Vua Lia
Tên gốc: King Lear
Một vị vua già chia vương quốc cho các con gái tùy theo việc họ tâng bốc ông đến đâu, đuổi người con thật lòng yêu thương mình, rồi bị đẩy đến cơn điên giữa bão tố nơi đồng hoang khi gia đình và vương quốc của ông sụp đổ.
Giới thiệu
Vua Lia, do William Shakespeare viết vào khoảng năm 1605 và 1606, thường được xem là bi kịch vĩ đại và đau đớn nhất của ông. Lear, vị vua già của nước Anh cổ đại (Britain), quyết định từ bỏ quyền lực và chia vương quốc cho ba cô con gái. Ông bảo từng người nói xem mình yêu ông đến mức nào. Hai cô lớn là Goneril và Regan tâng bốc ông bằng những bài diễn văn hoa mỹ, còn cô út Cordelia không chịu nói quá lên, chỉ nói rằng cô yêu cha như một người con gái nên yêu. Nổi giận, Lear từ mặt cô. Một câu chuyện thứ hai kể về bá tước Gloucester, người bị đứa con trai mưu mô là Edmund lừa gạt và quay lưng với người con trai trung thành là Edgar. Vở kịch khám phá gia đình, quyền lực, sự dại dột, sự tàn nhẫn và nỗi đau khổ.
Nhân vật chính
- Vua Lear: vị vua già kiêu hãnh của nước Anh cổ đại.
- Goneril và Regan: hai cô con gái lớn của Lear, đầy tham vọng và độc ác.
- Cordelia: cô con gái út của Lear, trung thực và giàu tình thương.
- Bá tước Gloucester: một quý tộc trung thành với Lear.
- Edgar: người con trai lớn trung thành của Gloucester.
- Edmund: người con trai nhỏ mưu mô của Gloucester.
- Bá tước Kent: người cố vấn trung thành của Lear.
- Gã hề (the Fool): anh hề cung đình của Lear, nói ra sự thật qua những câu đùa.
- Công tước Albany và công tước Cornwall: chồng của Goneril và Regan.
Tóm tắt đầy đủ
Phép thử tình yêu
Vua Lear tuyên bố sẽ chia vương quốc cho các con gái và hỏi ai yêu ông nhất. Goneril và Regan nói những lời hoa mỹ, khẳng định yêu cha hơn bất cứ điều gì. Cordelia, ghê tởm những lời tâng bốc ấy, nói rằng cô yêu cha theo đúng bổn phận làm con, không hơn không kém. Giận dữ, Lear từ mặt cô và chia phần của cô cho hai người chị. Khi bá tước Kent trung thành lên tiếng bênh vực Cordelia, Lear đuổi ông ra khỏi vương quốc. Vua nước Pháp cưới Cordelia dù không có của hồi môn vì nhận ra giá trị của cô.
Âm mưu của Edmund
Cùng lúc đó, bá tước Gloucester có hai con trai: Edgar, người thừa kế hợp pháp, và Edmund, sinh ra ngoài hôn nhân. Cay đắng vì bị đối xử như người thấp kém hơn, Edmund làm giả một lá thư cho thấy Edgar định giết cha. Gloucester tin lời Edmund, và Edgar bỏ trốn, cải trang thành một gã ăn mày điên tên là Poor Tom.
Những cô con gái vô ơn
Lear định ở lần lượt nhà Goneril và nhà Regan, mang theo một trăm hiệp sĩ. Kent cải trang trở lại để phục vụ ông. Chẳng bao lâu, Goneril phàn nàn về đám hiệp sĩ ồn ào của Lear và bảo ông giảm bớt. Tức giận, Lear sang nhà Regan, nhưng cô ta cũng lạnh nhạt như vậy. Hai chị em cứ cắt dần số tùy tùng của ông cho đến khi ông chẳng còn ai. Nhận ra sai lầm của mình, Lear lao ra ngoài giữa trận bão dữ dội, chỉ có gã hề và Kent đang cải trang đi cùng.
Cơn bão
Trên vùng đồng hoang, Lear gào thét với gió mưa và dần mất trí. Ông bắt đầu hiểu nỗi khổ của người nghèo, điều mà khi còn là vua ông chưa từng để ý. Nhóm của ông gặp Poor Tom, thực ra là Edgar cải trang, và trong gã điên gần như trần truồng này, Lear thấy bản chất thật của con người khi không còn của cải và quyền lực.
