Mẹ Can đảm và các con của bà
Tên gốc: Mutter Courage und ihre Kinder
Một người đàn bà sắc sảo chuyên bán hàng ăn uống cho binh lính đi theo các đạo quân trong Chiến tranh Ba mươi năm cùng chiếc xe hàng và ba đứa con, hy vọng kiếm sống từ chiến tranh, và cuối cùng mất cả ba đứa con vì chính cuộc chiến ấy.
Giới thiệu
Mẹ Can đảm và các con của bà là vở kịch của nhà viết kịch người Đức Bertolt Brecht, viết năm 1939 và công diễn lần đầu ở Zurich năm 1941. Bối cảnh vở kịch là Chiến tranh Ba mươi năm vào thế kỷ mười bảy, nhưng nó được viết năm 1939, khi quân đội của Hitler tràn vào Ba Lan. Brecht muốn khán giả suy nghĩ một cách tỉnh táo chứ không đắm chìm trong cảm xúc, và ông dùng những thủ pháp như bài hát, biển chữ và nhân vật nói thẳng với khán giả để giữ họ ở một khoảng cách. Vở kịch là một ngụ ngôn cay đắng về việc chiến tranh nuôi sống mình bằng những con người bình thường.
Nhân vật chính
- Anna Fierling, gọi là Mẹ Courage: người đàn bà bán hàng cho binh lính, nhanh trí, cứng rắn, ích kỷ mà cũng đầy tình thương.
- Eilif: con trai lớn của bà, can đảm và liều lĩnh.
- Swiss Cheese (biệt danh, nghĩa là pho mát Thụy Sĩ): con trai nhỏ của bà, thật thà và chất phác.
- Kattrin: con gái câm của bà, hiền lành và tốt bụng.
- Người đầu bếp: một đầu bếp quân đội hoài nghi, hay tán tỉnh Mẹ Courage.
- Cha tuyên úy: một giáo sĩ đi theo quân đội.
- Yvette: một phụ nữ đi theo quân đội, làm nghề bán dâm.
Tóm tắt đầy đủ
Chuyện tuyển quân
Năm 1624, ở Thụy Điển, Mẹ Courage đến với chiếc xe hàng do hai cậu con trai kéo, cô con gái câm Kattrin đi bên cạnh. Một viên sĩ quan tuyển quân và viên trung sĩ của ông ta, đang thiếu người cho quân đội, chặn chiếc xe lại và tìm cách tuyển hai cậu con trai, nhất là Eilif. Bà nói với họ rằng chiến tranh lấy đi bất cứ thứ gì nó cần, và cố giữ cho các con được an toàn. Để đánh lạc hướng đám lính, bà bảo họ bốc những mảnh giấy trong chiếc mũ sắt của viên trung sĩ, và mảnh giấy có dấu thập, nghĩa là cái chết, rơi vào tay những ai bốc phải. Trong lúc viên trung sĩ mặc cả một chiếc khóa thắt lưng bà đang bán, viên sĩ quan thuyết phục được Eilif nhập ngũ, và cậu rời đi cùng đám lính. Bà không còn để tâm đến lời cảnh báo ấy nữa, vì bà muốn kiếm lời từ chiến tranh.
Eilif trở thành anh hùng
Hai năm sau, Mẹ Courage gặp lại con trai, lúc này đã là một người hùng vì đã giết nông dân và chiếm gia súc của họ cho chỉ huy của mình. Cậu được ca ngợi, và hát một bài về lòng dũng cảm của mình. Mẹ Courage mắng cậu, vì bà giận việc cậu liều mình, và việc cậu phải đứng giữa nguy hiểm. Nhưng chiến tranh vẫn tiếp diễn, bà bận rộn bán thức ăn và hàng hóa, mặc cả với binh lính và sĩ quan. Bà tiếp tục kiếm lời từ cuộc xung đột, và tin rằng chiến tranh tốt cho việc buôn bán.
Swiss Cheese
Swiss Cheese, cậu con trai nhỏ thật thà của bà, được giao việc thủ quỹ của một trung đoàn, và cậu canh giữ số tiền của trung đoàn. Khi quân địch tấn công, cậu giấu chiếc hòm tiền ở bờ sông, nhưng bị bắt. Mẹ Courage tìm cách hối lộ binh lính để thả cậu, mặc cả giá cả, vì bà lo giữ chiếc xe hàng, và bà chần chừ quá lâu. Swiss Cheese bị xử bắn, và Mẹ Courage, khi nhìn thấy thi thể cậu, đã chối rằng mình không quen biết, để tránh bị bắt. Bà đau đớn xé lòng, nhưng vẫn phải tiếp tục đi.
