Chiếc chuông lặn và con bướm

Tên gốc: Le Scaphandre et le Papillon

Từ 13 tuổiđọc 6 phúthồi kýbệnh tậtvăn học PhápCó tiết lộ nội dung
Lưu ý nội dung chứng liệt nặng; những cảnh trong bệnh viện; những suy ngẫm về cái chết
Tìm mua sách ↓

Jean-Dominique Bauby, tổng biên tập một tạp chí thời trang của Pháp, đã đọc cho người khác chép cuốn hồi ký ngắn này bằng cách chớp mí mắt trái, sau khi một cơn đột quỵ khiến ông gần như liệt hoàn toàn, và cuốn sách cho thấy tâm trí có thể vẫn tự do khi thân thể bị giam cầm.

Giới thiệu

Chiếc chuông lặn và con bướm là một hồi ký do Jean-Dominique Bauby xuất bản bằng tiếng Pháp năm 1997. Tháng 12 năm 1995, ở tuổi bốn mươi ba, Bauby, khi đó là tổng biên tập ấn bản tiếng Pháp của tạp chí Elle, bị một cơn đột quỵ nặng. Khi tỉnh lại sau khoảng ba tuần hôn mê, ông thấy mình gần như liệt hoàn toàn và không thể nói. Tình trạng này gọi là hội chứng khóa trong (locked-in syndrome). Ông chỉ cử động được mí mắt trái. Nhờ cử động ấy, ông viết cuốn sách, từng chữ cái một, cùng một người ghi chép kiên nhẫn là Claude Mendibil, người đọc lên một bảng chữ cái đặc biệt cho đến khi ông chớp mắt đúng chữ cần chọn. Sách ra mắt vào tháng 3 năm 1997, và ông qua đời hai ngày sau đó.

Tóm tắt đầy đủ

Thức dậy

Bauby tả việc thức dậy trong một phòng bệnh bên bờ biển, tại bệnh viện hàng hải ở Berck, miền bắc nước Pháp, và dần dần nhận ra điều đã xảy ra với mình. Ông tỉnh dậy sau cơn hôn mê sâu và còn lú lẫn trong nhiều tuần. Thân thể ông không đáp lại, và ông không thể nói, dù đầu óc vẫn minh mẫn. Ông miêu tả cảm giác ấy như đang ở trong một chiếc chuông lặn (diving bell), một khoang kín để xuống dưới nước, ngăn cách ông với thế giới. Lúc đầu ông hy vọng sẽ lại ăn và nói được. Một bên mắt của ông phải khâu kín lại để bảo vệ, và ông được cho ăn qua một ống thông.

Những bước nhỏ trong bệnh viện

Cuốn sách tả nhịp sinh hoạt hằng ngày trong bệnh viện: tắm rửa, cho ăn qua ống, những bài tập của nhà vật lý trị liệu và sự chăm sóc của các y tá. Ông được đẩy đi trên xe lăn, và nhận thấy mọi người thường nhìn đi chỗ khác khi gặp ông. Ông quan sát những bệnh nhân khác trong phòng vật lý trị liệu và thấy thương cảm với họ, và ông bị ấn tượng bởi lịch sử của bệnh viện cũ. Chuyên viên ngôn ngữ trị liệu của ông, Sandrine, dạy ông một cách giao tiếp: một người đọc lần lượt các chữ cái, sắp xếp theo mức độ thường dùng trong tiếng Pháp, và ông chớp mắt khi đến đúng chữ. Cách này chậm và mệt, nhưng nó trao cho ông một tiếng nói.

Con bướm của tâm trí

Dù thân thể bị nhốt lại, Bauby nhận ra trí tưởng tượng của mình vẫn tự do, điều mà ông ví với một con bướm. Ông du hành trong tâm trí đến những nơi mình từng đến, và tưởng tượng những bữa ăn mình muốn thưởng thức. Ông nhớ lại cuộc sống trước cơn đột quỵ, gồm những chuyến đi và công việc ở một tạp chí thời trang, và ông suy ngẫm về những điều mình từng coi là hiển nhiên. Ông nhớ lại những khoảnh khắc với các con, với cha và bạn bè, vừa hài hước vừa tiếc nuối. Một số giấc mơ và ký ức của ông mang tính hài hước, chẳng hạn một chuyến hành hương đến Lourdes từ lâu với một người bạn gái.

