Hà đi và trở lại
Tên gốc: Inside Out and Back Again
Qua những bài thơ ngắn, cô bé Việt Nam mười tuổi tên Hà kể lại chuyến chạy khỏi Sài Gòn năm 1975, cuộc sống trong trại tị nạn và khởi đầu mới ở Alabama, nơi em phải học một thứ ngôn ngữ lạ và một lối sống mới.
Giới thiệu
Inside Out & Back Again là tiểu thuyết viết bằng thơ tự do của Thanhha Lai, xuất bản năm 2011. Sách đã giành Giải Sách Quốc gia dành cho Văn học Thiếu niên (National Book Award for Young People’s Literature) và là một cuốn sách được Newbery Honor (giải danh dự của Huy chương Newbery). Câu chuyện dựa trên tuổi thơ của chính Lai: bà sinh ra ở Việt Nam và cùng gia đình rời đi năm 1975, vào lúc chiến tranh Việt Nam kết thúc, khi bà mười tuổi, rồi định cư ở Alabama. Cuốn sách theo chân một năm trong đời Hà, cô bé yêu cây đu đủ và ngôi nhà của mình, khi em đi từ Sài Gòn lên một con tàu, rồi đến một trại, và cuối cùng đến một thị trấn nhỏ ở Mỹ. Những bài thơ ngắn vẽ nên một bức tranh sinh động, chân thật và thường rất hài hước về cảm giác của một người mới đến.
Nhân vật chính
- Hà: người kể chuyện, cô bé mười tuổi hăng hái, tinh ý và lúc nào cũng đầy thắc mắc.
- Mẹ: người phụ nữ mạnh mẽ, giàu yêu thương, làm việc vất vả để giữ gia đình bên nhau.
- Khôi, Vũ và Quang: các anh trai của Hà, vừa bảo vệ vừa trêu chọc em.
- Bố: một sĩ quan hải quân bị mất tích trong chiến tranh và không ở cùng họ.
- Cô Washington: một cô giáo đã nghỉ hưu, tử tế, kiên nhẫn, sống gần nhà và giúp Hà học tiếng Anh.
- Cowboy: người đàn ông ở Alabama, được đặt biệt danh theo chiếc mũ của ông, người bảo lãnh cho gia đình và cho họ định cư gần nhà ông.
- Pink Boy và những kẻ bắt nạt khác: các bạn cùng lớp trêu chọc Hà.
Tóm tắt đầy đủ
Sài Gòn trước ngày sụp đổ
Hà sống ở Sài Gòn với mẹ và ba người anh trai. Bố em, từng ở trong hải quân, đã mất tích nhiều năm, và cả nhà vẫn chờ tin. Hà yêu cây đu đủ mà em ngắm nhìn lớn lên, yêu vị ngọt của trái cây, và yêu Tết, ngày đầu năm mới của người Việt. Nhưng chiến tranh đang tiến gần đến thành phố. Khi tin tức ngày càng xấu, cả nhà cảm thấy nguy hiểm. Mẹ đối mặt với một quyết định: họ không thể chờ thêm nữa và phải rời đi.
Ra đi
Cả nhà vội vã lên đường, chỉ mang theo vài thứ ít ỏi. Hà phải bỏ lại cái cây thân yêu và bạn bè, và nói lời tạm biệt với ngôi nhà của mình. Họ lên một con tàu đông nghẹt, và khi tàu rời xa, họ thấy thành phố mờ dần. Trên tàu, cả nhà chen chúc và thiếu ăn. Hà vật lộn với nỗi sợ và sự bất định về những gì sẽ xảy ra với họ, nhưng em bám lấy những ký ức về quê nhà. Em cố tỏ ra dũng cảm vì mẹ, nhưng em chỉ là một đứa trẻ.
