Kon-Tiki
Tên gốc: Kon-Tiki ekspedisjonen
Thor Heyerdahl kể lại việc ông và năm người bạn đồng hành đã đưa một chiếc bè bằng gỗ balsa vượt Thái Bình Dương vào năm 1947, để kiểm chứng giả thuyết rằng người cổ đại ở Nam Mỹ có thể đã đến định cư trên các đảo của Polynesia.
Giới thiệu
Kon-Tiki kể về một chuyến thám hiểm do Thor Heyerdahl, nhà thám hiểm và nhà khoa học người Na Uy, dẫn đầu, và được xuất bản bằng tiếng Na Uy năm 1948. Hồi đó, phần lớn các nhà khoa học tin rằng cư dân Polynesia đến từ châu Á, tức là từ phía tây. Heyerdahl lại nhận thấy những dấu hiệu cho thấy có thể có mối liên hệ với Nam Mỹ ở phía đông, chẳng hạn những truyền thuyết và phong tục giống nhau. Để chứng minh rằng có thể đi từ Peru đến đó bằng kỹ thuật đơn giản của thời xưa, ông đóng một chiếc bè giống những chiếc bè thời Inca và đi trên đó khoảng một trăm ngày. Cuốn sách là một câu chuyện phiêu lưu sống động và trở thành sách bán chạy trên khắp thế giới.
Tóm tắt đầy đủ
Một giả thuyết và những người hoài nghi
Heyerdahl kể rằng ông bắt đầu quan tâm đến Thái Bình Dương khi đang nghiên cứu đời sống động vật trên đảo Fatu Hiva thuộc quần đảo Marquesas. Ở đó, một cụ già người đảo tên là Tei Tetua kể với ông về Tiki, người đã đưa tổ tiên của dân đảo từ một xứ sở rộng lớn bên kia biển đến. Ông ngờ rằng những người Peru thời xưa có thể đã đi thuyền về phía tây nhờ gió và hải lưu. Các chuyên gia chế nhạo ý tưởng đó. Ở New York, một nhà nhân học lớn tuổi bác bỏ nó, bảo rằng các dân tộc Nam Mỹ không có loại thuyền nào đủ sức vượt đại dương, còn bạn bè ông cũng nghi ngờ. Heyerdahl quyết định chứng minh bằng cách duy nhất ông có thể làm: tự mình thực hiện chuyến đi.
Đóng chiếc bè
Heyerdahl cùng người bạn là Herman Watzinger, một kỹ sư, tập hợp một đội thủy thủ và nhận được sự giúp đỡ từ các nhà ngoại giao, quân đội và các quan chức Peru. Ở Ecuador, nhóm tìm được những thân cây balsa, một loại gỗ rất nhẹ, ở sâu trong rừng, vì những cây tốt nhất khó tiếp cận sau các trận mưa và sau những đợt đốn cây thời chiến. Chiếc bè sau đó được đóng tại xưởng đóng tàu hải quân ở Callao, Peru. Họ buộc chín thân gỗ với nhau bằng dây thừng sợi gai, không dùng đinh hay dây thép, theo cách dựa trên các kiểu bè thời xưa, dù trong chuyến đi họ cũng mang theo một số đồ dùng hiện đại. Họ dựng một căn lều nhỏ bằng tre và một cột buồm với cánh buồm hình vuông. Họ đặt tên cho chiếc bè là Kon-Tiki, theo tên một vị thần mặt trời thời xưa trong truyền thống Inca. Đoàn gồm năm người Na Uy và một người Thụy Điển là Bengt Danielsson, cùng một con vẹt làm linh vật và một chiếc radio để liên lạc với thế giới bên ngoài.
Ra khơi
Tháng 4 năm 1947, chiếc bè rời Callao, Peru, được một tàu kéo của hải quân kéo ra biển khoảng năm mươi dặm, rồi thả dây để tự trôi về phía tây theo dòng hải lưu. Gần như ngay lập tức, đoàn gặp khó khăn về việc lái, vì chiếc bè không có sống thuyền nên cứ lạc hướng trên sóng. Họ học cách điều khiển nó bằng mái chèo lái và bằng những tấm ván cắm xuống giữa các thân gỗ. Ngày qua ngày, họ sống trên bè, câu cá, ăn lương thực dự trữ và đồ câu được, rồi ngắm hoàng hôn. Biển đầy sinh vật, trong đó có những con cá chuồn nhảy lên boong, và đôi khi đoàn ngắm cá heo và sinh vật phù du phát sáng. Để an toàn, họ luôn ở gần chiếc bè mỗi khi hạ chiếc xuồng cao su nhỏ xuống nước, và họ dùng radio để liên lạc với những người chơi radio nghiệp dư ở rất xa.