Bài hát và những năm tháng
Mẹ Courage đến lều của các sĩ quan để khiếu nại về những hư hại của hàng hóa, nhưng bà nghe lời phàn nàn của một người lính trẻ, hát một bài hát về việc nhượng bộ, rồi quyết định bỏ khiếu nại của mình. Năm tháng trôi qua, chiến tranh vẫn tiếp diễn. Năm 1631, ở Bavaria, bà không chịu đưa vải lanh của mình để băng bó cho những dân làng có trang trại bị tàn phá, vì họ không có tiền trả, và Kattrin dọa bà bằng một tấm ván để cha tuyên úy có thể lấy những chiếc áo. Sau đó Kattrin chạy vào một căn nhà nông trại đang cháy để cứu một đứa trẻ. Một năm sau, Kattrin từ thị trấn trở về với vết thương trên mặt, sau một cuộc tấn công của đám lính, và Mẹ Courage nguyền rủa chiến tranh, nhưng bà không rời bỏ nó. Cha tuyên úy, người đã đi cùng họ suốt chặng đường, đề nghị một mối quan hệ gần gũi hơn, và bà từ chối.
Người đầu bếp và dự tính
Khi hòa bình được tuyên bố trong một thời gian ngắn, người đầu bếp lại xuất hiện, và Mẹ Courage hy vọng gặp Eilif, nhưng binh lính lại giải cậu đến trong xiềng xích. Trong thời bình, cậu đã làm đúng điều từng được ca ngợi là anh hùng trong thời chiến: giết một nông dân và chiếm gia súc, và cậu sắp bị xử tử. Lúc đó Mẹ Courage đi vắng, và bà không bao giờ biết chuyện này. Chiến tranh sớm nổ ra trở lại, và người đầu bếp ở lại với bà. Hai năm sau, việc buôn bán ế ẩm. Người đầu bếp thừa kế một quán trọ ở Utrecht và mời bà cùng điều hành, nhưng ông không chịu nhận Kattrin. Mẹ Courage không chịu bỏ rơi con gái, và bà cùng Kattrin kéo xe đi, bỏ lại người đầu bếp phía sau.
Sự hy sinh của Kattrin
Ở cảnh cuối, binh lính tiến đến gần một thị trấn đang ngủ, định đánh úp. Kattrin, được để lại với một gia đình nông dân khi mẹ cô vào thị trấn, trèo lên mái nhà với một chiếc trống và đánh trống để cảnh báo dân thị trấn, bất chấp lời đe dọa và nài nỉ của đám lính. Cô bị bắn, nhưng tiếng trống của cô đã báo động cho cả thị trấn. Mẹ Courage trở về, hát cho đứa con gái đã chết, nhờ những người nông dân chôn cất cô, rồi, vì không còn kế sinh nhai nào khác, bà tự buộc mình vào chiếc xe hàng và đi theo quân đội.
Vì sao tác phẩm đáng đọc
Mẹ Can đảm và các con của bà là một trong những vở kịch quan trọng nhất của thế kỷ hai mươi, và là một tác phẩm sân khấu chính trị có sức ảnh hưởng. Ý tưởng của Brecht về sân khấu sử thi (epic theater), nhằm khiến khán giả suy nghĩ chứ không chỉ cảm nhận, đã định hình kịch nghệ trên khắp thế giới. Vở kịch cũng là một lời tuyên bố mạnh mẽ chống chiến tranh, cho thấy những người bình thường bị chiến tranh lợi dụng và hủy hoại ra sao. Nó đặt ra câu hỏi: con người phải chịu trách nhiệm đến đâu khi họ sống nhờ vào một hệ thống gây hại. Vở kịch thường được dàn dựng lại, và vai chính được xem là một trong những vai lớn dành cho nữ diễn viên.
Những ý chính
- Chiến tranh nuốt chửng những con người bình thường. Mẹ Courage mất tất cả các con.
- Lợi nhuận và tình thương xung đột nhau. Đầu óc buôn bán của bà dẫn đến thảm họa.
- Đồng lõa phải trả giá. Bà kiếm lời từ chính thứ đang hủy hoại gia đình mình.
- Lòng tốt có thể lặng lẽ. Kattrin hy sinh mà không nói một lời.