Trại tị nạn
Sau một chuyến đi dài và gian khổ, cả nhà được đưa đến một trại tị nạn ở Guam, rồi sau đó được đưa bằng máy bay đến Florida. Có rất nhiều người đang chờ một nơi để đi, và Hà thấy nỗi buồn của những người đã mất tất cả. Họ phải tìm những người bảo lãnh chịu nhận họ. Mẹ biết rằng muốn rời trại, họ phải được một người ở Hoa Kỳ bảo lãnh. Hà mơ về một nơi gia đình em có thể được an toàn.
Alabama
Một người đàn ông ở Alabama, mà bọn trẻ đặt biệt danh là Cowboy vì chiếc mũ của ông, đồng ý bảo lãnh cho họ. Hà thấy mình ở một thị trấn nhỏ, nơi mọi thứ đều xa lạ: nhà cửa, đồ ăn và thời tiết. Em nhận ra rằng người ta tò mò, nhưng một số người không tử tế. Ở trường, Hà không hiểu tiếng Anh, và một cậu bé trêu em một cách độc ác, réo tên em những biệt danh xấu và bắt nạt em. Em thấy ngôn ngữ ấy rất khó, với những quy tắc kỳ quặc và âm thanh lạ tai, và phải gắng sức để học. Những bài thơ cho thấy nỗi bực bội và khiếu hài hước sắc sảo của em.
Học hỏi và thuộc về
Một người hàng xóm lớn tuổi tử tế, cô Washington, một cô giáo đã nghỉ hưu, kiên nhẫn với Hà, giúp em học tiếng Anh và an ủi em. Hà tiến bộ chậm và học cách tự bảo vệ mình. Các anh trai cũng giúp, mỗi người một cách, trong đó có Quang, người khéo tay với máy móc. Ở nhà, cả gia đình giữ chặt những truyền thống của mình, và mẹ vất vả giữ cho mái ấm được trọn vẹn. Hà bắt đầu thấy rằng em có thể thuộc về cả hai thế giới.
Một cái Tết mới
Đến cuối truyện, một năm đã trôi qua, và gia đình ăn Tết ở đất nước mới, với vài món ăn giản dị. Hà suy ngẫm rằng em không còn cảm thấy mình là người xa lạ trong chính cuộc đời mình. Cả nhà làm một buổi lễ để tưởng nhớ bố em, người được cho là đã mất, và ngôi nhà cũ không còn nữa, nhưng em và gia đình đã sống sót và bắt đầu xây dựng điều gì đó mới. Hà tìm thấy hy vọng, và cuốn sách khép lại bằng một nốt nhẹ nhàng của sự chấp nhận và sức mạnh.
Vì sao tác phẩm đáng đọc
Inside Out & Back Again cho độc giả nhỏ tuổi một góc nhìn ngôi thứ nhất về trải nghiệm của người tị nạn, bằng một hình thức dễ đọc và xúc động. Sách được giới phê bình khen ngợi và được dùng rộng rãi trong lớp học để bàn về nhập cư và sự đồng cảm. Câu chuyện của chính Thanhha Lai, một người tị nạn Việt Nam trở thành nhà văn, càng làm tăng giá trị của cuốn sách.
Cuốn sách đã góp phần đưa trải nghiệm của người Mỹ gốc Việt vào văn học thiếu nhi, và cho thấy một tiểu thuyết thơ có thể vừa ngắn vừa mạnh mẽ. Sách thường được đọc cùng những câu chuyện tị nạn khác.
Những ý chính
- Bắt đầu lại rất khó. Hà phải học lại mọi thứ từ đầu.
- Ngôn ngữ có thể là rào cản và cũng là cây cầu. Học tiếng Anh mở ra nhiều cánh cửa.
- Gia đình giúp con người vững vàng. Hà và các anh trai nương tựa vào nhau.
- Lòng tốt rất quan trọng. Một người thầy tốt bụng và những người hàng xóm đã giúp đỡ.
- Quê hương được mang theo trong lòng. Ký ức và truyền thống luôn ở lại với ta.
