫn Faust đến một quán rượu đầy sinh viên say xỉn, rồi đến căn bếp của một mụ phù thủy, nơi Faust uống một thứ thuốc giúp ông trẻ lại.
Gretchen
Trên phố, Faust trông thấy Gretchen, một cô gái trong sáng và ngoan đạo, và say mê cô. Nhờ Mephistopheles giúp, ông để lại những món trang sức trong phòng cô và sắp xếp các cuộc gặp qua người hàng xóm Martha. Gretchen yêu ông tha thiết. Để có được một đêm bên cô, Faust đưa cho cô một liều thuốc ngủ để cho mẹ cô dùng, và bà vô tình chết vì nó.
Gretchen có thai. Anh trai cô, Valentin, một người lính, nghe lời đồn đại và thách đấu Faust, nhưng bị Faust giết trong cuộc đấu kiếm với sự giúp sức của Mephistopheles. Faust bỏ trốn, còn Gretchen bị bỏ lại một mình, bị cả thị trấn khinh rẻ.
Đêm Walpurgis và nhà tù
Mephistopheles làm Faust xao nhãng bằng Đêm Walpurgis (Walpurgis Night) hoang dại, lễ hội của các phù thủy trên núi Brocken. Nhưng Faust nhìn thấy hình ảnh Gretchen và biết rằng cô đã dìm chết đứa con mới sinh trong cơn tuyệt vọng, và bị kết án tử hình.
Faust lao đến phòng giam để cứu cô, với sự giúp đỡ của Mephistopheles. Gretchen, gần như phát điên vì đau khổ, nhận ra ông, nhưng khi thấy Mephistopheles, cô từ chối rời đi, chọn phó thác mình cho Chúa. Mephistopheles tuyên bố cô đã bị kết tội, nhưng một giọng nói từ trên cao tuyên bố cô được cứu rỗi. Mephistopheles lôi Faust đi, còn giọng Gretchen vẫn gọi tên ông.
Phần Hai: thần thoại và lịch sử
Ở Phần Hai, Faust tỉnh dậy sảng khoái giữa một phong cảnh tuyệt đẹp và bước vào một chuỗi cuộc phiêu lưu mang tính biểu tượng. Tại triều đình của hoàng đế, Mephistopheles đưa ra tiền giấy, mang lại sự thịnh vượng tạm thời lẫn hỗn loạn. Faust đi tìm Helen thành Troy, người phụ nữ đẹp nhất trong truyền thuyết cổ đại. Sau một chuyến đi vào thế giới cổ điển, Faust và Helen đến với nhau và có một đứa con trai, Euphorion, cậu chết khi cố bay lên, rồi Helen biến mất.
Sau đó Faust chuyển sang hành động thực tế. Ông được ban một vùng đất ven biển và tìm cách giành nó lại từ biển, đắp đê và tạo ra đất mới cho người ta sinh sống. Nhưng tham vọng của ông gây ra tai họa: Mephistopheles giết một cặp vợ chồng già không chịu rời bỏ túp lều nhỏ của mình.
Khoảnh khắc cuối cùng của Faust
Giờ đây đã rất già, Faust bị linh hồn Nỗi Lo (Care) làm cho mù mắt. Dù vậy, ông vẫn hình dung một tương lai nơi những con người tự do cùng lao động trên vùng đất màu mỡ giành lại từ biển. Nghĩ đến điều đó, ông nói rằng ông có thể xin một khoảnh khắc như thế ở lại. Rồi ông ngã xuống chết.
Mephistopheles chuẩn bị chiếm lấy linh hồn ông, nhưng các thiên thần giáng xuống, rải hoa hồng, và đưa linh hồn Faust lên thiên đàng. Vì ông chưa bao giờ ngừng nỗ lực, nhờ tình yêu của Thượng đế và sự cầu xin của Gretchen, nay đã ở giữa những người được ban phúc, Faust được cứu rỗi. Vở kịch kết thúc bằng một đồng ca huyền nhiệm tuyên bố rằng nguyên lý nữ tính vĩnh cửu (the eternal feminine) kéo chúng ta hướng lên cao.
Vì sao tác phẩm đáng đọc
Faust được xem là tác phẩm vĩ đại nhất của văn học Đức và là một trong những kiệt tác của sân khấu thế giới. Vở kịch đi vào những câu hỏi sâu xa nhất của đời người: khát khao hiểu biết, việc đi tìm ý nghĩa sống, tình yêu, tội lỗi và sự cứu chuộc. Cụm từ “giao kèo kiểu Faust” (Faustian bargain) đã trở thành cách nói quen thuộc cho mọi thỏa thuận mà ở đó một người hy sinh các giá trị của mình để đổi lấy quyền lực hay khoái lạc.
Tác phẩm đã truyền cảm hứng cho các vở opera của Gounod và Boito, một truyện kể kịch tính của Berlioz, nhạc của Liszt và Mahler, tranh vẽ và vô số tác phẩm về sau. Faust, với nỗ lực không ngừng và nỗi bất mãn thường trực, được xem là biểu tượng của con người hiện đại. Những ý tưởng của vở kịch đã ảnh hưởng đến các triết gia, nhà thơ và tiểu thuyết gia, trong đó có tiểu thuyết Doctor Faustus của Thomas Mann.
Những ý chính
- Chỉ riêng tri thức không mang lại hạnh phúc. Học vấn của Faust để lại trong ông sự trống rỗng.
