Hư cấu

Tên gốc: Ficciones

Từ 13 tuổiđọc 6 phúttác phẩm kinh điểntruyện ngắnvăn chương siêu hìnhCó tiết lộ nội dung
Lưu ý nội dung một vụ giết người bạo lực trong vài truyện; có nhắc đến chiến tranh và sự phản bội
Tìm mua sách ↓

Tập truyện ngắn xuất sắc của Jorge Luis Borges, biến thư viện, mê cung, tấm gương và giấc mơ thành những câu đố về hiện thực, thời gian và sự vô tận.

Giới thiệu

Hư cấu (nghĩa là “những truyện hư cấu”) là tập truyện ngắn của nhà văn Argentina Jorge Luis Borges. Tập sách ra mắt năm 1944, gộp phần The Garden of Forking Paths (1941) với một phần mới hơn là Artifices. Truyện “The South” được thêm vào trong bản mở rộng năm 1956. Mỗi truyện chỉ dài vài trang nhưng chứa đầy ý tưởng, và thường được viết theo lối giống một bài khảo cứu, một bài điểm sách hoặc một truyện trinh thám. Borges bịa ra những cuốn sách, tác giả và thế giới không có thật, rồi dùng chúng để đặt câu hỏi về tri thức, bản sắc và thời gian. Tập truyện này nằm trong số những tác phẩm hư cấu có ảnh hưởng lớn nhất của thế kỷ hai mươi.

Nhân vật chính

Hư cấu là một tập truyện nên không có một bộ nhân vật chung. Có vài nhân vật trong các truyện như sau:

  • Người kể chuyện: thường là một người điềm đạm, uyên bác, chính là Borges hoặc một phiên bản của ông.
  • Những người thủ thư: những kẻ đi tìm kiếm lang thang trong Thư viện Babel vô tận.
  • Funes: chàng trai trẻ không thể quên bất cứ điều gì.
  • Pierre Menard: một nhà văn Pháp tưởng tượng, cố viết lại Don Quixote.
  • Viên thám tử và kẻ phạm tội: hai kẻ đối đầu trong “Death and the Compass”, một truyện mà chuỗi các vụ giết người trở thành một cái bẫy.

Tóm tắt đầy đủ

Tlon và thế giới được bịa ra

Trong “Tlon, Uqbar, Orbis Tertius”, người kể chuyện cùng một người bạn tình cờ đọc thấy trong một bộ bách khoa toàn thư có nhắc đến một đất nước lạ tên là Uqbar. Tìm hiểu thêm, họ phát hiện đất nước ấy là sản phẩm bịa đặt của một hội kín, và nó mô tả cả một thế giới, Tlon, với những ngôn ngữ riêng (trong một nhóm ngôn ngữ ấy không có danh từ) và một triết lý cho rằng vật chất không tồn tại, chỉ có cảm nhận.

Chẳng bao lâu, những đồ vật từ Tlon bắt đầu xuất hiện trong đời thực. Truyện khép lại với cảm giác rằng thế giới thật đang dần bị thế giới tưởng tượng thay thế, và người kể chuyện là một trong số ít người cuối cùng còn nhớ sự khác biệt.

Pierre Menard và Thư viện

Trong “Pierre Menard, Author of the Quixote” (tạm dịch: “Pierre Menard, tác giả của Quixote”), một nhà phê bình kể về một nhà văn Pháp quyết tâm viết lại Don Quixote từng chữ một, không phải bằng cách chép lại, cũng không phải bằng cách giả làm Cervantes, mà bằng chính cuộc đời và suy nghĩ của mình. Ông chỉ hoàn thành vài đoạn rời, nhưng chúng giống hệt bản gốc, và nhà phê bình cho rằng chúng giàu ý nghĩa hơn vì được đặt trong một bối cảnh khác. Đó vừa là một trò đùa, vừa là một ý tưởng nghiêm túc về việc người đọc góp phần tạo nên điều họ đọc.

“The Library of Babel” (tạm dịch: “Thư viện Babel”) hình dung vũ trụ như một thư viện vô tận. Sách trong đó chứa mọi cách sắp xếp có thể có của một bộ chữ cái và ký hiệu cố định, theo một khuôn khổ cố định. Phần lớn chỉ là những dòng vô nghĩa. Ở đâu đó có một cuốn kể câu chuyện thật của thế giới, nhưng không ai tìm ra. Các thủ thư tìm kiếm vô vọng, và có người phát điên.

