Cái chết của Ivan Ilyich
Tên gốc: Смерть Ивана Ильича
Một thẩm phán Nga thành đạt và sống đúng khuôn phép ngã bệnh rồi qua đời, và trong những tuần cuối đời, ông nhận ra rằng cuộc sống tiện nghi của mình thật ra không phải là một cuộc sống tốt đẹp.
Giới thiệu
Cái chết của Ivan Ilyich là một tiểu thuyết ngắn của Leo Tolstoy, xuất bản năm 1886, sau cuộc khủng hoảng tôn giáo của ông. Truyện mở đầu bằng tin ông thẩm phán qua đời và phản ứng của các đồng nghiệp, những người chủ yếu nghĩ đến chuyện thăng chức và những ván bài. Sau đó câu chuyện quay lại kể về cuộc đời ông, từ sự nghiệp và hôn nhân bình thường cho đến căn bệnh cướp đi mạng sống ông. Đây là một trong những tác phẩm miêu tả cái chết nổi tiếng nhất trong văn học, và nó đặt câu hỏi điều gì khiến một cuộc đời đáng sống. Tác phẩm ngắn, thẳng thắn và đầy sức mạnh, và đã được bác sĩ, triết gia lẫn độc giả bình thường đọc.
Nhân vật chính
- Ivan Ilyich Golovin: một thẩm phán được kính trọng, sống một cuộc đời đúng khuôn phép và bình thường.
- Praskovya Fedorovna: vợ ông, người mà ông có một cuộc hôn nhân xa cách.
- Gerasim: một người hầu nông dân trẻ, chăm sóc ông bằng lòng tốt giản dị.
- Peter Ivanovich: một đồng nghiệp ở đầu câu chuyện.
- Các bác sĩ: một loạt thầy thuốc đưa ra ý kiến nhưng không có lời giải đáp.
- Vasya: cậu con trai nhỏ của Ivan Ilyich.
Tóm tắt đầy đủ
Tin dữ
Câu chuyện mở đầu ở một tòa án, nơi các đồng nghiệp của Ivan Ilyich đọc tin ông mất trên báo. Họ không buồn. Ai nấy trước hết đều nghĩ xem cái chết này sẽ thay đổi cơ hội thăng chức của mình ra sao. Peter Ivanovich đến nhà dự lễ cầu hồn trước đám tang, ở đó ông gặp bà góa, người quan tâm đến số tiền mình sẽ nhận được hơn là nỗi đau mất chồng. Ông rời buổi lễ sớm để đi chơi bài.
Cảnh này đặt ra giọng điệu cho cả truyện: cái chết được coi là một vấn đề xã giao chứ không phải chuyện của con người, và những người xung quanh chỉ muốn tránh nghĩ về nó.
Một cuộc sống êm đềm
Câu chuyện sau đó quay lại cuộc đời của Ivan Ilyich. Ông là một người thông minh, dễ tính, học giỏi và thành công trong sự nghiệp. Ông trở thành thẩm phán, và thích quyền lực cùng sự kính trọng mà chức vụ mang lại. Ông cưới một người phụ nữ phù hợp và hấp dẫn, nhưng cuộc hôn nhân sớm trở nên lạnh nhạt, và ông dành ngày càng nhiều thời gian cho công việc, thứ đem lại cho ông cảm giác ngăn nắp.
Ông sống “dễ chịu và đúng mực”, và luôn chắc chắn làm những gì người ta mong đợi. Ông thích chơi bài, thích giao tiếp lịch sự và thích trang hoàng nhà cửa. Trong mắt mình, ông là người tốt, đã làm đúng mọi điều.
Căn bệnh
Một ngày nọ, khi đang chỉ cách treo rèm trong ngôi nhà mới, Ivan Ilyich trượt chân, kịp giữ lại được, nhưng bị đập vào một bên sườn. Vết thương trông nhỏ, và cuốn sách không bao giờ đưa ra một lời giải thích y học đáng tin. Cơn đau không hết, và ông bắt đầu thấy mệt mỏi, khó chịu. Ông đi khám hết bác sĩ này đến bác sĩ khác, họ nói bằng những câu dài dòng và không cho ông biết mình bị gì. Họ đối xử với ông như một ca bệnh, không phải một con người. Gia đình và bạn bè không muốn đối diện với ý nghĩ rằng ông bệnh nặng, và cư xử như thể chẳng có chuyện gì.
Vợ ông ngày càng bực mình vì những lời than phiền của ông. Ông thấy mình ngày càng cô độc. Ông nhận ra rằng những người xung quanh thấy bệnh của mình là điều phiền toái, và họ không muốn nghe về cái chết.
