Viết: Hồi ký về nghề
Tên gốc: On Writing: A Memoir of the Craft
Stephen King kết hợp lời kể thẳng thắn về hành trình trở thành nhà văn với những lời khuyên thực tế về việc đọc, viết bản nháp, chỉnh sửa và giữ được sức sáng tạo qua những giai đoạn khó khăn.
Giới thiệu
On Writing vừa là hồi ký, vừa là sách hướng dẫn nghề viết, vừa là câu chuyện về sự hồi phục. Stephen King kể về tuổi thơ, những lần bị từ chối thuở đầu, hôn nhân, nghề dạy học, việc xuất bản, chuyện nghiện ngập và quá trình cai nghiện, rồi mới trình bày cách ông tiếp cận việc viết tiểu thuyết. Ông cho rằng người viết tiến bộ nhờ đọc thật nhiều, viết đều đặn, nắm chắc những điều cơ bản của ngôn ngữ và chỉnh sửa một cách trung thực. Hình ảnh thực tế ông dùng là chiếc hộp đồ nghề: từ vựng và ngữ pháp là những dụng cụ chung ai cũng cần, còn các kỹ thuật phức tạp hơn nằm ở những tầng trên. Cuốn sách khép lại với việc King trở lại bàn viết sau khi một chiếc xe tải nhỏ tông ông và suýt cướp đi mạng sống của ông năm 1999. Lời khuyên của ông thẳng thắn và dễ nhớ, nhưng bắt nguồn từ cách làm việc của một tiểu thuyết gia thành công khác thường. Những điều ông khuyên về số chữ viết mỗi ngày, về cách dựng cốt truyện hay về việc viết bản nháp đầu tiên trong riêng tư sẽ không hợp với mọi người viết, mọi thể loại hay mọi hoàn cảnh khuyết tật.
Tóm tắt đầy đủ
1. Học cách sống đời người viết
Ý chính: King kể về những cơn bệnh thuở nhỏ, những truyện đầu tay, trải nghiệm ở trường và những lần bị từ chối hết lần này đến lần khác. Các câu chuyện ấy không cho thấy tài năng được công nhận ngay lập tức. Viết trở thành một phần con người ông nhờ đọc, nhờ làm ra tác phẩm, và nhờ gửi tác phẩm ra ngoài đủ nhiều để học từ những phản hồi nhận được.
Trong cuộc sống: Hãy giữ một cuốn sổ ghi lại các lần gửi bài hoặc các dự án, trong đó ghi cả những lần thử, những nhận xét và bài học, chứ không chỉ những lần được nhận. Thỉnh thoảng xem lại để tìm những quy luật mà bạn có thể tác động được. Một kho tác phẩm đã hoàn thành ngày càng đầy lên là bằng chứng của việc luyện tập, kể cả khi sự công nhận của công chúng đến chậm.
2. Công việc, gia đình và chứng nghiện
Ý chính: King mô tả những công việc lương thấp, cuộc sống gia đình và sự động viên của Tabitha King khi ông suýt vứt bỏ Carrie. Về sau, thành công cũng không giúp ông tránh khỏi chứng nghiện rượu và ma túy. Ông bác bỏ quan niệm sai lầm rằng say sưa tạo ra nghệ thuật hay: sự sống còn, các mối quan hệ và việc hồi phục quan trọng hơn hình ảnh lãng mạn về người viết sống trong đau khổ.
Trong cuộc sống: Hãy giữ lại những bản nháp bạn định bỏ đi trước khi xóa chúng, và hỏi một người đọc bạn tin tưởng xem phần nào trong đó vẫn còn sức sống. Nếu việc dùng chất gây nghiện hoặc bệnh tâm thần đe dọa sức khỏe, hãy tìm sự giúp đỡ từ người có chuyên môn thay vì coi nguy hiểm là một phần của bản sắc sáng tạo.
3. Xây dựng hộp đồ nghề
Ý chính: Hộp đồ nghề của King bắt đầu từ vốn từ và ngữ pháp. Ông khuyên dùng những từ tự nhiên, cấu trúc câu rõ ràng, danh từ và động từ mạnh, và dè dặt với trạng từ. Các quy tắc cho ta những dụng cụ chung, nhưng không thay thế được việc chú ý đến hiệu quả của từng câu cụ thể.
Trong cuộc sống: Khi chỉnh sửa, hãy đánh dấu các trạng từ và những cách dẫn lời thoại cầu kỳ. Giữ lại những chỗ mang đến thông tin mà nơi khác không có, và thử xem một động từ mạnh hơn hoặc một bối cảnh rõ hơn có làm được việc tương tự không. Hãy đọc to cả hai phiên bản trước khi quyết định bản nào hợp hơn với giọng văn bạn muốn.
