Giải mã truyện tranh

Tên gốc: Understanding Comics: The Invisible Art

Từ 10 tuổiđọc 7 phútlý thuyết truyện tranhnghệ thuậtsách phi hư cấu dạng đồ họa
Tìm mua sách ↓

Một cuốn sách bản thân cũng là truyện tranh, giải thích truyện tranh vận hành ra sao và vì sao hình thức kể chuyện này đáng được coi trọng.

Giới thiệu

Understanding Comics là sách của họa sĩ truyện tranh người Mỹ Scott McCloud, xuất bản năm 1993. Sách được viết và vẽ dưới dạng truyện tranh, trong đó McCloud xuất hiện như một người dẫn đường hoạt hình giải thích các ý tưởng của mình cho bạn đọc. Cuốn sách xem xét lịch sử, “từ vựng” và kỹ thuật của truyện tranh, và đặt ra những câu hỏi như: truyện tranh là gì, ta đọc nó như thế nào, và vì sao những nét vẽ đơn giản lại tác động mạnh đến ta như vậy? Đây là một trong những công trình lớn đầu tiên coi truyện tranh là một loại hình nghệ thuật, và cho đến nay vẫn được các họa sĩ, giáo viên và độc giả sử dụng rộng rãi.

Tóm tắt đầy đủ

1. Truyện tranh là gì?

Ý chính: McCloud cho rằng truyện tranh nên được định nghĩa theo nghĩa rộng. Ông mô tả truyện tranh là những hình ảnh và biểu tượng khác được đặt cạnh nhau theo một thứ tự có chủ ý, nhằm truyền đạt thông tin hoặc gợi ra cảm nhận thẩm mỹ nơi người xem. Theo cách hiểu này, truyện tranh có lịch sử rất lâu đời, bao gồm cả những bức tranh Ai Cập cổ đại và những tấm thảm treo thời trung cổ, chứ không chỉ là truyện tranh đăng báo hay sách siêu anh hùng.

Ví dụ trong sách: Ông đưa ra các ví dụ từ nhiều thời đại và nhiều nơi, để cho thấy ý tưởng xếp hình ảnh nối tiếp nhau đã có từ rất xa xưa và phổ biến khắp nơi.

Trong cuộc sống: Bản hướng dẫn lắp đồ nội thất, biển báo an toàn trên máy bay, và một chuỗi ảnh trong điện thoại đều có thể coi là một dạng truyện tranh, vì chúng dùng hình ảnh theo thứ tự để truyền đạt thông tin.

2. Sức mạnh của những khuôn mặt đơn giản

Ý chính: McCloud nói rằng một khuôn mặt vẽ rất đơn giản, chẳng hạn một vòng tròn với hai chấm và một nét, có thể mạnh hơn một khuôn mặt vẽ chân thực. Lý do là ta có thể nhìn thấy chính mình trong đó. Một khuôn mặt hoạt hình bỏ qua hầu hết chi tiết, nên theo nghĩa nào đó nó “trống”, và người đọc có thể điền vào đó bản sắc cùng cảm xúc của riêng mình.

Ví dụ trong sách: Ông vẽ một thang từ bức ảnh chân thực đến một biểu tượng trừu tượng, và cho thấy phản ứng của ta thay đổi ra sao dọc theo thang đó.

Trong cuộc sống: Biểu tượng cảm xúc (emoji) hoạt động theo cách tương tự. Một mặt cười đơn giản được mọi người hiểu, và nó có thể đại diện cho nhiều cảm xúc khác nhau.

3. Sự lấp đầy trong trí óc: khoảng giữa các khung tranh

Ý chính: Trong truyện tranh, người đọc phải tự tưởng tượng điều xảy ra ở khoảng trống giữa hai khung tranh (panel), gọi là rãnh giữa các khung (gutter). McCloud gọi hành động tinh thần này là “closure” (sự lấp đầy trong trí óc). Đây là cốt lõi của cách truyện tranh hoạt động, vì người đọc trở thành người cùng kể câu chuyện.

Ví dụ trong sách: Ông dùng các ví dụ để cho thấy người họa sĩ có thể tạo ra bất ngờ, hành động hay nỗi kinh hoàng bằng cách chọn điều gì để cho thấy và điều gì để bỏ trống. Ông cũng liệt kê nhiều kiểu nhảy từ khung này sang khung khác, từ một bước thời gian rất nhỏ đến một sự đổi cảnh hoàn toàn.

Trong cuộc sống: Khi bạn thấy hai bức ảnh, một chụp người đứng ở cửa và một chụp người ngồi bên bàn, bạn tưởng tượng rằng họ đã bước vào và ngồi xuống. Trí óc bạn tự lấp vào những bước còn thiếu.