Bài học có thể rút ra
Cuốn sách giúp ta hình dung cảm giác rời bỏ một mái nhà và đến một nơi mà mọi thứ đều khác lạ. Nó có thể khiến ta tử tế hơn với những người mới đến trong trường học và khu phố của mình.
Sách cũng cho thấy những cử chỉ đón tiếp nhỏ quan trọng đến mức nào. Một người thầy kiên nhẫn hay một người hàng xóm thân thiện có thể tạo nên khác biệt lớn với người đang chật vật.
Cuối cùng, sách nhắc ta rằng lòng can đảm có thể lặng lẽ. Hà không chiến đấu trong chiến tranh, nhưng mỗi ngày em đều tỏ ra dũng cảm bằng cách cố gắng thử lại.
Phê bình và góc nhìn khác
Một số độc giả thấy hình thức thơ khá thưa thớt, và mong có thêm chi tiết về chiến tranh cùng nguyên nhân của nó, hoặc về văn hóa Việt Nam. Những người khác chỉ ra rằng cuốn sách trình bày trải nghiệm của một gia đình, không thể đại diện cho mọi người tị nạn, và các nhân vật người Mỹ đôi khi xuất hiện một cách đơn giản, hoặc rất độc ác hoặc rất tử tế.
Một vài nhà phê bình cho rằng sự hài hước có thể làm những phần nặng nề trở nên nhẹ đi, và cái kết hơi vội. Vì cuốn sách ngắn, nó để lại nhiều câu hỏi chưa có lời đáp. Dù vậy, người ta vẫn coi đây là một câu chuyện chân thực và cảm động.
Ai nên đọc cuốn sách này?
Cuốn sách này phù hợp với trẻ từ khoảng tám tuổi, và cả người lớn. Những bài thơ ngắn và dễ đọc, và chủ đề có thể mở ra những cuộc trò chuyện về chiến tranh và nhập cư. Một số cảnh bắt nạt và mất mát có thể gây buồn.
Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.
Bạn đã đọc đến cuối 🎉
Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.
Nên đọc tiếp
Tị nạn
Alan Gratz
Ba đứa trẻ, ở ba thời điểm và ba nơi khác nhau, cùng chạy trốn hiểm nguy trên biển, và câu chuyện của các em cho thấy lòng can đảm lẫn cái giá phải trả của một người tị nạn.
🎒 Tuổi mới lớnChặng đường dài đi tìm nước
Linda Sue Park
Hai bạn trẻ ở Sudan, sống cách nhau hai mươi ba năm, gắn với nhau bởi hành trình đi tìm nước, trong một câu chuyện lấy cảm hứng từ cuộc đời thật của Salva Dut.
🎒 Tuổi mới lớnĐếm sao
Lois Lowry
Năm 1943, cô bé người Đan Mạch mười tuổi Annemarie giúp người bạn thân là Ellen, một cô bé Do Thái, trốn khỏi Copenhagen đang bị phát xít Đức chiếm đóng bằng cách giả vờ rằng Ellen là chị (hoặc em) gái ruột của mình, và còn góp sức vào một cuộc giải cứu đầy táo bạo.
🧸 Sách thiếu nhiCô bé da nâu mơ mộng
Jacqueline Woodson
Một nhà thơ kể lại tuổi thơ của mình vào những năm 1960 và 1970, khi lớn lên giữa Nam Carolina và New York, và khám phá tình yêu của mình với con chữ.
🎒 Tuổi mới lớnIvan có một không hai
Katherine Applegate
Chú khỉ đột Ivan, sống trong một chiếc chuồng nhỏ ở trung tâm thương mại, hứa sẽ cứu chú voi con Ruby và tìm thấy tiếng nói của mình qua hội họa.
🧸 Sách thiếu nhiCharlotte và Wilbur
E. B. White
Chú lợn Wilbur cô đơn biết rằng mình sắp bị giết thịt, và người bạn thông minh của chú, nhện Charlotte, nghĩ ra một kế hoạch tuyệt vời để cứu mạng chú.
🧸 Sách thiếu nhiMuốn thứ gì khác?
Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.