Nhảy Moonwalk cùng Einstein

Tên gốc: Moonwalking with Einstein

Từ 13 tuổiđọc 6 phúttrí nhớtâm lý họcbáo chí tường thuật
Tìm mua sách ↓

Nhà báo Joshua Foer, người đưa tin về một cuộc thi trí nhớ rồi luyện tập suốt một năm để giành chiến thắng ở chính cuộc thi ấy, kể rằng người bình thường cũng có thể rèn được trí nhớ phi thường nhờ những kỹ thuật cổ xưa, và trí nhớ có ý nghĩa gì với cách ta học và sống.

Giới thiệu

Moonwalking with Einstein: The Art and Science of Remembering Everything ra mắt năm 2011, do Joshua Foer, một nhà báo khoa học, viết. Khi đưa tin về Giải vô địch trí nhớ Hoa Kỳ (US Memory Championship), ông gặp những thí sinh có thể ghi nhớ những dãy số dài và cả bộ bài nguyên vẹn, và coi đó là một kỹ năng đến từ kỹ thuật và luyện tập. Bị cuốn hút, ông luyện tập một năm dưới sự hướng dẫn của đại kiện tướng trí nhớ người Anh Ed Cooke và tự mình giành chức vô địch nước Mỹ năm 2006. Cuốn sách đan xen câu chuyện của ông với lịch sử của trí nhớ, các nghiên cứu khoa học và chân dung những con người khác thường, trong đó có một người đàn ông gần như không thể hình thành ký ức mới, Kim Peek, người có năng lực phi thường (savant), và Daniel Tammet, một thí sinh thi trí nhớ.

Tóm tắt đầy đủ

1. Gặp gỡ các vận động viên trí óc

Ý chính: Foer kể về lần đầu ông đến dự, với tư cách nhà báo, Giải vô địch trí nhớ Hoa Kỳ năm 2005, nơi các thí sinh biểu diễn những kỳ tích ghi nhớ các dãy số và quân bài. Ông tưởng sẽ gặp những người có bộ não khác thường, nhưng nhận ra rằng các thí sinh hàng đầu dùng những kỹ thuật mà người khác có thể học được. Một nhà vô địch thế giới, Ben Pridmore, nói với ông rằng rất nhiều người làm được những việc như vậy. Ông dần tin rằng môn thể thao trí nhớ ít dựa vào năng khiếu thuần túy hơn là vào kỹ thuật và luyện tập. Điều này khơi dậy trí tò mò của chính ông, và ông quyết định tìm hiểu một người bình thường có thể đi xa đến đâu, với Ed Cooke làm huấn luyện viên.

Trong cuộc sống: Một người có vẻ có “năng khiếu” có thể chỉ đơn giản là có một phương pháp.

2. Cung điện ký ức

Ý chính: Kỹ thuật cốt lõi mà Foer học là phương pháp địa điểm (method of loci), hay cung điện ký ức (memory palace), một mẹo cổ xưa mà các nhà hùng biện La Mã cũng từng dùng. Bạn tưởng tượng một nơi quen thuộc, chẳng hạn ngôi nhà của mình, và đi dạo qua đó, đặt những hình ảnh sống động của điều muốn nhớ vào những điểm cụ thể dọc lộ trình. Khi muốn nhớ lại, bạn đi lại đúng lộ trình ấy. Bộ não vốn giỏi nhớ địa điểm và hình ảnh được dùng để lưu những thông tin trừu tượng. Theo truyền thống, kỹ thuật này được cho là bắt nguồn từ nhà thơ Hy Lạp Simonides.

Trong cuộc sống: Để nhớ một danh sách đi chợ, bạn có thể hình dung từng món ở một chỗ khác nhau dọc con phố nhà mình.

3. Làm cho dễ nhớ: những hình ảnh kỳ quặc

Ý chính: Những hình ảnh đặt trong cung điện hiệu quả nhất khi chúng sống động, hài hước, thô tục hoặc kỳ lạ, vì trí óc nhớ những gì khác thường và giàu cảm xúc. Foer học các hệ thống, như Major System và hệ thống PAO (người, hành động, vật; person-action-object), chuyển các con số và quân bài thành người và hành động có thể đặt vào một cung điện. Nhan đề của cuốn sách nhắc đến một trong những hình ảnh sống động ông đã dùng khi luyện tập. Luyện tập khiến quá trình này nhanh và tự nhiên hơn.

Trong cuộc sống: Hình dung một quả chuối khổng lồ đang nhảy múa trên bậc thềm nhà có thể giúp bạn nhớ mua chuối.

