Vòm rừng

Tên gốc: The Overstory

Từ 13 tuổiđọc 6 phúttiểu thuyết đương đạitiểu thuyết sinh tháitiểu thuyết nhiều tuyến nhân vậtCó tiết lộ nội dung
Lưu ý nội dung một cái chết trong lúc phá hoại; các vụ bắt giữ; một vụ tự tử; một cú ngã gây liệt; bệnh tật của một nhân vật
Tìm mua sách ↓

Chín người xa lạ, mỗi người đổi thay sau một cuộc gặp gỡ với cây cối, được kéo lại gần nhau để bảo vệ những khu rừng nguyên sinh lâu năm (old-growth forest) của nước Mỹ, trong một cuốn tiểu thuyết xem cây là nhân vật và mời ta nhìn đời sống con người như một phần nhỏ của một đời sống dài hơn rất nhiều.

Giới thiệu

Vòm rừng là tiểu thuyết của Richard Powers, xuất bản năm 2018, đoạt giải Pulitzer hạng mục Tiểu thuyết năm 2019. Sách gồm bốn phần, đặt tên theo các bộ phận của một cái cây: Rễ, Thân, Tán và Hạt giống (Roots, Trunk, Crown, Seeds). Ở phần đầu, chín nhân vật được giới thiệu qua những truyện ngắn, mỗi người gắn với một cái cây hoặc với thiên nhiên. Ở các phần sau, cuộc đời họ giao nhau, trong bối cảnh những cuộc xung đột quanh việc khai thác gỗ ở vùng bờ Tây nước Mỹ. Cuốn tiểu thuyết pha trộn khoa học, lịch sử và hư cấu, và gợi ý rằng cây cối giao tiếp và hợp tác với nhau. Đây là một cuốn sách dài, nhiều tham vọng, đòi hỏi người đọc nhìn thế giới ngoài con người bằng một sự tôn trọng mới.

Nhân vật chính

  • Nicholas Hoel: một nghệ sĩ mà gia đình nhiều đời chụp ảnh một cây hạt dẻ.
  • Mimi Ma: một kỹ sư, người có cha trồng một cây dâu tằm để vinh danh cô.
  • Adam Appich: một sinh viên tâm lý học nghiên cứu cách con người phản ứng trước các mối đe dọa đối với môi trường.
  • Patricia Westerford: một nhà thực vật học phát hiện ra rằng cây cối giao tiếp với nhau và bị chế giễu vì điều đó.
  • Douglas Pavlicek: một cựu binh chiến tranh Việt Nam được một cây đa cứu mạng.
  • Olivia Vandergriff: một sinh viên đại học được hồi sinh sau khi bị điện giật và nghe thấy một thông điệp.
  • Neelay Mehta: một nhà thiết kế phần mềm bị liệt, người tạo ra những thế giới ảo.
  • Ray Brinkman và Dorothy Cazaly: một cặp vợ chồng, một luật sư và một người tốc ký.

Tóm tắt đầy đủ

Rễ

Cuốn tiểu thuyết mở đầu bằng câu chuyện về chín nhân vật. Gia đình Nicholas Hoel nhiều đời chụp ảnh một cây hạt dẻ mỗi tháng, còn anh thì vẽ và chụp ảnh. Cha của Mimi, một kỹ sư nhập cư về sau tự kết liễu đời mình, trồng một cây dâu tằm, và cô học ngành kỹ thuật. Douglas, một người lính không quân ở Việt Nam, sống sót sau một vụ rơi máy bay khi rơi trúng một cây đa. Patricia biết đến cây cối từ khi còn nhỏ, và khi trưởng thành, cô chứng minh rằng cây tự vệ trước côn trùng bằng tín hiệu hóa học, và chúng nói chuyện với nhau. Nghiên cứu của cô bị gạt bỏ.

Câu chuyện của mỗi nhân vật là một kiệt tác nhỏ, diễn ra ở những bối cảnh khác nhau: một trang trại ở Iowa, một vùng ngoại ô ở California, một khu rừng rậm ở Việt Nam, một phòng thí nghiệm đại học. Hiệu quả là cho thấy cuộc đời của những người xa lạ, giống như rễ cây, nối với nhau dưới bề mặt.

Thân

Ở phần thứ hai, đường đi của các nhân vật cắt nhau. Olivia Vandergriff, người bị điện giật rồi được hồi sinh, được những giọng nói trong đầu bảo hãy cứu cây. Nicholas, Mimi, Adam và Douglas gặp nhau, cùng với Olivia, ở bờ Tây, nơi những cây gỗ đỏ (redwood) nguyên sinh lâu năm đang bị đốn hạ. Adam Appich, một sinh viên tâm lý học, và những người khác bắt đầu hành động. Họ tổ chức biểu tình, sống trên cây và xích mình vào máy móc khai thác gỗ.