Những người đến thăm và ký ức

Bạn bè và người thân đến thăm ông, và cuốn sách tả việc một số người thấy khó đối diện với ông còn những người khác mang lại sự an ủi. Ông viết về người cha già, người ông nói chuyện qua điện thoại, và ông nhớ lại việc cạo râu cho cha trong tuần cuối trước cơn đột quỵ, và vai trò của hai cha con đã đảo ngược như thế nào. Hai con của ông, Théophile và Céleste, đến thăm ông vào một dịp Ngày của Cha, và ông đau đớn vì không thể chạm vào mái tóc của con trai. Ông cũng viết về những người bạn gửi thư cho ông, và ông gửi một bức thư chung cho bạn bè.

Đọc cho người khác chép cuốn sách

Bauby đã ký hợp đồng viết một cuốn sách trước khi bị đột quỵ, và ông quyết định thực hiện nó. Ông từng muốn viết một phiên bản hiện đại của The Count of Monte Cristo, trong đó nhân vật chính là một phụ nữ, và ông cảm thấy đồng cảm với một nhân vật bị liệt trong tiểu thuyết ấy cũng giao tiếp bằng cách chớp mắt. Nhà xuất bản của ông cử Claude Mendibil đến phòng ông và ghi chép từng chữ cái khi ông chớp mắt. Công việc kéo dài khoảng hai tháng, mỗi ngày chừng ba giờ, và tốn khoảng hai trăm nghìn lần chớp mắt. Cuốn sách là một hành động của tự do, và là cách để chứng minh rằng ông vẫn là chính mình. Văn bản gồm những chương ngắn, trong sáng, dí dỏm và thường rất cảm động.

Phần kết

Những chương sau có một giấc mơ đến thăm một bảo tàng tượng sáp, một đoạn hồi tưởng về ngày ông bị đột quỵ vào tháng 12 năm 1995, và một chương cuối trong đó ông tự hỏi liệu có tồn tại một chiếc chìa khóa nào có thể mở chiếc chuông lặn của mình không, rồi quyết định rằng ông phải tìm ở nơi khác. Ông viết với sự hài hước về những điều khiến mình mất phẩm giá trong tình trạng ấy, và với sự dịu dàng về những người chăm sóc mình. Sách ra mắt vào tháng 3 năm 1997, và Bauby qua đời vì viêm phổi hai ngày sau đó. Cuốn sách còn lại như một lời chứng về lòng dũng cảm và tinh thần của ông.

Vì sao tác phẩm đáng đọc

Chiếc chuông lặn và con bướm là một cuốn sách ngắn có sức mạnh lớn, và đã được dịch ra hàng chục thứ tiếng. Nó cho thế giới thấy một người mắc hội chứng khóa trong trải nghiệm điều gì, và đã thay đổi cách nhiều người nghĩ về khuyết tật và giao tiếp. Cuốn sách truyền cảm hứng cho một bộ phim năm 2007, từng giành giải thưởng. Nó cũng nhắc ta rằng ta phụ thuộc nhiều đến mức nào vào khả năng giao tiếp, và rằng trí tưởng tượng có thể tồn tại khi thân thể suy sụp. Người ta thường dẫn nó như bằng chứng của tinh thần con người, và sách được các giáo viên, bác sĩ và người chăm sóc sử dụng.

Những ý chính

  • Tâm trí có thể vẫn tự do. Trí tưởng tượng và ký ức cho Bauby một thế giới vượt ra ngoài thân thể.
  • Giao tiếp là điều quý giá. Chớp mắt cho phép ông chia sẻ suy nghĩ của mình.
  • Những niềm vui nhỏ có ý nghĩa. Ông học cách trân trọng những điều giản dị.
  • Kiên nhẫn biến việc bất khả thành khả thi. Cuốn sách được viết từng chữ cái một.
  • Lòng trắc ẩn là điều quan trọng. Cách người ta đối xử với người bệnh cho thấy họ là ai.