4. Trí nhớ hoạt động ra sao và điều gì bị mất đi

Ý chính: Foer khám phá khoa học về trí nhớ, trong đó có câu chuyện về một người đàn ông mất gần hết khả năng hình thành ký ức mới, và câu chuyện của Kim Peek, người có trí nhớ phi thường, người đã truyền cảm hứng cho bộ phim Rain Man. Ông cũng xem xét Daniel Tammet, người mà những lời giải thích về kỳ tích của chính mình khiến Foer nảy sinh nghi ngờ, và ông cho rằng Tammet dùng cùng những kỹ thuật cơ bản như các thí sinh thi trí nhớ khác. Ông cũng bàn về lịch sử của trí nhớ trong văn hóa: ở thế giới cổ đại, học thuộc lòng là một kỹ năng được kính trọng, nhưng sau chữ viết, máy in và nay là thiết bị số, ta lưu ít điều hơn trong đầu. Ông phản bác danh tiếng thấp của việc học thuộc trong giáo dục hiện đại, và cân nhắc xem ta mất gì khi giao trí nhớ cho thứ bên ngoài.

Trong cuộc sống: Dựa vào điện thoại để giữ mọi số điện thoại nghĩa là bạn không nhớ số nào.

5. Giai đoạn chững lại và luyện tập có chủ đích

Ý chính: Trong quá trình luyện tập, Foer tìm đến ý tưởng luyện tập có chủ đích (deliberate practice) như con đường dẫn đến chuyên môn. Điểm mấu chốt là làm việc ở ranh giới khả năng của mình, chú ý đến các lỗi sai, nhận phản hồi và vượt ra ngoài những thói quen thoải mái. Những kỹ năng thông thường chững lại khi đã trở nên tự động, nhưng các chuyên gia vẫn tiếp tục tiến bộ bằng cách chủ động luyện những điều mình làm kém. Ông cho rằng rào cản tâm lý là trở ngại lớn nhất cho việc đạt thành tích tốt hơn, và ông áp dụng điều này vào trí nhớ.

Trong cuộc sống: Muốn giỏi hơn ở một môn thể thao, bạn phải luyện điều khó nhất, chứ không chỉ chơi cho vui.

6. Cuộc thi và ý nghĩa của trí nhớ

Ý chính: Ở phần cuối, Foer tranh tài tại giải vô địch Hoa Kỳ năm 2006 và giành chiến thắng, lập kỷ lục Mỹ mới ở nội dung nhớ bài tốc độ. Sau đó ông đại diện nước Mỹ tại Giải vô địch trí nhớ thế giới ở London, nơi ông xếp thứ mười ba và giành huy chương đồng ở nội dung nhớ tên và khuôn mặt, dù không trở thành đại kiện tướng trí nhớ. Ông suy ngẫm về trải nghiệm ấy và về ý nghĩa của trí nhớ với văn hóa và với cách ta sống, và ông gợi ý rằng ta nên chú ý đến những trải nghiệm mà mình muốn giữ lại.

Trong cuộc sống: Một cuộc sống theo nếp có thể có cảm giác ngắn hơn, vì nó để lại ít ký ức riêng biệt.

Vì sao tác phẩm đáng đọc

Nhảy Moonwalk cùng Einstein ra mắt ở vị trí thứ ba trong danh sách sách bán chạy của New York Times, giữ trong danh sách tám tuần, và lọt vào vòng chung kết Giải sách khoa học Winton của Hội Hoàng gia (Royal Society) năm 2012. Cuốn sách đưa phương pháp cung điện ký ức và các kỹ thuật ghi nhớ khác đến đông đảo công chúng. Sách minh họa ý tưởng rằng kỹ năng có thể học được bằng phương pháp đúng, và rằng luyện tập, chứ không chỉ tài năng, mới là điều quan trọng. Cuốn sách cũng là một suy ngẫm về lịch sử và triết học về ý nghĩa của trí nhớ trong thời đại công cụ tìm kiếm và điện thoại thông minh. Quyền chuyển thể phim đã được hãng Columbia Pictures mua lựa chọn ngay sau khi sách xuất bản. Đây là một ví dụ sinh động về báo chí tham dự, trong đó tác giả trở thành người tham gia.

Những ý chính

  • Trí nhớ có thể rèn luyện. Người bình thường có thể học được khả năng nhớ phi thường.
  • Dùng địa điểm và hình ảnh. Cung điện ký ức biến những thứ trừu tượng thành những khung cảnh sống động.
  • Sự kỳ lạ giúp ích. Những hình ảnh khác thường dễ đọng lại.
  • Luyện tập có chủ đích phá vỡ giai đoạn chững lại. Hãy làm việc ở ranh giới khả năng của bạn.
  • Trí nhớ định hình trải nghiệm. Chú ý đến điều ta muốn nhớ làm cuộc sống phong phú hơn.