- Con người có thể không học được gì. Mẹ Courage vẫn tiếp tục sau thảm kịch, không hề thay đổi.
Bài học có thể rút ra
Từ vở kịch, bạn có thể học được rằng khó đến mức nào khi đứng ngoài một hệ thống gây hại mà mình đang phụ thuộc vào, và ta dễ dàng tự bào chữa thế nào khi nói rằng mình chỉ làm điều bắt buộc. Vở kịch cũng cho thấy những hành động can đảm của từng cá nhân, như của Kattrin, có thể có ý nghĩa. Nếu đọc nó, bạn có thể nghĩ về việc ai được lợi từ chiến tranh, và ai phải trả giá. Brecht muốn mọi người đặt câu hỏi, nên hãy xem những khuôn mẫu tương tự xuất hiện trong đời sống hiện đại ra sao.
Phê bình và góc nhìn khác
Một số nhà phê bình cho rằng Brecht muốn khán giả lên án Mẹ Courage, nhưng nhiều người xem vẫn thấy thương cảm với bà, điều này làm hỏng mục đích của ông. Những người khác cho rằng thông điệp của vở kịch, rằng chiến tranh là một hoạt động kinh tế, quá đơn giản. Cấu trúc gồm nhiều cảnh rời rạc, cùng việc dùng bài hát và biển chữ, có thể khiến một số người thấy lạnh lùng hoặc giáo huấn. Chính Brecht đã sửa lại vở kịch sau lần dàn dựng đầu tiên, vì khán giả đồng cảm với Mẹ Courage và không thấy phần của bà trong chiến tranh. Tuy vậy, sức mạnh và tính thời sự của vở kịch được thừa nhận rộng rãi.
Ai nên đọc cuốn sách này?
Cuốn sách này dành cho những độc giả từ khoảng mười bốn tuổi quan tâm đến kịch, lịch sử và văn học chống chiến tranh. Vở kịch ngắn, và hay nhất khi được xem trên sân khấu hoặc trong một buổi diễn tốt. Những ai thích nó có thể đọc thêm The Good Person of Szechwan hoặc The Threepenny Opera của Brecht.
Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.
Bạn đã đọc đến cuối 🎉
Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.
Nên đọc tiếp
Phía Tây không có gì lạ
Erich Maria Remarque
Một người lính trẻ người Đức nhận ra rằng chiến tranh hiện đại không chỉ hủy hoại thân thể mà còn phá nát niềm tin, những mối quan hệ và tương lai của những người bị buộc phải ra trận.
🌍 Văn học thế giớiBẫy-22
Joseph Heller
Yossarian, một sĩ quan ném bom (bombardier), tìm cách sống sót qua Thế chiến thứ hai bằng cách giả điên, nhưng bị mắc kẹt trong một quy định quân đội mang tên Catch-22, thứ khiến mọi lối thoát đều bị chặn kín.
📜 Kinh điểnAntigone
Sophocles
Khi Creon, vua của Thebes và là cậu của cô, cấm chôn cất người anh (hoặc em) trai ruột đã chết của cô, Antigone chống lại ông nhân danh luật của các vị thần, và cuộc va chạm giữa hai loại bổn phận kết thúc bằng bi kịch cho cả hai người.
🎭 Sử thi, kịch & thơVụ án
Franz Kafka
Một cán bộ cấp cao của ngân hàng đáng kính bị bắt vào một buổi sáng vì một tội mà không ai chịu nói rõ, và bị cuốn vào một hệ thống tư pháp rộng lớn, vô nghĩa mà anh không thể hiểu cũng không thể thoát ra.
🌍 Văn học thế giớiTrong khi chờ đợi Godot
Samuel Beckett
Hai gã lang thang chờ bên một cái cây trơ trọi trên con đường quê để gặp một người bí ẩn tên Godot, người không bao giờ đến. Họ giết thời gian bằng những trò chơi, những cuộc cãi vã và những cuộc gặp kỳ lạ, trong một vở kịch về hy vọng, sự buồn chán và ý nghĩa của sự tồn tại.
🎭 Sử thi, kịch & thơOdyssey
Homer
Sau cuộc chiến thành Troy, người anh hùng mưu lược Odysseus vật lộn suốt mười năm với quái vật, các vị thần và những cám dỗ để trở về với người vợ chung thủy và đứa con trai, rồi phải giành lại ngôi nhà của mình từ tay những kẻ đang tìm cách chiếm đoạt nó.
🎭 Sử thi, kịch & thơMuốn thứ gì khác?
Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.