Ulysses
Trong một ngày duy nhất ở Dublin, 16 tháng 6 năm 1904, Leopold Bloom, một người chào bán quảng cáo, và Stephen Dedalus, một giáo viên trẻ, lang thang khắp thành phố, rồi đường đi của họ cuối cùng giao nhau, trong một tiểu thuyết kể lại *Odyssey* của Homer bằng chất liệu đời thường.
Giới thiệu
Ulysses là tiểu thuyết của nhà văn Ireland James Joyce, xuất bản ở Paris năm 1922 sau nhiều năm đăng báo từng kỳ và gặp rắc rối pháp lý. Truyện theo chân các nhân vật trong một ngày ở Dublin, và mười tám chương của nó phỏng theo đại ý những cuộc phiêu lưu trong Odyssey của Homer. Mỗi phần dùng một lối viết khác nhau, từ lối kể giản dị đến kịch bản sân khấu, một bài vấn đáp giáo lý (catechism) và chương cuối là một dòng suy nghĩ không có dấu câu. Vì độ khó và cách viết thẳng thắn về tình dục và cơ thể, sách từng bị cấm ở Hoa Kỳ và Anh trong nhiều năm. Ngày nay, nó được xem là một trong những tiểu thuyết quan trọng nhất của thế kỷ hai mươi, và ngày 16 tháng 6 được kỷ niệm là Bloomsday.
Nhân vật chính
- Leopold Bloom: một người Dublin gốc Do Thái ở tuổi trung niên làm nghề bán quảng cáo, hiền lành, tò mò và hay quan sát.
- Molly Bloom: vợ ông, một ca sĩ, đang lên kế hoạch cho một cuộc gặp với người đàn ông khác vào buổi chiều.
- Stephen Dedalus: một giáo viên và nhà văn trẻ, thông minh nhưng bất an, cảm thấy xa lạ với Ireland.
- Buck Mulligan: người bạn hay giễu cợt của Stephen, cũng là người ở chung nhà với anh.
- Blazes Boylan: người tình của Molly và là người quản lý các buổi hòa nhạc của bà.
- Simon Dedalus: cha của Stephen, nói nhiều và vô tâm.
- Gerty MacDowell: một cô gái trẻ tán tỉnh Bloom trên bãi biển.
Tóm tắt đầy đủ
Buổi sáng
Tiểu thuyết mở đầu ở một tòa tháp Martello trên bờ biển, nơi Stephen sống cùng Buck Mulligan hay cười nhạo và một người Anh tên Haines. Stephen đau đáu vì cái chết của mẹ và vì cảm giác bị tước mất chỗ đứng ngay trong nhà mình. Anh đi làm giáo viên ở một trường học, rồi đi dọc bãi biển, suy nghĩ về ngôn ngữ và thời gian. Trong lúc đó, ở phía bên kia thành phố, Leopold Bloom ra ngoài mua một quả cật (thận động vật), rồi mang trà và thư buổi sáng cho Molly. Ông nhận ra một trong những lá thư là của Boylan, và ý nghĩ ấy là một vết thương âm ỉ chạy suốt cả ngày của ông.
Bloom, trong lúc đó, dịu dàng với con mèo của mình, và ông nấu quả cật cho bữa sáng của mình. Ông đọc lá thư của cô con gái Milly, người đang ở xa, và nghĩ về việc gia đình mình đã thay đổi thế nào, trong khi bên ngoài ngày mới bắt đầu nóng lên.
Thành phố của Bloom
Bloom đi qua Dublin, thu vào mắt mọi thứ: một đám tang ông dự cho người bạn Paddy Dignam; tòa soạn báo nhộn nhịp; bữa trưa ông ăn ở một quán rượu; và Thư viện Quốc gia, nơi Stephen nói về Shakespeare. Bloom nghĩ về cậu con trai Rudy đã mất, chết từ khi còn bé, và về việc cha ông tự tử. Ông tốt bụng nhưng cô độc, là người ngoài cuộc vì ông là người Do Thái, và một số người trong thành phố đối xử với ông bằng sự nghi ngờ. Trong một quán rượu ồn ào, một người theo chủ nghĩa dân tộc được gọi là “Công dân” (the Citizen) xúc phạm ông, và Bloom đáp lại một cách can đảm, rồi bị đuổi ra ngoài.
