Vẽ bằng nửa não phải

Tên gốc: Drawing on the Right Side of the Brain

Từ 10 tuổiđọc 6 phútdạy vẽsáng tạotâm lý học của việc vẽ
Tìm mua sách ↓

Một khóa học thực hành dạy bất kỳ ai biết vẽ bằng cách học nhìn sự vật đúng như chúng thật sự là, chứ không phải như trí óc tưởng chúng là.

Giới thiệu

Vẽ bằng nửa não phải là sách của giáo viên mỹ thuật người Mỹ Betty Edwards, xuất bản lần đầu năm 1979. Đây là một khóa học từng bước, kèm các bài tập, nhằm cho thấy vẽ là một kỹ năng có thể học được, và hầu hết mọi người đều có thể học vẽ nếu luyện tập. Edwards xây dựng phương pháp của mình dựa trên ý tưởng rằng bộ não có hai chế độ suy nghĩ: một chế độ thiên về lời nói và logic, và một chế độ thiên về hình ảnh và cảm nhận. Cuốn sách đã được dùng làm giáo trình chuẩn ở nhiều trường mỹ thuật và được dịch ra nhiều thứ tiếng.

Tóm tắt đầy đủ

1. Vẽ là kỹ năng của việc nhìn

Ý chính: Edwards nói rằng vẽ chủ yếu không phải là chuyện khéo tay, mà là chuyện nhìn. Hầu hết mọi người vẽ dở vì họ vẽ điều họ nghĩ mình thấy, chẳng hạn một ký hiệu của con mắt hay của cái cây, chứ không phải điều đang thật sự ở trước mặt. Muốn vẽ giỏi, bạn phải học cách nhìn sự vật bằng con mắt mới mẻ.

Ví dụ trong sách: Bà bắt đầu bằng việc yêu cầu người đọc vẽ những bức “trước khóa học”, trong đó có một bức chân dung tự họa, để sau này so sánh với các bức vẽ sau khi học xong.

Trong cuộc sống: Hãy thử vẽ bàn tay của chính bạn mà không nhìn xuống tờ giấy quá nhiều. Bạn sẽ nhận ra những chi tiết như nếp nhăn và đường cong mà bình thường mình bỏ sót.

2. Hai cách suy nghĩ

Ý chính: Edwards giới thiệu ý tưởng về chế độ não trái và não phải. Bà gọi một chế độ là “chế độ L” (L-mode), thiên về lời nói, phân tích và theo trình tự, còn chế độ kia là “chế độ R” (R-mode), thiên về hình ảnh, không gian và nhìn tổng thể. Bà nói rằng vẽ cần chế độ R, và mấu chốt là làm cho chế độ lời nói chịu đứng sang một bên.

Ví dụ trong sách: Bà dựa hai chế độ này một phần vào các nghiên cứu về hai nửa bộ não, đặc biệt là công trình của Roger Sperry, và dùng chúng để giải thích vì sao các bài tập của mình có hiệu quả. Quy tắc chung của bà là giao cho bộ não một nhiệm vụ mà chế độ lời nói sẽ từ chối. Trên trang web của mình, bà nói rằng hai chế độ này là những cách để biết và hiểu, dù chúng nằm ở đâu trong não, nên mô hình này là một khuôn khổ chứ không phải một bản đồ đã được chốt của bộ não, và các bài tập vẫn có thể giúp ích theo cả hai cách hiểu.

Trong cuộc sống: Khi bạn mải mê với một sở thích như phác họa hay âm nhạc, đến mức thời gian trôi đi lúc nào không hay, bạn đang ở trong trạng thái giống với điều Edwards gọi là chế độ R.

3. Vẽ ngược

Ý chính: Một trong những bài tập nổi tiếng nhất là chép một bức vẽ nét, nhưng lật ngược lại. Theo Edwards, vì hình ảnh trông không quen, chế độ lời nói không nhận ra nó và thôi can thiệp. Người vẽ chỉ việc đi theo các đường nét và hình khối, và thường chép được bản đẹp hơn.

Ví dụ trong sách: Edwards dùng một bức vẽ của Picasso về nhà soạn nhạc Stravinsky, mà học viên chép khi để ngược, và nhiều người ngạc nhiên vì mình làm tốt đến vậy.