Gloucester, trong bí mật vẫn trung thành với Lear, giúp nhà vua trốn đến Dover, nơi Cordelia đã đến cùng một đạo quân Pháp. Nhưng Edmund phản bội cha, tố ông với Regan và chồng cô ta là Cornwall. Trong một trong những cảnh kinh hoàng nhất của Shakespeare, Cornwall móc mắt Gloucester. Một người hầu, ghê tởm, đâm Cornwall bị thương chí mạng. Mù lòa, Gloucester biết được rằng Edmund đã phản bội mình và Edgar vô tội.
Dover
Gloucester mù lòa đi lang thang, được chính con trai là Edgar đang cải trang dắt đi mà ông không nhận ra. Muốn chết, ông xin được đưa đến vách đá ở Dover. Edgar lừa ông tin rằng ông đã nhảy từ vách đá xuống mà vẫn sống sót, để thuyết phục ông tiếp tục sống. Trong khi đó, Goneril và Regan cùng phải lòng Edmund và trở thành tình địch của nhau.
Lear, lang thang trong cơn điên và đội vòng hoa dại, được người của Cordelia tìm thấy. Sau khi nghỉ ngơi, ông tỉnh dậy và nhận ra con gái. Ông quỳ xuống xin cô tha thứ, tự gọi mình là một ông già dại dột và mù quáng vì thương con. Cô tha thứ cho ông bằng tình yêu thương.
Cái kết bi thảm
Quân Anh, do Edmund chỉ huy, đánh bại quân Pháp, và Lear cùng Cordelia bị bắt. Lear thấy hạnh phúc chỉ cần được ở bên Cordelia, dù trong ngục. Nhưng Edmund bí mật ra lệnh giết cả hai.
Edgar thách Edmund đấu tay đôi và làm hắn bị thương chí mạng. Goneril, vì ghen tuông, đã đầu độc Regan, và khi âm mưu của cô ta bị bại lộ, cô ta tự sát. Gloucester, sau khi Edgar cuối cùng cho cha biết mình là ai, chết vì niềm vui lẫn nỗi đau đan xen. Lúc hấp hối, Edmund cố làm một việc thiện và tiết lộ lệnh giết Lear và Cordelia, nhưng đã quá muộn. Lear bước vào, bế thi thể Cordelia trong vòng tay, gào lên đau đớn. Ông hy vọng cô vẫn còn thở, rồi chết vì tan nát cõi lòng. Những người còn sống sót, Albany, Kent và Edgar, đứng trước một vương quốc tan nát. Kent nói ông cũng sắp đi theo chủ mình về cõi chết, và vở kịch kết thúc trong sự kiệt quệ chứ không phải một cuộc kế vị đã được định đoạt.
Vì sao tác phẩm đáng đọc
Vua Lia thường được xếp vào hàng những tác phẩm văn học vĩ đại nhất từng được viết. Cách vở kịch khám phá tuổi già, sự phản bội trong gia đình, công lý và nỗi đau của con người rất sâu sắc, và cảnh bão tố cùng những phút cuối là những khoảnh khắc mạnh mẽ nhất trên sân khấu. Nhiều diễn viên lớn coi việc đóng vai Lear là thử thách tối thượng trong sự nghiệp.
Sự u ám của vở kịch làm khán giả bối rối suốt nhiều thế kỷ. Từ cuối những năm 1600, một phiên bản viết lại với kết thúc có hậu, trong đó Cordelia sống sót và kết hôn với Edgar, đã thay thế bản gốc của Shakespeare trên sân khấu trong khoảng 150 năm. Ngày nay, bản gốc được diễn rộng rãi và được ngưỡng mộ. Vở kịch đã gợi cảm hứng cho vô số tác phẩm chuyển thể, trong đó có bộ phim Ran của Akira Kurosawa và tiểu thuyết A Thousand Acres của Jane Smiley.
Những ý chính
- Lời tâng bốc có thể làm ta mù quáng. Lear tin những lời ngọt ngào và gạt bỏ tình yêu thật lòng.
- Tình yêu thật thường lặng lẽ. Sự chân thành của Cordelia đáng giá hơn mọi bài diễn văn của hai người chị.
- Quyền lực bộc lộ bản chất. Goneril, Regan và Edmund phơi bày sự tàn nhẫn khi nắm được quyền kiểm soát.
- Đau khổ có thể mang lại khôn ngoan. Lear chỉ học được lòng trắc ẩn sau khi mất tất cả.
- Sự phản bội trong gia đình rất tàn khốc. Cả hai người cha đều nhìn nhầm con cái, với hậu quả bi thảm.
Bài học có thể rút ra
Vua Lia cảnh báo ta đừng đánh giá tình yêu chỉ qua lời nói. Những người thật lòng quan tâm đến ta không phải lúc nào cũng nói điều ta muốn nghe, còn kẻ tâng bốc có thể che giấu động cơ ích kỷ. Chú ý đến hành động chứ không chỉ lời nói giúp ta thấy ai thực sự quan tâm mình.