4. Thời gian và chuyển động

Ý chính: Truyện tranh thể hiện thời gian bằng không gian. Kích thước và hình dạng của các khung, số lượng khung và cách sắp xếp chúng có thể làm một khoảnh khắc có vẻ nhanh hoặc chậm. Một khung lớn có thể cho khoảnh khắc nhiều thời gian hơn, còn chia một hành động ngắn thành nhiều khung có thể làm nó chậm lại như quay chậm, trong khi dùng ít khung có thể làm nó nhanh lên.

Ví dụ trong sách: McCloud cho thấy các họa sĩ dùng những đường chuyển động, nền chuyển động và hình ảnh lặp lại để tạo cảm giác di chuyển.

Trong cuộc sống: Trò chơi điện tử hay phim ảnh dùng những mẹo tương tự. Hãy nghĩ đến cảnh phim chậm lại ở một khoảnh khắc kịch tính rồi nhanh lên trong một pha rượt đuổi.

5. Nét vẽ, cảm xúc và phong cách

Ý chính: Cách vẽ một đường nét có thể thể hiện cảm xúc. Những nét mềm, tròn gợi cảm giác dịu dàng, còn những nét sắc, gồ ghề gợi cảm giác căng thẳng hay giận dữ. McCloud cho rằng đường nét có thể mang cảm xúc theo cách người đọc hiểu mà không cần ai giải thích, và đó là một phần giọng riêng của người họa sĩ.

Ví dụ trong sách: Ông cho thấy các đường nét, đường cong và hoa văn khác nhau có thể diễn tả những cảm xúc khác nhau.

Trong cuộc sống: Hãy so sánh bức vẽ ngôi nhà nét mềm của một đứa trẻ với một bức vẽ nét sắc, nguệch ngoạc. Mỗi bức nói lên một điều khác nhau, dù chủ đề vẫn là ngôi nhà.

6. Lời và hình

Ý chính: Truyện tranh dùng cả lời lẫn hình, và chúng có thể kết hợp theo nhiều cách. Đôi khi lời gánh nhiều phần câu chuyện hơn, đôi khi là hình, và đôi khi cả hai chia nhau gánh. McCloud mô tả nhiều kiểu kết hợp giữa hai thứ này, và không thứ nào phải nói rõ ra mọi điều đang xảy ra.

Ví dụ trong sách: Ông cho thấy một bóng thoại hay một cảnh cận có thể cho ta biết về sự hiện diện và cảm xúc bên trong của một nhân vật, ngay cả khi bức tranh nói rất ít.

Trong cuộc sống: Chú thích dưới một bức ảnh trên mạng xã hội, chỉ với vài chữ, có thể làm ta nhìn bức ảnh khác đi, từ vui sang buồn.

7. Các bước làm một tác phẩm truyện tranh

Ý chính: Gần cuối sách, McCloud phác ra những lựa chọn mà người sáng tác phải đưa ra: ý tưởng và mục đích, hình thức, idiom (phong cách hay trường phái làm việc), cấu trúc, tay nghề và bề mặt (lớp hoàn thiện). Ông khuyến khích độc giả xem truyện tranh là một nghề thủ công nghiêm túc, với nhiều quyết định ở mỗi giai đoạn.

Ví dụ trong sách: Ông nhấn mạnh rằng truyện tranh có thể viết về bất kỳ đề tài nào, theo bất kỳ phong cách nào, và hình thức này vẫn đang phát triển.

Trong cuộc sống: Nếu muốn tự vẽ một truyện tranh, bạn có thể bắt đầu bằng một ý tưởng đơn giản và vài khung tranh, rồi nghĩ cách kể cho rõ ràng.

Vì sao tác phẩm đáng đọc

Understanding Comics được coi là một tác phẩm kinh điển và đã được dịch ra nhiều thứ tiếng. Sách giúp thay đổi cách giới phê bình, giáo viên và công chúng nghĩ về truyện tranh, nhờ cung cấp một bộ từ vựng để nói về cách chúng hoạt động. Sách được dùng trong lớp học, từ trường phổ thông đến đại học, và đã khuyến khích nhiều người bắt đầu sáng tác. McCloud sau đó viết thêm hai cuốn nữa về chủ đề này, Reinventing Comics và Making Comics. Cuốn sách cũng được ngưỡng mộ như một ví dụ cho thấy truyện tranh có thể dạy những ý tưởng phức tạp. Nhiều độc giả vốn chưa từng nghĩ đến cách truyện tranh hoạt động nói rằng sau khi đọc, họ nhận ra những lựa chọn của họa sĩ trên từng trang, và nhờ vậy thích truyện tranh cùng tiểu thuyết đồ họa hơn.