Giấc mơ và ký ức

Trong “The Circular Ruins” (tạm dịch: “Những tàn tích hình tròn”), một người đàn ông đến một ngôi đền bỏ hoang trong rừng rậm và quyết tâm mơ ra một con người. Ông thành công, rồi đến cuối truyện, khi lửa đe dọa ông, ông nhận ra rằng chính mình cũng là giấc mơ của một ai khác.

“Funes the Memorious” (tạm dịch: “Funes, người nhớ mọi thứ”) kể về một chàng trai trẻ, sau một tai nạn, nhớ được tất cả, từng chiếc lá và từng khoảnh khắc, nhưng lại khó suy nghĩ một cách khái quát. Người kể chuyện cho rằng suy nghĩ cần có sự quên, và muốn khái quát thì phải bỏ qua chi tiết.

Mê cung của thời gian

“The Garden of Forking Paths” (tạm dịch: “Khu vườn của những lối rẽ”) là một truyện gián điệp, do Yu Tsun kể, một người Trung Quốc làm gián điệp cho Đức trong Thế chiến thứ nhất. Để gửi tin cho cấp trên, ông quyết định giết một học giả tên là Stephen Albert, vì cái tên Albert sẽ xuất hiện trên báo và tiết lộ mục tiêu của một cuộc tấn công. Albert đã giải được bí mật của một cuốn sách do tổ tiên của Yu Tsun viết. Cuốn sách ấy là một tiểu thuyết trong đó mọi tương lai có thể có đều xảy ra cùng lúc, và thời gian rẽ nhánh ở mỗi khoảnh khắc.

“Death and the Compass” (tạm dịch: “Cái chết và chiếc la bàn”) là một truyện trinh thám, trong đó một viên thám tử thông minh lần theo một quy luật của các vụ giết người và đi tới một cái bẫy do kẻ thù của ông giăng sẵn.

Đức tin và số phận

Những truyện khác bàn về số phận và may rủi. Trong “The Lottery in Babylon” (tạm dịch: “Xổ số ở Babylon”), một cuộc xổ số khởi đầu như một trò chơi lớn dần lên và chi phối mọi mặt của đời sống, đến mức không thể phân biệt đâu là ngẫu nhiên, đâu là sắp đặt. “The Secret Miracle” (tạm dịch: “Phép màu bí mật”) kể về một nhà văn sắp bị quân Đức Quốc xã xử bắn, ông xin Chúa cho một năm để hoàn thành vở kịch, và nhận được điều ấy chỉ trong một khoảnh khắc, giữa lúc có lệnh bắn và lúc đạn bay ra.

Trong “The South” (tạm dịch: “Miền Nam”), truyện được thêm vào ở bản năm 1956, một người đàn ông đang hồi phục sau cơn bệnh bị cuốn vào một cuộc đấu dao, và truyện để ngỏ câu hỏi đó là thật hay chỉ là giấc mơ.

Vì sao tác phẩm đáng đọc

Borges là một trong những nhà văn quan trọng nhất của thế kỷ hai mươi, và Hư cấu là cuốn sách nổi tiếng nhất của ông. Nó ảnh hưởng đến rất nhiều nhà văn đời sau, từ Gabriel Garcia Marquez và Umberto Eco đến Italo Calvino cùng nhiều người khác, và thường được xem là một tiền thân quan trọng của chủ nghĩa hiện thực huyền ảo (magical realism) cũng như của văn chương hậu hiện đại. Những ý tưởng của ông về sự vô tận, mê cung và thư viện đã đi vào ngôn ngữ đời thường, và gợi cảm hứng cho các nhà khoa học, triết gia và lập trình viên. Ông chưa bao giờ giành giải Nobel, điều mà nhiều người coi là một thiếu sót lớn. Các truyện còn được ngưỡng mộ vì sự cô đọng: chỉ trong vài trang, Borges có thể dựng nên cả một thế giới tưởng tượng và để người đọc trăn trở về nó suốt nhiều năm.

Những ý chính

  • Hiện thực và tưởng tượng hòa vào nhau. Borges cho thấy ý tưởng có thể định hình điều mà ta gọi là thật.
  • Tri thức có giới hạn. Thư viện vô tận chứa mọi thứ nhưng không thể dùng được.
  • Thời gian là một mê cung. Nhiều tương lai có thể có cùng tồn tại một lúc.
  • Đọc là một hành động sáng tạo. Mỗi người đọc làm lại cuốn sách theo cách của mình.
  • Quên là điều cần thiết. Funes cho thấy một trí nhớ hoàn hảo sẽ là một nhà tù.