Câu hỏi
Khi bệnh nặng dần, Ivan Ilyich bắt đầu tự hỏi vì sao chuyện này lại xảy ra với mình. Ông nghĩ đến lập luận mà ông từng học, rằng mọi người đều phải chết, và ông là một con người, nhưng ông không thể gắn điều đó với chính mình. Cái chết của bản thân dường như là điều không thể.
Trong những ngày đêm dài, ông xem xét lại cuộc đời mình và bắt đầu nghi ngờ nó. Ông từng nghĩ mình đã sống tốt, nhưng giờ ông thấy phần chân thật trong đó ít ỏi đến mức nào. Công việc, hôn nhân và đời sống xã hội của ông đều chỉ là một màn trình diễn, bị chi phối bởi những gì người khác mong đợi. Ông nhận ra mình đã luôn né tránh cảm xúc thật của mình, và ông tràn ngập sợ hãi và cay đắng.
Gerasim
Người đối xử với ông bằng lòng tốt giản dị nhất là Gerasim, một người hầu trẻ giúp chăm sóc ông. Gerasim không giả vờ. Anh hiểu rằng ông chủ mình đang hấp hối, và anh đón nhận điều đó một cách đơn sơ, bình thản. Ban đêm anh nâng chân Ivan Ilyich lên, điều này làm dịu cơn đau của ông, và anh nói rằng rồi ai cũng sẽ chết, nên giúp ông chẳng có gì phiền.
Sự thành thật này là một niềm an ủi, và nó cho Ivan Ilyich thấy sự khác biệt giữa một cuộc sống phô trương và một cuộc sống với cảm xúc thật. Ông cũng nhận ra ánh nhìn thương xót đầy sợ hãi của cậu con trai nhỏ Vasya, một cậu học trò dường như hiểu ông hơn những người khác.
Ánh sáng
Trong những ngày cuối, Ivan Ilyich gào lên vì đau đớn và sợ hãi suốt ba ngày. Ông tự hỏi liệu cuộc sống mình đã sống có sai không, và hiểu rằng mình đã không sống như lẽ ra phải sống. Gần cuối, ông thoáng thấy một ánh sáng, đúng lúc con trai nắm lấy tay ông và hôn lên đó. Ông thấy thương cho đứa bé và cho vợ, rồi cố xin họ tha thứ, dù lời nói thốt ra sai lạc. Sau đó ông thấy nỗi sợ chết đã biến mất. Thay vào đó chỉ còn ánh sáng ấy, và theo cách hiểu tôn giáo, là cảm giác rằng cái chết không phải sự kết thúc, dù cuốn sách không kể gì về kiếp sau.
Ông qua đời trong bình yên. Những dòng cuối gợi ý rằng vào khoảnh khắc cuối cùng, ông đã tìm thấy điều mà cả đời mình còn thiếu.
Vì sao tác phẩm đáng đọc
Cái chết của Ivan Ilyich được coi là một trong những tác phẩm hư cấu ngắn vĩ đại nhất. Cách tác phẩm phân tích việc một người có thể sống một cuộc đời đúng khuôn phép mà không bao giờ nghĩ về ý nghĩa của nó đã được ca ngợi rộng rãi, và bức tranh về cái chết trong sách được các bác sĩ và những người viết về bệnh tật trích dẫn. Nhiều độc giả thấy thông điệp của sách, rằng cách ta sống quan trọng hơn những gì ta đạt được, vẫn còn đúng.
Tác phẩm cũng đáng chú ý ở văn phong giản dị, thẳng thắn, và ở cấu trúc đi từ tin báo tử ngược về toàn bộ cuộc đời cho đến phút cuối. Nó đã ảnh hưởng đến những tác giả sau này viết về cái chết và ý nghĩa cuộc sống, như các nhà hiện sinh (existentialists).
Những ý chính
- Một cuộc đời đúng khuôn phép có thể là một cuộc đời trống rỗng. Ivan sống để làm vừa lòng người khác.
- Cái chết khó đối diện. Những người quanh ông né tránh chủ đề này.
- Lòng tốt thật sự thì giản dị. Gerasim thành thật và biết quan tâm.
- Không bao giờ hoàn toàn là quá muộn. Ivan tìm thấy bình yên ở phút cuối.
- Xã hội đề cao vẻ bề ngoài. Những người đến viếng quan tâm đến địa vị, không phải nỗi đau.