Bài học có thể rút ra

Cuốn sách mời ta trân trọng sức khỏe, khả năng và những người trong cuộc sống của mình, và đừng coi những điều nhỏ bé là hiển nhiên. Nó cũng chỉ cho ta cách đối xử với người bệnh hoặc người khuyết tật, bằng sự kiên nhẫn và tôn trọng, và tìm cách đưa họ vào cuộc trò chuyện. Bạn có thể thử hình dung cảm giác không nói được sẽ như thế nào, và bạn sẽ nói gì. Hãy nói với những người bạn yêu thương rằng bạn yêu họ ngay bây giờ. Và hãy nhớ rằng sự sáng tạo có thể nở rộ trong hoàn cảnh khó khăn, nếu ta quyết tâm và có sự hỗ trợ.

Phê bình và góc nhìn khác

Một số nhà phê bình lưu ý rằng cuốn sách tả một trường hợp đặc biệt, và hoàn cảnh của Bauby, một tổng biên tập có nhiều mối quan hệ và một vòng bạn bè yêu thương, không điển hình. Bộ phim năm 2007 bị một số bạn thân của Bauby chỉ trích là không trung thành với các sự kiện có thật, nhất là cách miêu tả những người phụ nữ trong đời ông, nên không nên coi bộ phim là bản ghi lại cuộc đời ông. Dù vậy, hầu hết độc giả coi đây là một tác phẩm đáng chú ý và chân thật, vẻ đẹp của nó nằm ở sự giản dị.

Ai nên đọc cuốn sách này?

Cuốn sách dành cho độc giả thuộc mọi hoàn cảnh thích những hồi ký ngắn và đầy suy tư, và có thể đọc xong trong một lần ngồi. Sách nói về bệnh tật và cái chết, nhưng làm điều đó với sự thanh nhã và hài hước. Những ai đang chăm sóc người bệnh nặng có thể thấy nó đặc biệt có ý nghĩa, dù cũng có thể khiến họ xúc động nặng nề.

Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.

Muốn đọc cả cuốn sách?

Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.

Bạn đã đọc đến cuối 🎉

Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.

Nên đọc tiếp

Năm của tư duy huyền diệu

Joan Didion

Joan Didion viết, với sự chính xác và tiết chế, về năm sau cái chết đột ngột của chồng bà, khi bà còn phải đối mặt với căn bệnh nặng của con gái, và bà xem xét nỗi đau mất mát có thể làm méo mó suy nghĩ và cảm nhận về thời gian như thế nào.

👤 Chuyện đời thực

Khi hơi thở hóa thinh không

Paul Kalanithi

Paul Kalanithi, một bác sĩ phẫu thuật thần kinh trẻ, viết về việc đối mặt với căn bệnh ung thư phổi giai đoạn cuối ở tuổi ba mươi sáu và tự hỏi điều gì làm nên một cuộc đời có ý nghĩa khi thời gian không còn nhiều.

👤 Chuyện đời thực

Đi tìm lẽ sống

Viktor E. Frankl

Một bác sĩ tâm thần từng sống sót qua các trại tập trung của Đức Quốc xã giải thích rằng ngay cả trong nỗi đau tồi tệ nhất, con người vẫn có thể chọn thái độ của mình, và việc tìm được một lý do để sống chính là điều cho ta sức mạnh để chịu đựng.

👤 Chuyện đời thực

Ai rồi cũng chết

Atul Gawande

Bác sĩ phẫu thuật kiêm nhà văn Atul Gawande cho rằng y học hiện đại giỏi chống lại cái chết nhưng chưa giúp được nhiều để con người sống tốt khi già đi và khi đến gần cuối đời, và rằng bác sĩ cùng gia đình nên đặt điều quan trọng nhất đối với người bệnh lên hàng đầu.

👤 Chuyện đời thực

Hoa cho Algernon

Daniel Keyes

Một người đàn ông hiền lành có chỉ số IQ thấp trở thành thiên tài nhờ một ca phẫu thuật thử nghiệm, rồi phải chứng kiến món quà ấy dần tan biến.

🚀 Khoa học viễn tưởng & giả tưởng

Nhật ký Anne Frank

Anne Frank

Một cô gái tuổi thiếu niên người Do Thái, trốn quân Đức Quốc xã trong một căn nhà bí mật ở Amsterdam, ghi lại hai năm sợ hãi, cãi vã trong gia đình, mối tình đầu và những ước mơ lớn trong một cuốn nhật ký đã trở thành một trong những cuốn sách nổi tiếng nhất thế giới.

👤 Chuyện đời thực

Muốn thứ gì khác?

Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.

Hiển thị sách cho:
Duyệt tất cả sách →