4. Đọc và viết đều đặn
Ý chính: Người viết tiến bộ nhờ đọc rộng và viết đều. Đọc cho thấy những khả năng, những điểm yếu và những kỳ vọng của từng thể loại; thường xuyên quay lại với bản thảo giúp giữ đà viết. Mức số chữ mỗi ngày của King chỉ là một phương pháp, không phải thước đo chung cho việc nghiêm túc với nghề.
Trong cuộc sống: Hãy chọn một mục tiêu hằng tuần mà bạn duy trì được, dựa trên thời gian, sức lực và sức khỏe của mình. Nếu số chữ không hợp với dự án, hãy theo dõi số buổi viết, số phút hoặc số trang đã sửa, rồi điều chỉnh dựa trên vài tuần dữ liệu. Giữ sự đều đặn mà không tự trừng phạt mình vì những gián đoạn không tránh được hay thời gian cần để hồi phục.
5. Viết nháp, để nguội và chỉnh sửa
Ý chính: King thích khám phá câu chuyện qua các tình huống và nhân vật hơn là vạch sẵn mọi sự kiện. Ông khuyên viết nháp trong riêng tư, cất bản thảo sang một bên rồi quay lại với khoảng cách cần thiết. Việc chỉnh sửa loại bỏ những chỗ gây rối và những phần thừa, đồng thời làm rõ chủ đề đã hiện ra trong quá trình viết truyện.
Trong cuộc sống: Sau khi viết xong bản nháp, hãy lên lịch nghỉ một thời gian và chỉ ghi lại những sự kiện cấp bách. Khi quay lại, hãy đọc cả tác phẩm trước khi sửa từng dòng, xác định hiệu ứng trung tâm của nó và lập kế hoạch chỉnh sửa dựa trên những vấn đề lặp lại, chứ không phải dựa trên câu đầu tiên làm bạn khó chịu.
6. Viết trở lại sau tai nạn
Ý chính: Năm 1999, một chiếc xe tải nhỏ tông King khi ông đang đi bộ, gây ra những chấn thương nguy hiểm đến tính mạng và quá trình phục hồi chức năng đau đớn. Quay lại bàn viết rất khó khăn, nhưng viết trở lại trở thành một phần của việc lấy lại cuộc sống, chứ không phải màn trình diễn về kỷ luật không cần nỗ lực.
Trong cuộc sống: Sau một cơn bệnh hay một cuộc khủng hoảng, hãy giảm mục tiêu và xây lại khả năng làm việc từng bước. Một buổi viết ngắn có người hỗ trợ cũng có thể là tiến bộ đáng kể, và thiết bị hỗ trợ hay việc đọc cho máy ghi lại có thể giúp ích. Nhu cầu y tế và việc nghỉ ngơi được ưu tiên hơn việc theo kịp nhịp làm việc trước kia.
Vì sao tác phẩm đáng đọc
Cuốn sách gắn lời khuyên về nghề viết với bằng chứng rằng việc viết diễn ra trong một cuộc sống bình thường và dễ tổn thương. King làm mất đi vẻ bí ẩn của danh hiệu tác giả bán chạy khi nhấn mạnh việc đọc, chỉnh sửa, sự ủng hộ của gia đình và nhiều năm làm việc. Hồi ký của ông cũng cho thấy rõ rằng xuất bản không giải quyết được chuyện nghiện ngập, sức khỏe hay mọi vấn đề nghệ thuật.
Đóng góp bền vững nhất của cuốn sách là sự cho phép để người ta nghiêm túc với việc kể chuyện đại chúng. King coi trọng sự rõ ràng, hồi hộp và sức hút với người đọc, mà không cho rằng tham vọng văn chương mâu thuẫn với tiểu thuyết thể loại. Giọng văn như trò chuyện giúp những lời khuyên kỹ thuật dễ nhớ, còn phần hồi ký cho người đọc lý do để hiểu vì sao những thói quen ấy quan trọng với ông.
Những ý chính
- Đọc rộng và luyện tập đều đặn. Người viết xây dựng khả năng phán đoán bằng cách gặp nhiều hiệu ứng khác nhau và viết đủ nhiều để thử những hiệu ứng của riêng mình.
- Ngôn ngữ là một hộp đồ nghề. Vốn từ và ngữ pháp mở rộng sự lựa chọn; phô diễn vì chính nó làm yếu đi việc truyền đạt.
- Viết nháp và chỉnh sửa là hai việc khác nhau. Sự riêng tư có thể giúp khám phá, còn khoảng cách và người đọc giúp những quyết định sau tốt hơn.
- Những huyền thoại sáng tạo có thể nguy hiểm. Nghiện ngập không phải nguồn của tài năng và đau khổ không làm nghệ thuật có giá trị hơn.
- Một cuộc sống bền vững nâng đỡ công việc. Sức khỏe, các mối quan hệ và nhịp làm việc được điều chỉnh cho phù hợp quan trọng hơn năng suất kiểu anh hùng.