Bài học có thể rút ra
Câu chuyện mời ta tự hỏi mình đang sống vì điều gì. Ivan Ilyich theo đuổi thăng chức và sự tiện nghi, và đến cuối cùng ông thấy những điều ấy là trống rỗng. Ta có thể thường xuyên tự hỏi những lựa chọn của mình xuất phát từ giá trị của chính mình hay từ những gì người khác mong đợi.
Sách cũng dạy ta cách đối xử với người bệnh và người sắp qua đời. Gerasim không giả vờ, anh có mặt và tử tế. Ta có thể cố gắng thành thật và dịu dàng với những người đang đau khổ, thay vì quay mặt đi.
Cuối cùng, cuốn sách cho thấy sự thay đổi là có thể, ngay cả khi đã muộn trong đời. Những giờ phút cuối của Ivan rất đau đớn, nhưng chúng mang lại sự thấu hiểu, một lời nhắc rằng cố gắng trở nên thành thật và biết yêu thương hơn không bao giờ là vô ích.
Phê bình và góc nhìn khác
Một số độc giả thấy cuốn sách ảm đạm, với sự tập trung không ngừng vào nỗi đau và sự trống rỗng của cuộc sống bình thường. Những người khác thấy thông điệp của nó quá nặng tay, vì Tolstoy, lúc đó đã trở thành một nhà đạo đức nghiêm khắc, dường như lên án toàn bộ đời sống trung lưu, và cái nhìn của ông về hôn nhân của Ivan thì khắc nghiệt. Một vài nhà phê bình cho rằng cái kết mang màu sắc tôn giáo diễn ra quá đột ngột, và kém thuyết phục hơn phần miêu tả dài về nỗi đau trước đó.
Dù vậy, sức mạnh và sự sáng rõ của cuốn sách đã giữ nó ở vị trí một tác phẩm kinh điển.
Ai nên đọc cuốn sách này?
Cuốn sách này dành cho thiếu niên lớn và người trưởng thành đã sẵn sàng suy nghĩ về cái chết và ý nghĩa cuộc sống. Sách ngắn và ngôn ngữ đơn giản, nhưng chủ đề thì nghiêm túc. Đây là lựa chọn tốt cho độc giả muốn một tác phẩm kinh điển ngắn gọn mà mạnh mẽ, và cho những ai làm việc với người bệnh hoặc người cao tuổi.
Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.
Bạn đã đọc đến cuối 🎉
Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.
Nên đọc tiếp
Anna Karenina
Leo Tolstoy
Ở nước Nga thời Sa hoàng, một phụ nữ quý tộc đã có chồng phải lòng một sĩ quan hào hoa và đánh mất chỗ đứng của mình trong xã hội, trong khi một chủ đất trầm tư đi tìm một cuộc sống có ý nghĩa qua tình yêu, lao động và đức tin.
🌍 Văn học thế giớiChiến tranh và hòa bình
Leo Tolstoy
Năm gia đình quý tộc Nga bị cuốn vào các cuộc chiến tranh của Napoleon, và qua tình yêu, mất mát và những năm tháng tìm kiếm, ba người trẻ trong số họ khám phá ra điều làm cho một cuộc đời có ý nghĩa.
🌍 Văn học thế giớiTội ác và hình phạt
Fyodor Dostoevsky
Một cựu sinh viên nghèo ở St. Petersburg giết một bà chủ tiệm cầm đồ già để chứng minh mình là người phi thường, đứng trên đạo đức thông thường, rồi bị lương tâm giày vò cho đến khi tình yêu và lời thú tội mở ra cho anh một con đường chuộc lỗi.
🌍 Văn học thế giớiHóa thân
Franz Kafka
Một nhân viên bán hàng lưu động chăm chỉ thức dậy vào một buổi sáng và thấy mình đã biến thành một con côn trùng khổng lồ đáng sợ, còn tình thương của gia đình dành cho anh dần dần biến thành ghê tởm và bỏ mặc.
🌍 Văn học thế giớiNgười xa lạ
Albert Camus
Một nhân viên văn phòng lạnh nhạt giết một người đàn ông trên bãi biển ở Algeria, rồi nhận ra rằng xã hội kết tội anh không chỉ vì vụ giết người mà còn vì anh từ chối bày tỏ những cảm xúc mà người ta mong đợi.
🌍 Văn học thế giớiHoàng tử bé
Antoine de Saint-Exupery
Một phi công mắc kẹt giữa sa mạc gặp một cậu bé đến từ một hành tinh nhỏ xíu, và cậu dạy anh rằng những điều quan trọng nhất trong đời, như tình yêu và tình bạn, chỉ có thể nhìn thấy bằng trái tim.
🌍 Văn học thế giớiMuốn thứ gì khác?
Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.