Cá mập, bão tố và hiểm nguy
Chuyến đi không thiếu nguy hiểm. Những con cá mập khổng lồ bơi theo chiếc bè, và đôi khi các thành viên kéo chúng lên. Họ cũng thấy một con cá nhám voi khổng lồ bơi bên dưới bè. Khi thời tiết xấu, sóng tràn qua boong và các sợi dây chịu sức căng rất lớn, nhưng chúng không đứt. Một thành viên, Herman Watzinger, bị rơi xuống biển và chỉ được cứu vì những người khác hành động nhanh và dũng cảm. Heyerdahl kể những khoảnh khắc này một cách giản dị, và truyền tải được tình thân gắn bó giữa những người trong đoàn.
Trôi về phía tây
Nhiều tuần trôi qua, chiếc bè dạt ra rất xa bờ, được dòng chảy và gió đưa đi, cho đến khi họ thấy những dấu hiệu nhỏ của đất liền, chẳng hạn những con chim. Họ nhìn thấy Puka-Puka rồi Angatau, thuộc quần đảo Tuamotu, nhưng gió và sóng vỗ ngăn họ cập vào. Họ nhận ra mình đang tiến đến một dải rạn san hô nguy hiểm và không thể lái bè tránh xa. Cuối cùng, dòng chảy đẩy họ về phía một hòn đảo, trong khi sóng vỡ trên đá san hô.
Mắc cạn trên rạn san hô
Chiếc bè bị quăng lên một rạn san hô ở Raroia, thuộc quần đảo Tuamotu, và các thành viên phải bám chặt vào bè trong khi sóng vỡ làm gãy cột buồm và hư hại sàn bè. Các thân gỗ balsa vẫn giữ nguyên với nhau, và cả sáu người đều sống sót. Họ cũng sửa được chiếc radio bị ướt và báo cho thế giới biết họ an toàn. Họ đến được một hòn đảo nhỏ không người ở bên trong đầm phá, chuyển đồ đạc lên đó và dựng trại. Sau vài ngày, những người từ một hòn đảo lân cận đến thăm họ. Dân làng đón tiếp đoàn rất nồng hậu, nhận họ làm người trong làng trong một buổi lễ, và sau đó một chiếc tàu buồm của chính quyền đưa họ đến Tahiti. Chuyến đi kéo dài khoảng một trăm lẻ một ngày và đi qua hàng nghìn dặm, cho thấy một chiếc bè có thể vượt Thái Bình Dương, nhưng không chứng minh rằng điều đó đã từng xảy ra.
Vì sao tác phẩm đáng đọc
Kon-Tiki trở thành một trong những cuốn sách du hành bán chạy nhất mọi thời đại, và được dựng thành một phim tài liệu giành giải Oscar năm 1951 cùng một phim truyện năm 2012. Cuốn sách làm cả thế giới say mê bởi tinh thần phiêu lưu, và khơi dậy sự quan tâm đến khảo cổ học và nhân học. Chuyến thám hiểm của Heyerdahl cho thấy những chuyến vượt đại dương dài bằng bè là có thể, và dẫn đến những cuộc thảo luận về việc các dân tộc thời xưa đã vượt biển như thế nào. Những nghiên cứu về sau, trong đó có nghiên cứu về DNA, cho thấy Polynesia chủ yếu có người đến định cư từ châu Á, nhưng cũng có thể đã có một số tiếp xúc với Nam Mỹ. Cuốn sách vẫn là một tác phẩm kinh điển của văn chương phiêu lưu.
Những ý chính
- Hãy kiểm chứng ý tưởng của bạn. Heyerdahl thử chứng minh giả thuyết của mình bằng thực tế.
- Người xưa rất khéo léo. Chiếc bè cho thấy kỹ thuật thời sơ khai có thể làm được những gì.
- Tinh thần đồng đội là then chốt. Đoàn dựa vào kỹ năng và khiếu hài hước của nhau.
- Dũng cảm đi đôi với chuẩn bị kỹ. Chuyến đi táo bạo nhưng được lên kế hoạch cẩn thận.
- Khoa học luôn thay đổi. Những bằng chứng về sau đã điều chỉnh bức tranh.