- Sự nỗ lực làm nên con người ta. Cố gắng không ngừng nghỉ vừa là khuyết điểm vừa là điều cứu Faust.
- Ham muốn ích kỷ gây tổn hại. Việc Faust theo đuổi khoái lạc đã hủy hoại Gretchen.
- Sự cứu rỗi là có thể. Tình yêu thiêng liêng và sự nỗ lực cuối cùng đã cứu Faust.
- Hãy cẩn thận với những giao kèo phải trả bằng linh hồn. Lối tắt đến quyền lực hay khoái lạc luôn có giá của nó.
Bài học có thể rút ra
Faust nhắc ta rằng sự viên mãn thật sự không chỉ đến từ tri thức hay khoái lạc, mà từ công việc có ý nghĩa và sự quan tâm đến người khác. Faust tìm thấy niềm thỏa mãn lớn nhất khi ông hình dung mình giúp một cộng đồng tự do phát triển.
Vở kịch cũng cảnh báo ta phải cân nhắc cái giá của những lựa chọn. Việc Faust chạy theo ham muốn của mình đã mang bi kịch đến cho Gretchen và gia đình cô. Trước khi theo đuổi điều mình muốn, nên nghĩ xem ai có thể bị tổn thương.
Cuối cùng, vở kịch khuyến khích ta tiếp tục trưởng thành và học hỏi suốt đời, đồng thời giữ lòng khiêm tốn. Nỗ lực là điều tốt, nhưng cần đi kèm với trách nhiệm.
Phê bình và góc nhìn khác
Faust là một tác phẩm rất đòi hỏi người đọc. Phần Một được đọc và dàn dựng rộng rãi, nhưng Phần Hai, với những phúng dụ dài và phức tạp lấy từ thần thoại, lịch sử và triết học, thì khó đối với hầu hết độc giả và hiếm khi được diễn trọn vẹn. Phần lớn vẻ đẹp của tác phẩm nằm trong thơ tiếng Đức của Goethe, rất khó dịch.
Các nhà phê bình cũng đặt câu hỏi về phần kết: Faust phải chịu trách nhiệm cho nỗi đau và cái chết của Gretchen, gia đình cô và những người khác, vậy mà ông vẫn được cứu. Có người thấy điều này đáng băn khoăn, người khác lại xem đó là một tuyên bố về ân sủng của Thượng đế và sự nỗ lực của con người. Vai trò của Gretchen, một nạn nhân lại góp phần cứu rỗi người đã hủy hoại mình, cũng được độc giả hiện đại bàn cãi.
Ai nên đọc cuốn sách này?
Vở kịch này hợp với độc giả đã trưởng thành, quan tâm đến văn học, triết học và những câu hỏi lớn về cuộc sống. Phần Một là điểm khởi đầu tốt, tốt nhất là qua một bản dịch thơ hiện đại. Những ai thích The Divine Comedy hay Paradise Lost sẽ thấy tác phẩm này đáng đọc.
Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI; đang chờ người đọc kiểm tra lại.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.
Bạn đã đọc đến cuối 🎉
Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.
Nên đọc tiếp
Thần khúc
Dante Alighieri
Lạc giữa một khu rừng tối ở nửa đường đời, nhà thơ Dante đi qua Địa ngục, Luyện ngục và Thiên đường, trước hết do nhà thơ Virgil dẫn đường, rồi đến người yêu dấu Beatrice, trong hành trình tìm hiểu về tội lỗi, sự cứu chuộc và tình yêu thiêng liêng.
🎭 Sử thi, kịch & thơThiên đường đã mất
John Milton
Thiên anh hùng ca của Milton kể về việc Satan nổi loạn chống lại Thượng đế, bị ném xuống địa ngục, rồi cám dỗ Adam và Eve làm điều trái lệnh, và gây ra việc loài người bị đuổi khỏi Vườn Địa Đàng.
🎭 Sử thi, kịch & thơNỗi đau của chàng Werther
Johann Wolfgang von Goethe
Một chàng trai nhạy cảm đem lòng yêu một cô gái đã được hứa hôn với người khác, và niềm đam mê ấy đẩy anh đến tuyệt vọng.
🌍 Văn học thế giớiBức chân dung của Dorian Gray
Oscar Wilde
Một chàng trai trẻ đẹp ước rằng bức chân dung của mình sẽ già đi thay cho mình, và khi anh sống một cuộc đời ích kỷ, chỉ biết hưởng lạc và tàn nhẫn, gương mặt anh vẫn hoàn hảo còn bức tranh thì phơi bày sự xấu xí trong tâm hồn anh.
📜 Kinh điểnOdyssey
Homer
Sau cuộc chiến thành Troy, người anh hùng mưu lược Odysseus vật lộn suốt mười năm với quái vật, các vị thần và những cám dỗ để trở về với người vợ chung thủy và đứa con trai, rồi phải giành lại ngôi nhà của mình từ tay những kẻ đang tìm cách chiếm đoạt nó.
🎭 Sử thi, kịch & thơHamlet
William Shakespeare
Một hoàng tử Đan Mạch đang đau buồn biết từ hồn ma của cha mình rằng người anh em ruột của cha đã giết nhà vua để cướp ngai vàng, và cuộc giằng co của chàng về việc có nên trả thù hay không và trả thù thế nào dẫn đến điên loạn và cái chết.
🎭 Sử thi, kịch & thơMuốn thứ gì khác?
Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.