Trong cuộc sống: Nếu bạn bị bí khi vẽ một khuôn mặt hay một hình khối, hãy lật ngược ảnh mẫu lại. Nó trở thành một tập hợp những đường nét, và bức vẽ thường khá lên.

4. Vẽ đường viền

Ý chính: Trong cách vẽ đường viền thuần túy (pure contour drawing), bạn nhìn vào mép của vật chứ không nhìn vào giấy, và vẽ chậm rãi khi mắt đi theo mép ấy. Kết quả có thể trông méo mó, vì mục đích của bài tập là việc nhìn. Bạn hình dung rằng đầu bút chì đang chạm vào mép vật khi mắt lần theo nó. Bài tập này rèn khả năng quan sát kỹ và sự phối hợp giữa mắt và tay.

Ví dụ trong sách: Bài tập được làm đầu tiên với bàn tay, rồi sau đó với những vật khác, và kết quả thường lạ lùng nhưng đầy biểu cảm.

Trong cuộc sống: Vẽ đường viền của một chiếc lá hay một chiếc cốc, thật chậm và chủ yếu nhìn vào vật, có thể làm dịu tâm trí cũng như làm mắt tinh hơn.

5. Khoảng trống xung quanh vật

Ý chính: Thay vì vẽ chính vật, bạn vẽ những khoảng trống xung quanh và giữa các vật (negative space, tức không gian âm). Ví dụ, để vẽ một chiếc ghế, bạn tập trung vào hình dạng của những khoảng trống giữa các chân ghế và tựa lưng. Trí óc dùng lời nói không gọi tên những hình dạng này, nên chúng dễ vẽ chính xác hơn.

Ví dụ trong sách: Edwards cho thấy việc vẽ các khoảng trống này có thể giúp vẽ đúng tỷ lệ và mối quan hệ giữa các phần.

Trong cuộc sống: Khi vẽ một chậu cây trên bậu cửa sổ, hãy nhìn hình dạng của khung cửa lộ ra giữa các chiếc lá. Vẽ hình đó, và cái cây thường tự hiện ra theo.

6. Năm kỹ năng cơ bản

Ý chính: Bà nói rằng vẽ bao gồm năm kỹ năng nhận thức cơ bản: nhận ra các đường biên, các khoảng trống, các mối quan hệ (như tỷ lệ và góc), ánh sáng và bóng tối, và tổng thể (gestalt). Khi đã học được những điều này, người ta có thể vẽ gần như bất cứ thứ gì.

Ví dụ trong sách: Khóa học được xây dựng xoay quanh việc luyện từng kỹ năng một, rồi kết hợp chúng lại, trong đó có vẽ chân dung.

Trong cuộc sống: Bạn có thể dùng chính những bước này để vẽ một phong cảnh: nhìn đường biên (đường chân trời), các khoảng trống (bầu trời), các mối quan hệ (cái cây cao bao nhiêu so với ngôi nhà), ánh sáng và toàn cảnh.

Vì sao tác phẩm đáng đọc

Vẽ bằng nửa não phải là một trong những sách dạy vẽ được dùng rộng rãi nhất và đã được dịch ra nhiều thứ tiếng. Sách giúp thay đổi quan niệm cho rằng vẽ là năng khiếu chỉ một số ít người sinh ra đã có, và đã trao cho nhiều người lớn sự tự tin để cầm bút chì lên. Sách được dùng trong các trường mỹ thuật và các buổi hội thảo, như một cách dạy quan sát và tư duy sáng tạo. Cuốn sách đã được chỉnh sửa, và một ấn bản mới, The New Drawing on the Right Side of the Brain, ra đời năm 1999. Edwards cũng viết những cuốn khác về vẽ và sáng tạo, như Drawing on the Artist Within (1986) và Color (2004).

Những ý chính

  • Vẽ có thể học được. Đó là một bộ kỹ năng, không chỉ là tài năng.
  • Nhìn là kỹ năng chính. Việc vẽ bắt đầu từ việc quan sát.
  • Làm im giọng kể trong đầu. Những mẹo như vẽ ngược giúp làm được điều này.
  • Đường biên và khoảng trống đều quan trọng. Nhìn các hình khối theo cách mới giúp vẽ chính xác hơn.
  • Luyện tập tạo nên sự tự tin. Những bài tập nhỏ dẫn đến tiến bộ nhìn thấy được.