Vở kịch cũng dạy về tầm quan trọng của sự khiêm tốn. Lòng kiêu hãnh và cơn giận khiến Lear gạt bỏ những người yêu thương ông nhất. Sẵn lòng lắng nghe lời phê bình thẳng thắn, dù đau lòng, có thể bảo vệ ta khỏi những sai lầm nghiêm trọng.
Cuối cùng, vở kịch kêu gọi lòng trắc ẩn với người già và người yếu thế. Nỗi đau của Lear nhắc ta đối xử với cha mẹ và ông bà đã già bằng sự kiên nhẫn và kính trọng.
Phê bình và góc nhìn khác
Nhiều độc giả và khán giả thấy Vua Lia u ám gần như không chịu nổi, với nỗi đau, sự tàn ác và cái chết của Cordelia vô tội. Nhà văn Samuel Johnson từng nói ông thấy cái chết của cô gây sốc đến mức khó lòng đọc lại đoạn kết. Cốt truyện kép và nhiều nhân vật của vở kịch cũng có thể gây rối.
Leo Tolstoy nổi tiếng với việc chê vở kịch là thiếu thực tế và dàn dựng kém, nhất là màn thử thách tình yêu mở đầu. Những người khác lưu ý sự gian ác cực độ của Goneril và Regan mà hầu như không được giải thích vì sao hai người lại tàn nhẫn như vậy, dù một số buổi diễn khai thác ý tưởng rằng Lear là một người cha khắc nghiệt. Tuy vậy, hầu hết các nhà phê bình vẫn xem vở kịch là một trong những đỉnh cao của sân khấu thế giới.
Ai nên đọc cuốn sách này?
Vở kịch này hợp với thanh thiếu niên lớn tuổi và người trưởng thành sẵn sàng đón nhận một bi kịch mạnh mẽ, nhiều thử thách. Bạo lực và nỗi tuyệt vọng trong đó rất dữ dội. Đọc kèm chú giải, hoặc xem một buổi diễn hay một bộ phim hay, sẽ giúp bạn theo kịp cốt truyện phức tạp và ngôn ngữ của vở kịch.
Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI; đang chờ người đọc kiểm tra lại.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.
Bạn đã đọc đến cuối 🎉
Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.
Nên đọc tiếp
Hamlet
William Shakespeare
Một hoàng tử Đan Mạch đang đau buồn biết từ hồn ma của cha mình rằng người anh em ruột của cha đã giết nhà vua để cướp ngai vàng, và cuộc giằng co của chàng về việc có nên trả thù hay không và trả thù thế nào dẫn đến điên loạn và cái chết.
🎭 Sử thi, kịch & thơMacbeth
William Shakespeare
Một vị tướng dũng cảm của Scotland, bị lời tiên tri của các phù thủy và người vợ đầy tham vọng thúc đẩy, giết nhà vua để chiếm ngai vàng, rồi bị tội lỗi và nỗi nghi kỵ cuốn vào vòng giết chóc ngày một nhiều hơn cho đến khi tự hủy diệt.
🎭 Sử thi, kịch & thơOthello
William Shakespeare
Một vị tướng da đen cao quý trong quân đội Venice bị viên sĩ quan thân tín Iago xúi giục tin rằng người vợ yêu thương mình đã phản bội, và cơn ghen khiến ông hủy hoại cả vợ lẫn bản thân.
🎭 Sử thi, kịch & thơOedipus làm vua
Sophocles
Một vị vua sáng suốt, được dân kính trọng, quyết tâm cứu thành phố khỏi dịch bệnh nên đi điều tra một vụ giết người xưa, và phát hiện sự thật kinh hoàng rằng chính mình đã làm ứng nghiệm lời tiên tri: giết cha và lấy mẹ.
🎭 Sử thi, kịch & thơOdyssey
Homer
Sau cuộc chiến thành Troy, người anh hùng mưu lược Odysseus vật lộn suốt mười năm với quái vật, các vị thần và những cám dỗ để trở về với người vợ chung thủy và đứa con trai, rồi phải giành lại ngôi nhà của mình từ tay những kẻ đang tìm cách chiếm đoạt nó.
🎭 Sử thi, kịch & thơSử thi Gilgamesh
Anonymous
Một vị vua kiêu hãnh, quyền lực của vùng Lưỡng Hà cổ đại có được một người bạn thật sự, rồi mất bạn vì cái chết, và đi đến tận cùng thế giới để tìm sự sống vĩnh cửu, để rồi nhận ra rằng điều còn lại mãi là cuộc đời và di sản mà ta để lại.
🎭 Sử thi, kịch & thơMuốn thứ gì khác?
Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.