Buổi tối
Vào buổi tối, Bloom ngồi trên bãi biển và thấy một cô gái trẻ, Gerty MacDowell, người biết rằng ông đang nhìn mình; một khoảnh khắc riêng tư diễn ra sau đó, và cảnh này cho thấy cả tính hư vinh lẫn nỗi cô đơn. Sau đó ông đến một bệnh viện phụ sản, nơi một người phụ nữ đang chuyển dạ rất lâu, và ông gặp Stephen đang uống rượu cùng đám sinh viên. Ngôn ngữ của chương này mô phỏng lịch sử văn xuôi tiếng Anh, từ những lối viết cổ xưa đến tiếng lóng hiện đại, và phản chiếu ý niệm về sự sinh ra và lớn lên.
Phố đèn đỏ về đêm (Nighttown)
Bloom, lo cho Stephen, đi theo anh và đám bạn vào khu đèn đỏ. Chương này được viết như một vở kịch siêu thực, trong đó ảo giác, nỗi sợ và ký ức hiện hình. Bloom bị đem ra xét xử, bị chế nhạo, bị biến hình và bị sỉ nhục, và những mặc cảm tội lỗi cùng ham muốn giấu kín của ông hiện ra dưới dạng một cơn ác mộng. Stephen, say rượu, dùng gậy đập vỡ một chiếc đèn và bị một người lính Anh đánh gục. Bloom cứu anh và đưa anh đi.
Trở về nhà
Bloom đưa Stephen đến một chòi nghỉ của những người đánh xe ngựa (cabman’s shelter), rồi về nhà mình. Họ trò chuyện bên cốc ca cao, và chương này được viết thành một chuỗi câu hỏi và câu trả lời. Bloom mời Stephen ngủ lại, nhưng Stephen ra đi. Cuộc gặp giữa người đàn ông lớn tuổi đầy hy vọng và chàng trai trẻ cô đơn ấy hoàn thành một kiểu quan hệ cha con, dù họ chia tay. Bloom lên giường nằm cạnh người vợ đang ngủ.
Molly
Chương cuối là dòng suy nghĩ của Molly Bloom khi bà nằm thức, được viết trong tám câu khổng lồ gần như không có dấu câu bên trong. Bà nghĩ về chồng, về người tình, về tuổi trẻ của mình ở Gibraltar và về cơ thể mình. Bà nhớ lại việc Bloom đã cầu hôn bà trên mũi đất Howth Head như thế nào, và kết thúc bằng chữ “yes” (vâng), được thốt ra như một lời khẳng định. Cuốn sách khép lại bằng giọng điệu chấp nhận, dù để ngỏ tương lai của cuộc hôn nhân.
Vì sao tác phẩm đáng đọc
Ulysses đã thay đổi tiểu thuyết. Việc Joyce dùng dòng ý thức (stream of consciousness), nhại và nhiều lối viết khác nhau đã mở ra những khả năng mới và ảnh hưởng đến các nhà văn từ Samuel Beckett đến Salman Rushdie. Một phán quyết của tòa án Mỹ năm 1933 dỡ bỏ lệnh cấm cuốn sách đã trở thành cột mốc trong lịch sử tự do ngôn luận, và ngày 16 tháng 6 được kỷ niệm hằng năm bởi những độc giả mặc trang phục thời ấy và đi theo lộ trình của Bloom ở Dublin.
Nhiều nhà phê bình và độc giả xếp nó là tiểu thuyết vĩ đại nhất bằng tiếng Anh của thế kỷ hai mươi. Nó cho thấy rằng những sự việc của một ngày bình thường, nếu nhìn đủ kỹ, có thể chứa kịch tính ngang với những thiên sử thi lớn của quá khứ.
Những ý chính
- Đời thường cũng có tầm vóc sử thi. Một ngày ở Dublin mang sức nặng của Homer.
- Ở đâu đó, ai cũng là người ngoài cuộc. Sự khác biệt của Bloom khiến ông bị đánh dấu ngay trong thành phố của mình.
- Ngôn ngữ rất linh hoạt. Mỗi chương là một cách kể mới.
- Mất mát và sự gắn kết nhào nặn nên con người. Bloom và Stephen đều mang nỗi đau mất mát.
- Câu chuyện khép lại bằng sự khẳng định. Tiếng “vâng” cuối cùng của Molly cân bằng lại sự nghi ngờ.
Bài học có thể rút ra
Ulysses dạy ta chú ý kỹ đến những điều nhỏ bé. Bằng cách theo dõi suy nghĩ của một người qua một ngày, Joyce cho thấy trong đầu ai cũng chứa ký ức, trò đùa, nỗi lo và ham muốn, và không có cuộc đời nào chỉ là bình thường.