Bài học có thể rút ra

Borges dạy ta tò mò về những câu hỏi lớn, chẳng hạn một cuốn sách là gì, ta biết điều mình biết bằng cách nào, và thời gian có nghĩa là gì. Ông cho thấy một truyện ngắn có thể chứa nhiều suy tưởng không kém một bài tiểu luận dài.

Những truyện này cũng khuyến khích ta đặt câu hỏi về các định kiến của mình, và nhớ rằng thế giới có thể bí ẩn hơn vẻ ngoài. Cuối cùng, chúng nhắc ta trân trọng sách và thư viện, nơi nhiều tâm hồn gặp nhau. Đọc Borges cũng là một bài học về sự kiên nhẫn và về việc chú ý đến những chi tiết nhỏ, vì mỗi câu thường giấu một trò đùa hoặc một ý tưởng. Người đọc chịu khó lần theo từng câu đố sẽ tận hưởng niềm vui khám phá.

Phê bình và góc nhìn khác

Một số độc giả thấy các truyện quá trí tuệ và lạnh lùng, ít cảm xúc và nhân vật thiếu chiều sâu. Nhiều chỗ nhắc đến những cuốn sách tưởng tượng, cũng như những tác phẩm triết học và văn học có thật, có thể khó theo dõi. Có người nói thế giới của Borges là một thế giới khép kín, quan tâm đến văn chương và ý tưởng hơn là đời sống thực hay chính trị. Một số người thấy các truyện lặp lại vì cứ trở về cùng những chủ đề. Vài người còn cho rằng Borges, người theo quan điểm bảo thủ về chính trị khi về già, đôi khi hứng thú với những ý tưởng thông minh hơn là với những cuộc vật lộn thực sự của con người, dù nhiều độc giả cảm thấy chính điều đó làm nên nét đặc biệt của ông.

Ai nên đọc cuốn sách này?

Cuốn sách này dành cho những độc giả tò mò, thích câu đố, ý tưởng và những truyện ngắn đậm đặc. Mỗi truyện có thể đọc trong vài phút, nên bạn có thể đọc từng chút một. Ai thích truyện hiện thực, giàu cảm xúc mạnh có thể thấy nó quá trừu tượng.

Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.

Muốn đọc cả cuốn sách?

Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.

Bạn đã đọc đến cuối 🎉

Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.

Nên đọc tiếp

Nếu một đêm đông có người lữ khách

Italo Calvino

Một độc giả cố hết lần này đến lần khác để đọc xong một cuốn tiểu thuyết, nhưng cuốn nào cũng đứt đoạn sau vài trang, kéo anh vào một cuộc rượt đuổi vui nhộn xuyên qua thế giới của việc đọc, viết và xuất bản.

🌍 Văn học thế giới

Tên của đóa hồng

Umberto Eco

Một tu sĩ dòng Phanxicô điều tra những cái chết trong một tu viện thời trung cổ, nơi cuộc tranh giành quyền kiểm soát sách vở và tiếng cười hóa ra nguy hiểm hơn bất kỳ lời nguyền siêu nhiên nào.

🌍 Văn học thế giới

Bản đồ mây

David Mitchell

Sáu câu chuyện lồng vào nhau, trải dài từ thế kỷ mười chín đến một tương lai xa xôi, mỗi câu chuyện lại được người kể kế tiếp tình cờ tìm thấy, cho thấy kẻ mạnh săn mồi kẻ yếu như thế nào và những hành động can đảm nhỏ bé có thể vọng lại qua thời gian ra sao.

✨ Tiểu thuyết hiện đại

Vụ án

Franz Kafka

Một cán bộ cấp cao của ngân hàng đáng kính bị bắt vào một buổi sáng vì một tội mà không ai chịu nói rõ, và bị cuốn vào một hệ thống tư pháp rộng lớn, vô nghĩa mà anh không thể hiểu cũng không thể thoát ra.

🌍 Văn học thế giới

Thế giới của Sophie

Jostein Gaarder

Một cô bé mười bốn tuổi nhận được những lá thư bí ẩn của một triết gia và học được lịch sử tư tưởng phương Tây, trong khi dần ngờ rằng thế giới của chính mình không như vẻ bề ngoài.

🌍 Văn học thế giới

Hoàng tử bé

Antoine de Saint-Exupery

Một phi công mắc kẹt giữa sa mạc gặp một cậu bé đến từ một hành tinh nhỏ xíu, và cậu dạy anh rằng những điều quan trọng nhất trong đời, như tình yêu và tình bạn, chỉ có thể nhìn thấy bằng trái tim.

🌍 Văn học thế giới

Muốn thứ gì khác?

Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.

Hiển thị sách cho:
Duyệt tất cả sách →