Bài học có thể rút ra

Bạn có thể thử xây một cung điện ký ức cho điều bạn muốn học, chẳng hạn một danh sách từ vựng hay thứ tự các đời tổng thống. Hãy dùng những hình ảnh sống động, hài hước. Luyện tập một chút mỗi ngày và tự kiểm tra. Khi cảm thấy mình không tiến bộ, hãy đổi cách luyện, bằng cách tập trung vào điểm yếu. Hãy chú ý đến trải nghiệm của mình để những ngày không trôi nhòe vào nhau. Và hãy nhớ rằng công nghệ rất hữu ích, nhưng rèn luyện trí nhớ tốt cho trí óc.

Phê bình và góc nhìn khác

Một số nhà phê bình nói rằng các kỹ thuật ghi nhớ hữu ích cho danh sách và dữ kiện nhưng không cải thiện sự hiểu biết hay sáng tạo, và rằng các môn thể thao trí nhớ có giá trị hạn chế với đời sống thực. Câu chuyện của Foer chỉ là một trường hợp đơn lẻ, không phải một nghiên cứu có đối chứng. Các nhà điểm sách cũng bất đồng về cách ông đối xử với Daniel Tammet: một nhà phê bình trên New York Times thấy việc ông công kích Tammet là khó hiểu, và một người khác trên The Observer gạt cuốn sách đi như một chương trình truyền hình thực tế được in thành sách. Dù vậy, nhiều nhà điểm sách gọi nó là hấp dẫn và lôi cuốn.

Ai nên đọc cuốn sách này?

Cuốn sách này dành cho bất kỳ ai quan tâm đến trí nhớ, việc học và bộ não, và cho những người thích báo chí tường thuật. Sách hấp dẫn và hài hước. Ai muốn một cuốn cẩm nang thực hành về kỹ thuật ghi nhớ sẽ thấy nhiều chi tiết hơn trong những cuốn sách dành riêng cho chủ đề này.

Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.

Muốn đọc cả cuốn sách?

Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.

Bạn đã đọc đến cuối 🎉

Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.

Nên đọc tiếp

Cách chinh phục toán và khoa học

Barbara Oakley

Barbara Oakley, người từng chuyển từ sinh viên ngành ngôn ngữ và quân nhân sang làm giáo sư kỹ thuật, giải thích cách bộ não học những môn khó như toán và khoa học, và đưa ra những kỹ thuật thực tế để học hiệu quả hơn.

🔬 Khoa học

Học thế nào cho nhớ lâu

Peter C. Brown, Henry L. Roediger III and Mark A. McDaniel

Một nhà văn và hai nhà khoa học nhận thức dùng nghiên cứu và các câu chuyện thực tế để giải thích rằng học hiệu quả thường đòi hỏi nhiều nỗ lực: tự kiểm tra trí nhớ, giãn cách các buổi học, xen kẽ các dạng bài và những "khó khăn có lợi" (desirable difficulties) khác giúp kiến thức ở lại lâu, còn những thói quen quen thuộc như đọc đi đọc lại thì không.

🌱 Phát triển bản thân

Bộ não tự thay đổi

Norman Doidge

Bác sĩ tâm thần Norman Doidge kể về những bệnh nhân và nhà khoa học cho thấy bộ não người trưởng thành không cố định mà có thể tự tổ chức lại, một đặc tính gọi là tính dẻo thần kinh (neuroplasticity), và điều đó có ý nghĩa gì với việc chữa lành và học tập.

🧩 Tâm trí & tâm lý học

Tại sao học sinh không thích đến trường?

Daniel T. Willingham

Nhà khoa học nhận thức Daniel Willingham dùng các nghiên cứu về cách trí óc vận hành để giải thích vì sao suy nghĩ là việc khó, vì sao kiến thức quan trọng, và làm thế nào giáo viên cùng học sinh có thể khiến việc học hiệu quả và thú vị hơn.

🎓 Nuôi dạy con & giáo dục

Nghệ thuật tư duy rành mạch

Rolf Dobelli

Tác giả người Thụy Sĩ Rolf Dobelli tập hợp khoảng một trăm chương ngắn về những lỗi tư duy thường gặp, như thiên kiến xác nhận (confirmation bias), thiên kiến người sống sót (survivorship bias) và ngụy biện chi phí chìm (sunk-cost fallacy), để giúp người đọc đưa ra ít quyết định dại dột hơn.

🧩 Tâm trí & tâm lý học

Tư duy nhanh và chậm

Daniel Kahneman

Tâm trí chúng ta chạy bằng hai hệ thống, một hệ thống nhanh, trực giác và một hệ thống chậm, cẩn thận, và hiểu được hệ thống nhanh đánh lừa ta như thế nào có thể giúp ta quyết định tốt hơn về tiền bạc, rủi ro, công việc và hạnh phúc.

🧩 Tâm trí & tâm lý học

Muốn thứ gì khác?

Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.

Hiển thị sách cho:
Duyệt tất cả sách →