Lý do mỗi người tham gia khác nhau: đau buồn, tức giận, đức tin, cảm giác được kêu gọi. Họ không phải một phong trào thống nhất mà là một nhóm những cá nhân tìm thấy trong những cây gỗ đỏ một nơi để những nỗi đau khác nhau của họ gặp nhau.

Ngồi trên cây để phản đối (Tree Sit)

Nick và Olivia, những người ngồi trên cây lâu dài, dựng trại trên một cây gỗ đỏ khổng lồ mà họ cố bảo vệ khỏi những người đốn gỗ, thỉnh thoảng có thêm người khác đến cùng. Những người biểu tình sống nhiều tháng trên các sàn gỗ cao phía trên mặt đất rừng. Họ chịu lạnh, đói và bị quấy rối. Cuộc ngồi trên cây trở thành biểu tượng của sự phản kháng, nhưng cũng đầy nguy hiểm, và những người đốn gỗ tìm đủ cách đe dọa họ. Cuộc ngồi trên cây không ngăn được việc đốn gỗ, và cả nhóm nản lòng.

Tán

Khi phong trào không ngăn được việc đốn gỗ, một số nhà hoạt động leo thang sang phá hoại, một hành động mà họ cho là chính đáng nhưng hóa ra gây thảm họa. Olivia chết trong một tai nạn trong vụ đốt phá, những người còn lại tản đi, bị nhà chức trách truy lùng. Một số bị bắt và lãnh án tù dài, số khác lẩn trốn. Niềm tin của cả nhóm vào lý tưởng bị thử thách bởi cảm giác tội lỗi, nỗi sợ và sự phản bội dưới áp lực.

Hậu quả

Các nhân vật đối mặt với hậu quả. Một số vào tù, và sức ép từ những gì mình đã làm để lại dấu ấn trên họ suốt đời. Patricia Westerford, đã nổi tiếng sau khi công trình của cô được công nhận, xuất bản một cuốn sách về cây và làm việc cho một ngân hàng hạt giống (seed bank). Tuyệt vọng vì rừng mất đi, cô suýt tự kết liễu đời mình trên sân khấu tại một hội nghị.

Hạt giống

Ở phần cuối, câu chuyện của những người sống sót khép lại. Neelay Mehta, nhà thiết kế phần mềm, dùng kỹ năng của mình để tạo ra một trò chơi giúp người chơi đắm mình trọn vẹn vào thế giới ảo (immersive game), và sau đó là các tác nhân trí tuệ nhân tạo biết học hỏi và quan sát. Mạch truyện của Patricia là kho lưu giữ hạt giống. Chứng phình mạch máu não của Ray Brinkman, sau đó ông và Dorothy tìm thấy ý nghĩa mới trong cuộc hôn nhân và trong thiên nhiên, là một trong những mạch truyện lặng lẽ hơn. Câu chuyện kết thúc bằng viễn cảnh về việc trí tuệ nhân tạo và thiên nhiên có thể kết nối với nhau ra sao, và bằng ý niệm rằng con người thì ngắn ngủi còn cây thì lâu dài. Mimi, người đã sống sót, hòa giải với vai trò của mình. Cuốn sách khép lại bằng chữ STILL (tiếng Anh nghĩa là “vẫn” hoặc “tĩnh lặng”) khổng lồ do Nick xếp từ gỗ rụng, nhìn từ trên cao, một hình ảnh khép lại của hy vọng và sự kiên nhẫn.

Vì sao tác phẩm đáng đọc

Vòm rừng đoạt giải Pulitzer và đưa vấn đề bảo tồn rừng vào dòng chính của văn chương. Sách bán rộng rãi và được khen vì quy mô cùng lối văn giàu chất thơ. Nó thường được nhắc cùng các tác phẩm phi hư cấu như The Hidden Life of Trees và Braiding Sweetgrass khi bàn về việc nối lại với thiên nhiên.

Cuốn tiểu thuyết được cho là đã truyền cảm hứng để nhiều độc giả tìm hiểu về cây cối và tham gia các hoạt động vì môi trường, và thường được giới thiệu trong những cuộc trò chuyện về văn học viết về khí hậu (climate fiction).

Cuốn tiểu thuyết cũng đưa nhiều độc giả đến với những cuốn sách về rừng, và một số trường đại học cùng câu lạc bộ sách đã tổ chức trồng cây để đáp lại, một dấu hiệu cho thấy tác động khác thường của nó đối với một tác phẩm hư cấu.

Những ý chính

  • Cây là những sinh vật sống và biết giao tiếp. Cuốn tiểu thuyết mời ta kính trọng chúng.
  • Đời người ngắn ngủi. Cây sống hàng thế kỷ.
  • Đấu tranh phải trả giá. Biểu tình dẫn đến mất mát và bạo lực.
  • Khoa học cũng có thể bị nghi ngờ. Công trình của Patricia lúc đầu bị gạt đi.
  • Sự kết nối giữa các loài rất quan trọng. Cuốn sách xem sự sống như một mạng lưới.