Bài học có thể rút ra
Hãy xây dựng một chu trình viết có thể lặp lại: đọc, viết nháp theo lịch trình duy trì được, để tác phẩm nguội đi, đọc lại toàn bộ rồi chỉnh sửa từ vấn đề lớn nhất đến nhỏ nhất. Hãy xin phản hồi khi bản nháp đã đủ vững để tiếp nhận, và hỏi người đọc những câu hỏi cụ thể, thay vì giao cho họ trách nhiệm quyết định cuốn sách sẽ là gì.
Hãy xem các mục tiêu bằng con số của King như những ví dụ. Một bậc cha mẹ, một người viết khuyết tật, một học sinh hay một nhà thơ có thể cần những thước đo rất khác. Sự đều đặn có thể nghĩa là quay lại với việc viết qua nhiều tháng, chứ không nhất thiết viết mỗi ngày. Hãy dùng lời khuyên về ngữ pháp để cải thiện hiệu ứng bạn muốn tạo ra, nhưng hãy tìm hiểu quy ước của thể loại và độc giả trước khi áp dụng bất kỳ khẩu hiệu nào một cách máy móc.
Phê bình và góc nhìn khác
Sự tự tin của King có thể biến sở thích cá nhân thành quy luật chung. Viết theo kiểu khám phá, giảm trạng từ một cách quyết liệt và giữ bản nháp đầu khép kín không phù hợp với mọi người viết. Sách phi hư cấu cần nhiều nghiên cứu, việc cộng tác và những cốt truyện phức tạp có thể cần dàn ý và phản hồi từ sớm.
Hồi ký này nhấn mạnh việc luyện tập của từng cá nhân nhiều hơn kinh tế của ngành xuất bản, sự phân biệt đối xử, khả năng tiếp cận hay cộng đồng. Câu chuyện thành công của ông có thể đánh giá thấp vai trò của may mắn và điều kiện thị trường. Người đọc nên kết hợp cuốn sách này với sách về nghề viết của những tác giả từ nhiều truyền thống khác nhau và với hướng dẫn riêng cho thể loại mình viết.
Ai nên đọc cuốn sách này?
Cuốn sách lý tưởng cho những người muốn viết tiểu thuyết và những độc giả của Stephen King thích kiểu sách trộn lẫn kinh nghiệm nghề viết với hồi ký. Thiếu niên đã khá trưởng thành có thể đọc, dù sách có bàn đến chuyện nghiện ngập và chấn thương nặng. Những người viết đang tìm một công thức chung nên xem các quy tắc trong sách như những thử nghiệm, không phải mệnh lệnh.
Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.
Bạn đã đọc đến cuối 🎉
Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.
Nên đọc tiếp
Từng con chim một
Anne Lamott
Một cuốn hướng dẫn viết văn ấm áp và hài hước, khuyên bạn bắt đầu từ những bước nhỏ, cho phép mình viết dở, và chú ý đến cuộc sống.
🎨 Nghệ thuật & sáng tạoCác yếu tố của phong cách
William Strunk Jr. and E. B. White
Cuốn sổ tay viết lách gọn nhẹ này đề cao cách dùng ngôn ngữ chuẩn mực, câu văn tiết kiệm, ngôn từ cụ thể và việc chỉnh sửa có chủ đích, dù đôi khi nó trình bày những sở thích văn phong còn gây tranh cãi như thể đó là quy tắc chung cho mọi người.
🎨 Nghệ thuật & sáng tạoCuộc chiến nghệ thuật
Steven Pressfield
Tiểu thuyết gia Steven Pressfield đặt tên cho thế lực vô hình ngăn ta làm những công việc sáng tạo và quan trọng, mà ông gọi là "Kháng cự" (Resistance), và cho thấy những người làm nghề chuyên nghiệp đánh bại nó bằng cách có mặt mỗi ngày và bắt tay vào làm việc.
🌱 Phát triển bản thânCâu chuyện nghệ thuật
E. H. Gombrich
Gombrich lần theo những truyền thống lớn của nghệ thuật phương Tây, cho thấy các nghệ sĩ đã thừa hưởng những bài toán thị giác, chỉnh sửa các quy ước và học cách để hình ảnh phục vụ những mục đích luôn thay đổi.
🎨 Nghệ thuật & sáng tạoNhững Cách Thấy
John Berger
Một cuốn sách ngắn nổi tiếng cho thấy những gì ta nhìn thấy trong nghệ thuật được định hình bởi những gì ta biết và tin, và bởi việc ai sở hữu, sao chép và bán các hình ảnh.
🎨 Nghệ thuật & sáng tạoHành động sáng tạo
Rick Rubin
Rubin trình bày sáng tạo như một cách sống biết đón nhận, trong đó sự chú tâm, sự thử nghiệm và việc gọt giũa có kỷ luật giúp người nghệ sĩ biến những tác phẩm mới chỉ là khả năng thành hình hài thật.
🎨 Nghệ thuật & sáng tạoMuốn thứ gì khác?
Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.