Bài học có thể rút ra
Cuốn sách khuyến khích sự tò mò và dám thử điều mà người khác cho là không thể, nhưng cũng nhắc ta rằng để chứng minh một điều cần nhiều hơn một câu chuyện hay. Nếu bạn có một ý tưởng, hãy nghĩ cách kiểm chứng nó. Hãy tôn trọng hiểu biết và kỹ năng của người xưa. Và hãy nhớ rằng phiêu lưu phụ thuộc vào kế hoạch, tinh thần đồng đội và óc hài hước. Đồng thời, hãy thận trọng với những hoạt động nguy hiểm, và học hỏi từ các chuyên gia trước khi bắt tay vào một hành trình đầy rủi ro.
Phê bình và góc nhìn khác
Hầu hết các nhà khoa học ngày nay không chấp nhận giả thuyết chính của Heyerdahl, vì bằng chứng về ngôn ngữ, khảo cổ và di truyền cho thấy đại đa số người Polynesia đến từ châu Á qua Đông Nam Á. Một chuyến đi bằng bè chỉ cho thấy việc vượt biển là có thể, chứ không chứng minh rằng nó đã xảy ra. Một số nhà phê bình chỉ ra rằng ông đã bỏ qua tài đi biển của chính người Polynesia, những người có thể đã đi theo cả hai chiều. Những người khác cho rằng cuốn sách có xu hướng lãng mạn hóa. Những người ủng hộ ông lưu ý rằng đã xuất hiện bằng chứng về một số tiếp xúc hạn chế, và rằng cuốn sách là một cuộc phiêu lưu tuyệt vời.
Ai nên đọc cuốn sách này?
Cuốn sách dành cho độc giả mọi lứa tuổi thích truyện phiêu lưu và những câu chuyện có thật về khám phá. Sách sống động và không khó đọc. Ai muốn biết quan điểm khoa học hiện nay về việc con người đã đến định cư ở Thái Bình Dương như thế nào thì nên tìm đọc các nghiên cứu gần đây.
Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.
Bạn đã đọc đến cuối 🎉
Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.
Nên đọc tiếp
Endurance: Chuyến hành trình phi thường của Shackleton
Alfred Lansing
Alfred Lansing kể về việc con tàu của Ernest Shackleton bị băng ở Nam Cực nghiền nát năm 1915, và cách ông dẫn dắt hai mươi bảy người đồng hành vượt qua gần hai năm giá lạnh, đói khát và hiểm nguy, cho đến khi cả hai mươi tám người đều được đưa về nhà an toàn.
🏛️ Lịch sửBảy năm ở Tây Tạng
Heinrich Harrer
Nhà leo núi người Áo Heinrich Harrer kể lại việc ông, sau khi trốn khỏi một trại giam ở Ấn Độ thuộc Anh trong Thế chiến thứ hai, đã băng qua dãy Himalaya vào Tây Tạng và sống ở đó gần bảy năm, trong đó khoảng năm năm ở Lhasa, nơi ông kết bạn với vị Dalai Lama còn trẻ.
👤 Chuyện đời thựcChạm vào hư vô
Joe Simpson
Joe Simpson kể lại việc năm 1985, sau khi gãy chân trên một ngọn núi cao ở Peru, anh được người bạn đồng hành Simon Yates hạ xuống một vách đá bằng dây, rồi Yates buộc phải cắt dây, và Simpson đã một mình bò về nơi an toàn.
👤 Chuyện đời thựcÔng già và biển cả
Ernest Hemingway
Một ông lão đánh cá người Cuba đã tám mươi bốn ngày không câu được con cá nào, rồi móc được một con cá kiếm khổng lồ ngoài khơi xa và vật lộn với nó suốt ba ngày, để rồi mất nó vào tay lũ cá mập, nhưng ông trở về nhà với tinh thần vẫn không hề bị đánh bại.
📜 Kinh điển1491: Những khám phá mới về châu Mỹ trước thời Columbus
Charles C. Mann
Charles Mann tập hợp các nghiên cứu gần đây để lập luận rằng châu Mỹ trước thời Columbus có đông dân hơn, có những thành phố lâu đời hơn và có những người quản lý đất đai khéo léo hơn nhiều so với điều phần lớn chúng ta được dạy, và rằng hình ảnh về một vùng hoang dã nguyên sơ, vắng người là sai.
🏛️ Lịch sửĐi tìm lẽ sống
Viktor E. Frankl
Một bác sĩ tâm thần từng sống sót qua các trại tập trung của Đức Quốc xã giải thích rằng ngay cả trong nỗi đau tồi tệ nhất, con người vẫn có thể chọn thái độ của mình, và việc tìm được một lý do để sống chính là điều cho ta sức mạnh để chịu đựng.
👤 Chuyện đời thựcMuốn thứ gì khác?
Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.