Bài học có thể rút ra

Cuốn tiểu thuyết mời ta nhìn cây cối và rừng bằng con mắt mới, và hiểu ta phụ thuộc vào chúng đến mức nào. Điều này có thể thúc đẩy ta tìm hiểu thêm về những loài cây ở quanh mình.

Nó cũng cho thấy việc thay đổi một xã hội xây dựng trên tiêu dùng khó đến mức nào, và khuyến khích ta nghĩ xem những hành động nào mới có hiệu quả.

Cuối cùng, nó nhắc rằng thời gian thì dài, và cuộc đời ngắn ngủi của ta chỉ là một phần của một câu chuyện lâu dài hơn nhiều.

Nó còn nhắc rằng sự thay đổi thường bắt đầu từ những cá nhân chú ý đến điều mà người khác bỏ qua.

Phê bình và góc nhìn khác

Một số nhà phê bình thấy các nhân vật con người trong tiểu thuyết mỏng và cốt truyện kết nối lỏng lẻo, còn cây cối mới là nhân vật thật sự. Những người khác cho rằng sách quá mang tính giảng giải, và thông điệp về bảo vệ môi trường lấn át câu chuyện. Một số độc giả thấy nửa sau ảm đạm, và cách khắc họa các nhà hoạt động môi trường thì đơn giản hóa.

Một vài nhà khoa học lưu ý rằng một số khẳng định của sách về việc cây giao tiếp đã bị phổ thông hóa vượt quá bằng chứng. Dù vậy, nhiều độc giả vẫn được truyền cảm hứng.

Ai nên đọc cuốn sách này?

Cuốn sách phù hợp với thiếu niên lớn và người lớn. Sách dài, có nhiều mạch truyện và một số biến cố bi thảm. Đây là lựa chọn tốt cho những ai quan tâm đến môi trường và thích những tác phẩm hư cấu nhiều tham vọng.

Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.

Muốn đọc cả cuốn sách?

Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.

Bạn đã đọc đến cuối 🎉

Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.

Nên đọc tiếp

Đời sống bí ẩn của cây

Peter Wohlleben

Nhà lâm nghiệp Peter Wohlleben mô tả cách cây cối trong rừng trò chuyện với nhau, chia sẻ tài nguyên và chăm sóc nhau, và lập luận rằng chúng ta nên đối xử với cây như những sinh thể sống có đời sống xã hội.

🔬 Khoa học

Bện cỏ thiêng

Robin Wall Kimmerer

Nhà thực vật học kiêm nhà văn người Potawatomi Robin Wall Kimmerer đan quyện trí tuệ của người bản địa, khoa học về thực vật và những câu chuyện cá nhân để cho thấy con người và Trái Đất có thể sống trong một mối quan hệ của lòng biết ơn và sự có qua có lại (reciprocity).

🔬 Khoa học

Mùa xuân vắng lặng

Rachel Carson

Việc phun bừa bãi các loại thuốc trừ sâu hóa học mạnh như DDT đang đầu độc chim, cá, đất, nước và cả con người, và nhân loại cần học cách sống cùng thiên nhiên thay vì gây chiến với nó.

🔬 Khoa học

Đợt tuyệt chủng thứ sáu

Elizabeth Kolbert

Elizabeth Kolbert đi khắp thế giới để cho thấy con người đang gây ra một đợt tuyệt chủng hàng loạt (mass extinction) mới, đợt thứ sáu trong lịch sử Trái Đất (sau năm đợt đã được công nhận rộng rãi), bằng cách làm khí hậu, đại dương và môi trường sống thay đổi nhanh hơn tốc độ thích nghi của các loài.

🔬 Khoa học

Walden: Một mình sống trong rừng

Henry David Thoreau

Henry David Thoreau kể lại hai năm ông sống giản dị trong một túp lều nhỏ bên ao Walden ở Massachusetts, và lập luận rằng con người nên đơn giản hóa cuộc sống, dành thời gian cho thiên nhiên và tự suy nghĩ cho chính mình.

🕊️ Triết học & tôn giáo

Người đua diều

Khaled Hosseini

Một cậu bé nhà giàu ở Kabul phản bội người bạn thân trung thành của mình vào ngày diễn ra giải đấu thả diều, và nhiều thập kỷ sau, sau khi sang Mỹ sống, anh trở về một Afghanistan do Taliban cai trị để cố gắng sửa chữa lỗi lầm.

✨ Tiểu thuyết hiện đại

Muốn thứ gì khác?

Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.

Hiển thị sách cho:
Duyệt tất cả sách →