Những ý chính

  • Truyện tranh là một loại hình nghệ thuật thực thụ. Nó có lịch sử lâu đời và tay nghề sâu sắc.
  • Hình ảnh đơn giản dễ tạo sự gắn kết. Ta nhìn thấy mình trong một khuôn mặt hoạt hình giản dị.
  • Người đọc hoàn thiện câu chuyện. Sự lấp đầy trong trí óc biến ta thành người tham gia chủ động.
  • Không gian có thể thể hiện thời gian. Cách bố trí các khung làm thay đổi nhịp kể.
  • Phong cách mang ý nghĩa. Chính nét vẽ cũng biết nói.

Bài học có thể rút ra

Cuốn sách dạy ta chú ý cách hình ảnh truyền đạt thông tin, một kỹ năng hữu ích trong thế giới đầy tranh ảnh, quảng cáo và màn hình. Sách cũng khuyến khích ta tôn trọng những loại hình nghệ thuật có thể bị xem là “thấp kém”, và tự hỏi vì sao ta nghĩ như vậy.

Với những ai muốn sáng tạo, sách là lời giới thiệu rõ ràng về các lựa chọn trong kể chuyện bằng hình ảnh. Và sách nhắc rằng trí tưởng tượng của chính ta là một phần không thể thiếu của mọi câu chuyện, vì ta tự lấp vào những gì không được cho thấy.

Phê bình và góc nhìn khác

Một số nhà phê bình cho rằng định nghĩa truyện tranh của McCloud quá rộng, hoặc bỏ sót một số loại tác phẩm. Số khác thấy cuốn sách đã cũ, vì được viết vào đầu thập niên 1990, trước khi truyện tranh mạng và tiểu thuyết đồ họa phát triển mạnh. Các ví dụ trong sách chủ yếu lấy từ truyện tranh phương Tây và Nhật Bản, và phần bàn về lịch sử khá ngắn. Dù vậy, sách vẫn được nhìn nhận rộng rãi là một công trình mở đường.

Ai nên đọc cuốn sách này?

Cuốn sách này dành cho bất kỳ ai thích truyện tranh, vẽ hay kể chuyện, kể cả bạn đọc từ mười tuổi trở lên. Sách dễ đọc và đầy hình ảnh. Những ai muốn tìm một cuốn lịch sử truyện tranh chi tiết có thể cần một cuốn khác, nhưng như một lời giới thiệu thì khó có gì sánh bằng.

Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.

Muốn đọc cả cuốn sách?

Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.

Bạn đã đọc đến cuối 🎉

Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.

Nên đọc tiếp

Những Cách Thấy

John Berger

Một cuốn sách ngắn nổi tiếng cho thấy những gì ta nhìn thấy trong nghệ thuật được định hình bởi những gì ta biết và tin, và bởi việc ai sở hữu, sao chép và bán các hình ảnh.

🎨 Nghệ thuật & sáng tạo

Maus: Chuyện một kẻ sống sót

Art Spiegelman

Art Spiegelman vẽ lại câu chuyện của cha mình, người sống sót qua trại Auschwitz, với người Do Thái là chuột và người Đức Quốc xã là mèo, đồng thời cho thấy mối quan hệ khó khăn giữa hai cha con bị quá khứ in dấu.

👤 Chuyện đời thực

Persepolis

Marjane Satrapi

Bằng những trang truyện tranh đen trắng, Marjane Satrapi kể về tuổi thơ ở Iran trong thời Cách mạng Hồi giáo và cuộc chiến Iran-Iraq, rồi cuộc sống một mình ở châu Âu và lần trở về quê hương, trong hành trình đi tìm nơi mình thuộc về.

👤 Chuyện đời thực

Vẽ bằng nửa não phải

Betty Edwards

Một khóa học thực hành dạy bất kỳ ai biết vẽ bằng cách học nhìn sự vật đúng như chúng thật sự là, chứ không phải như trí óc tưởng chúng là.

🎨 Nghệ thuật & sáng tạo

Thiết kế lấy người dùng làm trung tâm

Don Norman

Khi người ta lúng túng với một cánh cửa, một cái bếp hay một trang web, lỗi thường nằm ở thiết kế chứ không phải ở người dùng, và thiết kế tốt làm cho hành động đúng trở nên hiển nhiên và khiến sai sót dễ sửa.

💼 Kinh doanh

Câu chuyện nghệ thuật

E. H. Gombrich

Gombrich lần theo những truyền thống lớn của nghệ thuật phương Tây, cho thấy các nghệ sĩ đã thừa hưởng những bài toán thị giác, chỉnh sửa các quy ước và học cách để hình ảnh phục vụ những mục đích luôn thay đổi.

🎨 Nghệ thuật & sáng tạo

Muốn thứ gì khác?

Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.

Hiển thị sách cho:
Duyệt tất cả sách →