Bài học có thể rút ra

Cuốn sách cho thấy nhiều kỹ năng tưởng như là tài năng bẩm sinh thật ra có thể học được nếu ta chia chúng thành các bước và luyện tập. Sách cũng dạy ta nhìn thế giới bằng đôi mắt mới mẻ, điều có thể mang lại niềm vui và sự bình yên. Ngay cả khi bạn không bao giờ vẽ ra một kiệt tác, thói quen chú ý quan sát có thể làm cuộc sống hằng ngày thú vị hơn.

Sách cũng gợi ý rằng ta nên tử tế với bản thân khi còn là người mới bắt đầu, và đừng bỏ cuộc sau lần thất bại đầu tiên. Luyện tập một chút mỗi ngày, dù chỉ mười phút, còn tốt hơn một buổi dài thỉnh thoảng mới có.

Phê bình và góc nhìn khác

Các nhà thần kinh học chỉ ra rằng ý tưởng về một “não phải” và “não trái” hoạt động tách biệt là quá đơn giản, vì cả hai bên não đều tham gia vào hầu hết các nhiệm vụ, kể cả vẽ. Chính Edwards hiện nay mô tả hai chế độ này là những cách để biết và hiểu, dù chúng nằm ở đâu trong não. Một số giáo viên mỹ thuật cho rằng phương pháp này quá tập trung vào vẽ tả thực, và không bao hàm sự biểu đạt hay trí tưởng tượng. Những người khác nói rằng các bài tập vẫn tốt, bất kể lời giải thích khoa học đi kèm.

Ai nên đọc cuốn sách này?

Cuốn sách này dành cho bất kỳ ai muốn học vẽ, từ khoảng mười tuổi trở lên, kể cả những người lớn nghĩ rằng mình không thể. Bạn cần có thời gian, một cây bút chì và giấy. Những ai muốn tìm lời khuyên về phong cách hay lịch sử nghệ thuật có thể cần những cuốn khác, nhưng người mới bắt đầu sẽ thấy đây là một người hướng dẫn thân thiện.

Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.

Muốn đọc cả cuốn sách?

Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.

Bạn đã đọc đến cuối 🎉

Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.

Nên đọc tiếp

Giải mã truyện tranh

Scott McCloud

Một cuốn sách bản thân cũng là truyện tranh, giải thích truyện tranh vận hành ra sao và vì sao hình thức kể chuyện này đáng được coi trọng.

🎨 Nghệ thuật & sáng tạo

Những Cách Thấy

John Berger

Một cuốn sách ngắn nổi tiếng cho thấy những gì ta nhìn thấy trong nghệ thuật được định hình bởi những gì ta biết và tin, và bởi việc ai sở hữu, sao chép và bán các hình ảnh.

🎨 Nghệ thuật & sáng tạo

Hành động sáng tạo

Rick Rubin

Rubin trình bày sáng tạo như một cách sống biết đón nhận, trong đó sự chú tâm, sự thử nghiệm và việc gọt giũa có kỷ luật giúp người nghệ sĩ biến những tác phẩm mới chỉ là khả năng thành hình hài thật.

🎨 Nghệ thuật & sáng tạo

Từng con chim một

Anne Lamott

Một cuốn hướng dẫn viết văn ấm áp và hài hước, khuyên bạn bắt đầu từ những bước nhỏ, cho phép mình viết dở, và chú ý đến cuộc sống.

🎨 Nghệ thuật & sáng tạo

Câu chuyện nghệ thuật

E. H. Gombrich

Gombrich lần theo những truyền thống lớn của nghệ thuật phương Tây, cho thấy các nghệ sĩ đã thừa hưởng những bài toán thị giác, chỉnh sửa các quy ước và học cách để hình ảnh phục vụ những mục đích luôn thay đổi.

🎨 Nghệ thuật & sáng tạo

Viết: Hồi ký về nghề

Stephen King

Stephen King kết hợp lời kể thẳng thắn về hành trình trở thành nhà văn với những lời khuyên thực tế về việc đọc, viết bản nháp, chỉnh sửa và giữ được sức sáng tạo qua những giai đoạn khó khăn.

🎨 Nghệ thuật & sáng tạo

Muốn thứ gì khác?

Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.

Hiển thị sách cho:
Duyệt tất cả sách →