Cuốn sách cũng mời ta kiên nhẫn. Sách khó, và đáng thưởng cho việc đọc chậm, đọc đi đọc lại, điều đó có thể khuyến khích ta biết thích thú với sự khó và đọc cùng sách hướng dẫn hoặc theo nhóm.
Cuối cùng, cuốn sách xem lòng tốt như một dạng anh hùng. Bloom không phải chiến binh, nhưng ông khoan dung, tò mò và dịu dàng, đó là một hình mẫu khác của sức mạnh.
Phê bình và góc nhìn khác
Nhiều độc giả thấy cuốn sách không thể đọc nổi, với những ám chỉ khó hiểu, những chuyển đổi lối viết và những chương dài, dày đặc. Một số nhà phê bình nói rằng đó là một câu đố được ngưỡng mộ nhiều hơn là được yêu thích, và danh tiếng của nó bị thổi phồng. Những người khác cho rằng cách khắc họa phụ nữ, đặc biệt trong chương của Molly, là một ảo tưởng của đàn ông, và cái nhìn của Joyce về Ireland thì cay đắng.
Sự thẳng thắn về tình dục của cuốn sách từng gây sốc cho những độc giả đầu tiên và vẫn có thể làm một số người phật ý. Các học giả tranh luận về giá trị của những mối liên hệ công phu với Odyssey, vốn được Joyce dùng trong các ghi chú của mình nhưng đã bỏ khỏi tên các chương. Dù vậy, cuốn sách vẫn giữ vị trí của một cột mốc.
Ai nên đọc cuốn sách này?
Cuốn sách phù hợp với những độc giả trưởng thành, kiên nhẫn. Sách dài, khó và có chỗ miêu tả trần trụi. Nhiều người đọc cùng một cuốn hướng dẫn, chẳng hạn sách đồng hành nghiên cứu hoặc sách nói, và bắt đầu với tập truyện ngắn hơn Dubliners để làm quen với thế giới của Joyce.
Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.
Bạn đã đọc đến cuối 🎉
Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.
Nên đọc tiếp
Odyssey
Homer
Sau cuộc chiến thành Troy, người anh hùng mưu lược Odysseus vật lộn suốt mười năm với quái vật, các vị thần và những cám dỗ để trở về với người vợ chung thủy và đứa con trai, rồi phải giành lại ngôi nhà của mình từ tay những kẻ đang tìm cách chiếm đoạt nó.
🎭 Sử thi, kịch & thơBà Dalloway
Virginia Woolf
Vào một ngày tháng Sáu năm 1923, Clarissa Dalloway chuẩn bị tổ chức một bữa tiệc ở London, trong khi Septimus Smith, một cựu binh bị sốc vì chiến tranh, tiến dần đến khủng hoảng, và hai cuộc đời ấy chỉ chạm vào nhau ở cuối truyện.
📜 Kinh điểnChân dung người nghệ sĩ trẻ
James Joyce
Stephen Dedalus, một cậu bé Ireland nhạy cảm, lớn lên từ thời thơ ấu đến tuổi thanh niên ở Dublin, từ chối những đòi hỏi của gia đình, tôn giáo và dân tộc, và quyết định rời Ireland để trở thành nghệ sĩ.
📜 Kinh điểnÂm thanh và Cuồng nộ
William Faulkner
Bốn phần truyện, do ba anh em kể rồi đến một người kể đứng ngoài, lần theo sự sa sút chậm rãi của gia đình Compson từng kiêu hãnh ở Mississippi và việc họ mất đi người con gái Caddy.
📜 Kinh điểnKiêu hãnh và định kiến
Jane Austen
Elizabeth Bennet thông minh, lanh lợi và ngài Darcy giàu có, kiêu hãnh đều hiểu lầm nhau nghiêm trọng, và chỉ khi dám đối diện với khuyết điểm của chính mình, họ mới tìm được đường đến với tình yêu.
📜 Kinh điểnMột chín tám tư
George Orwell
Trong một nước Anh tương lai do một Đảng toàn năng cai trị, một người đàn ông bí mật nổi loạn bằng cách viết nhật ký và yêu, rồi nhận ra một nhà nước toàn trị có thể nghiền nát tâm trí con người hoàn toàn đến mức nào.
📜 Kinh điểnMuốn thứ gì khác?
Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.